Studies on Reflective Thinking Skills in Primary School Students: A Meta-Synthesis Study

Yıl 2026, Sayı: 22 , 282 - 327 , 30.03.2026

Fatih Gezer , Fatih Mehmet Ciğerci , Ahmet Kablan

https://izlik.org/JA65US52LM

Öz

This study employs a meta-synthesis approach to analyze qualitative research conducted between 2014 and 2025 in Turkey on developing reflective thinking skills in primary school students. The aim is to provide a comprehensive overview of strategies, methods, and outcomes associated with fostering reflective thinking at the primary level. A total of 14 qualitative studies (8 master’s theses, 3 doctoral dissertations, and 3 journal articles) meeting specific inclusion criteria were selected from the National Thesis Center and DergiPark academic databases. Data were analyzed through Noblit and Hare’s metaethnographic synthesis model and categorized under thematic structures. Findings indicate that reflective thinking skills were significantly enhanced through pedagogical approaches such as STEM, creative drama, infographics, open-ended inquiry, comics, and the P4C method. Moreover, these interventions contributed positively to students’ higher-order thinking skills—such as creativity, critical thinking, and problem-solving—alongside improvements in affective outcomes like motivation, interest, and attitude. The use of reflective tools such as student journals, concept maps, and self-assessment forms was found to play a supportive role in deepening the reflective process. Overall, results demonstrate that reflective thinking can be effectively cultivated at the primary school level through structured and interdisciplinary instructional strategies.

Anahtar Kelimeler

Reflective Thinking , Primary School , Meta-Synthesis , Pedagogical Strategies , Qualitative Research.

Yansıtıcı Düşünme Becerisine Yönelik İlkokul Öğrencileri Üzerinde Yapılmış Araştırmalar: Bir Meta-Sentez Çalışması

https://izlik.org/JA65US52LM

Öz

Bu çalışmada, 2014–2025 yılları arasında Türkiye’de ilkokul öğrencilerinin yansıtıcı düşünme becerilerine yönelik gerçekleştirilen nitel araştırmalar Metasentez yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmanın amacı, yansıtıcı düşünme becerisini geliştirmeye yönelik uygulamaları, kullanılan stratejileri ve ortaya çıkan sonuçları sistematik biçimde analiz ederek alana bütüncül bir bakış sunmaktır. Çalışma kapsamına, YÖK Ulusal Tez Merkezi ve DergiPark veri tabanlarından seçilen ve belirlenen ölçütleri karşılayan 14 nitel araştırma (8 yüksek lisans tezi, 3 doktora tezi, 3 makale) dahil edilmiştir. Veriler, Noblit ve Hare’in çeviri sentezi modeli doğrultusunda analiz edilerek tematik yapılar altında sınıflandırılmıştır. Analiz sonucunda, yansıtıcı düşünme becerilerinin özellikle STEM, yaratıcı drama, infografik, açık uçlu sorgulama, çizgi roman ve P4C gibi pedagojik yaklaşımlarla anlamlı düzeyde geliştiği belirlenmiştir. Ayrıca, bu uygulamaların öğrencilerin yaratıcılık, eleştirel düşünme ve problem çözme gibi üst düzey düşünme becerilerinde de olumlu etkiler yarattığı; duyuşsal kazanımlar, tutum ve motivasyon gibi değişkenlerde de gelişim sağladığı ortaya konmuştur. Öğrenci günlükleri, kavram haritaları ve öz değerlendirme formları gibi araçların süreci destekleyici rolü vurgulanmıştır. Bulgular, ilkokul düzeyinde yansıtıcı düşünme becerisinin yapılandırılmış ve disiplinler arası yaklaşımlarla etkili biçimde geliştirilebileceğini göstermektedir.
 

Anahtar Kelimeler

Yansıtıcı Düşünme , İlkokul , Meta-Sentez , Pedagojik Stratejiler , Nitel Araştırma.

