Coğrafi İşaretli Ödemiş Köftesi’nin Reçete Uyumluluğunun Değerlendirilmesi: Sektörel Uygulamalar ile Tescil Belgesi Karşılaştırması

Öz

Coğrafi işaret korumasına sahip yöresel lezzetlerin, tescil belgesinde tanımlanan üretim kriterleri ve standart reçeteye bağlı kalınarak üretimi, bu ürünlerin kimliğinin ve sürdürülebilirliğinin temel garantisidir. Bu süreçte, söz konusu ürünleri menülerinde bulunduran işletmelerin rolü ve sorumluluğu büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, coğrafi işaret tescili alan Ödemiş Köftesi’nin üretim standartlarına uygunluğunun ve sektörel farkındalık düzeyinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Konuyla ilgili olarak yapılan alanyazın incelemesinden sonra yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanarak Ödemiş’te faaliyet gösteren sekiz köfte işletmesinin sahibi veya ustabaşı ile Haziran 2025’te yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları katılımcıların yarısının ürünün coğrafi işaretli olduğundan haberdar olmadığını ve işletmelerin tamamının tescil belgesinde belirtilen standart reçete ile kendi uygulamaları arasında; baharat kullanımı, malzeme ölçüleri ve pişirme/sunum teknikleri bakımından önemli farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. Bu bulgular, coğrafi işaret tescilinin etkin biçimde içselleştirilmediğini ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi İşaret
• Köfte
• Ödemiş Köfte
• Standart Reçete

Assessing the Recipe Conformity of Geographically Indicated Ödemiş Meatball: A Comparison between Sectoral Practices and the Registration Document

Öz

The production of geographically indicated local delicacies in adherence to the production criteria and standard recipe defined in the registration certificate is the fundamental guarantee of these products’ identity and sustainability. In this process, the role and responsibility of the establishments that include these products on their menus are of great importance. This study aims to determine the conformity of the geographically indicated Ödemiş Meatball with production standards, as well as the level of sectoral awareness of the registration. Following a literature review on the subject, a