Kaynakça

• *Akdemir, A. (2022). Yabancı dil öğretiminde yaratıcı drama yönteminin 4. sınıf öğrencilerinin yansıtıcı düşünme becerilerine ve öğrencilerin yabancı dil öğrenme tutumlarına etkisi (Yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• *Atabaş, Ü. (2020). STEM eğitiminin fen bilimleri dersinde dördüncü sınıf öğrencilerinin bilimsel yaratıcılıklarına, problem çözmeye yönelik yansıtıcı düşünme becerilerine ve STEM eğitimine ilişkin görüşlerine etkisi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• *Akpınar, M. Ş. (2024). İlkokul fen bilimleri dersinde infografiklerin kullanımının yansıtıcı düşünme becerisine ve ders motivasyonuna etkisi (Yüksek lisans tezi). Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• *Aydın, E., Filiz, B., & Durnalı, M. (2022). Physical activity levels and reflective thinking skills for problem-solving of primary school students. Educational Academic Research, 46, 62–70. https://doi.org/10.5152/AUJKKEF.2022.809078
• *Erbil, D. G., & Kocabaş, A. (2015). İşbirlikli öğrenme yoluyla ilkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin yansıtıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesi. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 5(9), 63–81.
• *Ekinci Çelikpazu, E., & Erdoğan, R. (2020). İlkokul 4. sınıf Türkçe dersinde yansıtıcı düşünme destekli yaratıcı yazma çalışmalarının öğrencilerin yaratıcı yazma becerilerine etkisinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1436–1467.
• *Dal, H. B. (2024). Çocuklar için felsefe yaklaşımına göre işlenen Türkçe metinleriyle eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• *Erdoğan, R. (2019). İlkokul 4. sınıf Türkçe dersinde yansıtıcı düşünme destekli yaratıcı yazma çalışmalarının öğrencilerin yaratıcı yazma becerilerine etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• *Güler, T. (2024). Açık sorgulamaya dayalı fen etkinliklerinin ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin bilimsel yaratıcılık ve yansıtıcı düşünme becerisine etkisi (Doktora tezi). Trabzon Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• *Ölmez, E. (2023). Disiplinlerarası öğretim yaklaşımına dayalı sosyal bilgiler öğretiminin problem çözmeye yönelik yansıtıcı düşünme becerisine etkisi (Yüksek lisans tezi). Trabzon Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• *Şen, A. (2023). Fen bilimleri dersinde çizgi roman kullanımının eleştirel düşünme ve yansıtıcı düşünme becerilerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• *Topbaş, S. (2023). STEM eğitiminin ilkokul öğrencilerinin temel becerilerine, problem çözmeye yönelik yansıtıcı düşünme becerilerine ve STEM kariyer ilgilerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• *Türk, N. (2017). İlkokul 4. sınıf sosyal bilgiler dersinde yansıtıcı düşünme uygulamalarının öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ve çevreye yönelik tutumlarına etkisi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• *Yavuz, A. (2017). İlkokul hayat bilgisi dersinde bilişim teknolojileri destekli yansıtıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin ders başarısına ve tutumuna etkisi (Yüksek lisans tezi). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Akaydin, B.B., Yorulmaz, A., & Cokcaliskan, H. (2020). Investigation of Primary School Students’ Metacognitive Awareness and Decision-Making Skill. International Journal of Progressive Education, 16(4), 157-171. https://doi.org/10.29329/ijpe.2020.268.10
• Andriyani, D., & Suhartono, S. (2019). Learning Improvement Efforts Through Reflective Studies in Elementary Schools. Universal Journal of Educational Research, 7(12), 2734. https://doi.org/10.13189/ujer.2019.071222
• Atasoy, B., & Yalın, H. İ. (2017). Sokratik Diyalogdan Günümüze Yansıtma ve Yansıtıcı Sorular. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 7(1), 122. https://doi.org/10.17943/etku.288491
• Ayaz, M., & Gök, B. (2022). The effect of e-portfolio application on reflective thinking and learning motivation of primary school teacher candidates. Current Psychology, 42(35), 31646. https://doi.org/10.1007/s12144-022-04135-2
• Baş, G. (2013). İlköğretim Öğrencilerinin Problem Çözmeye Yönelik Yansıtıcı Düşünme Becerileri ile Fen ve Teknoloji Dersi Akademik Başarıları Arasındakı İlişkinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuhayefd/issue/8799/109977
• Baş, G., & Beyhan, Ö. (2012). İngilizce Dersinde Yansıtıcı Düşünme Etkinliklerinin Öğrencilerin Akademik Başarılarına ve Derse Yönelik Tutumlarına Etkisi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 128. https://doi.org/10.17539/aej.67628
• Batdı, V., Elaldı, Ş., Özçelik, C., Semerci, N., & Özkaya, Ö. M. (2024). Evaluation of the effectiveness of critical thinking training on critical thinking skills and academic achievement by using mixed‐meta method. Review of Education, 12(3). https://doi.org/10.1002/rev3.70001
• Bıçakcı, B. N., & Batdı, V. (2023). Eylem Araştırması Desenli Yansıtıcı Düşünme Uygulamalarının Karma Meta-analizi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 92-114. https://izlik.org/JA68YU65YG
• Büyüktaşkapu Soydan, S., & Dereli, H. M. (2016). A Comparative Examination of Strategies Aiming to Improve Thinking Skills of Chıldren Used by Preschool Teachers in Different Countries. Kastamonu Education Journal, 22(2), 475-496. https://izlik.org/JA99LL79ZH
• Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson.
• Demiralp, D., & Kuzu, H. (2012). İlköğretim Birinci Kademe Programlarının Öğrencilerin Yansıtıcı Düşünmelerini Geliştirmedeki Katkısına Yönelik Öğretmen Görüşleri. 2(2), 30–38. https://doi.org/10.14527/C2S2M3
• Deringöl, Y. (2019). The Relationship Between Reflective Thinking Skills and Academic Success in Mathematics in Fourth-Grade Primary School Students. International Online Journal of Education and Teaching, 6(3), 613–622. Retrieved from https://iojet.org/index.php/IOJET/article/view/532
• Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of advanced nursing, 62(1), 107–115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
• Ersözlü, Z. N., & Kazu, H. (2011). İlköğretim Beşinci Sınıf Sosyal Bilgiler Dersinde Uygulanan Yansıtıcı Düşünmeyi Geliştirme Etkinliklerinin Akademik Başarıya Etkisi. 24(1), 141–159. https://doi.org/10.19171/UUEFD.94165
• Gogus, A., Göğüş, N. G., & Bahadir, E. (2020). Intersections Between Critical Thinking Skills and Reflective Thinking Skills Toward Problem Solving. 49, 1–19. https://doi.org/10.9779/PAUEFD.526407
• Günes, D., & Erdem, R. (2022). Nitel Araştırmaların Analizi: Meta-Sentez. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 81–98. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227313
• Gürbüztürk, O., & Ünal, H. (2022). Yansıtıcı Düşünme Etkinliklerinin Akademik Başarı, Tutum ve Kalıcılığa Etkisi Meta-Analiz Çalışması. Journal of Inonu University Faculty of Education, 23(1), 671–702. https://doi.org/10.17679/inuefd.1081203
• Karademir, Ç. A., & Görgün, S. (2019). Ortaokul öğrenci̇leri̇ni̇n problem çözmeye yöneli̇k yansitici düşünme beceri̇leri̇ i̇le öz-düzenleme beceri̇leri̇ni̇n i̇ncelenmesi̇. 7(16), 292–313. https://doi.org/10.33692/AVRASYAD.543759
• Jacobus Titus, A., & Muttungal, P. V. (2024). Reflective thinking in school: a systematic review. International Journal of Evaluation and Research in Education. https://doi.org/10.11591/ijere.v13i2.26573
• LeFebvre, L. E., & LeFebvre, L. (2023). Metasynthesis in communication research: synthesizing the past to aid the future. Communication Education, 72(2), 200–203. https://doi.org/10.1080/03634523.2023.2171447 Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (1, 2, 3 ve 4. sınıflar). Ankara: MEB Yayınları.
• Mohammed, M. A., Moles, R. J., & Chen, T. F. (2016). Meta-synthesis of qualitative research: the challenges and opportunities. International Journal of Clinical Pharmacy. https://doi.org/10.1007/s11096-016-0289-2
• Perry, N. E., Hutchinson, L. R., Yee, N., & Määttä, E. (2018). Advances in understanding young children's self-regulation of learning. In D. H. Schunk & J. A. Greene (Eds.), Handbook of self-regulation of learning and performance (2nd ed., pp. 457–472). Routledge/Taylor & Francis Group. https://doi.org/10.4324/9781315697048-29
• Sağlam, M. H. (2020). Günlüklerde Yansıtıcı Düşünceler Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(2), 591-607. DOI: 10.30783/nevsosbilen.764562
• Sergi, K., Elder, A., Wei, T., Javorsky, K., & Xu, J. (2023). Self-Regulatory Metacognitive Skill Use in Elementary Students During Computer and Paper Reading Assignments: A Qualitative Study. International Electronic Journal of Elementary Education, 16(1), 1–16. Retrieved from https://iejee.com/index.php/IEJEE/article/view/2081
• Tat, O., & Zırhlıoğlu, G. (2024). A hierarchical linear models approach to explaining reflective thinking skill through problem solving. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1). https://doi.org/10.34056/aujef.1226723
• Tonbalak, K., & Tekindal, M. (2021). Nitel Araştırmalarda Meta-Sentezin Kapsamı ve Yaşlılık Alanında Meta-Sentez Örnekleri. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 21(2), 235-268. https://doi.org/10.54961/uobild.1036670
• Uygun, K., & Çetin, T. (2014). Sosyal bilgiler öğretiminde yansıtıcı düşünme uygulamalarının akademik başarı ve tutuma etkisi. Researcher, 2(2), 50–72. https://izlik.org/JA22RW78UE
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Sağır, Ş. U., & BERTİZ, H. (2016). Fen Bilimleri Öğretmen Adayları ve Pedagojik Formasyon Fen Grubu Öğrencilerinin Yansıtıcı Düşünme Becerilerinin Karşılaştırılması. Bartın University Journal of Faculty of Education, 5(2), 385. https://doi.org/10.14686/buefad.v5i2.5000154678
• Setyowati, R., & SUPRAPTI, S. (2022). First Grade Elementary School Students’ Reflective Thinking Skills in Thematic Learning. JENIUS (Journal of Education Policy and Elementary Education Issues), 3(1), 46. https://doi.org/10.22515/jenius.v3i1.4957
• Soğancı, S., Anıl, Ö., Batdı, V., & Küçüközer, H. (2025). Fen Bilimleri Alanında Yansıtıcı Düşünmenin Etkisi: Bir Karma-Meta Yöntemi Çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi (Online)/Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 65, 2911. https://doi.org/10.53444/deubefd.1571002
• Toker, A. (2022). Bir Araştırma Metodolojisi Olarak Sistematik Literatür İncelemesi: Meta-Sentez Yöntemi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22, 313. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227360
• Xeni, E., Kosmas, P., & Vrasidas, C. (2021). Metasynthesis of EU-Based Initiatives to ‘Open Language’ to Individuals and Groups with Migrant Biographies. In Lecture notes in computer science (p. 501). Springer Science+Business Media. https://doi.org/10.1007/978-3-030-90328-2_34
• Zhai, N., Huang, Y., Ma, X., & Chen, J. (2023). Can reflective interventions improve students’ academic achievement? A meta-analysis. Thinking Skills and Creativity, 49, 101373. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2023.101373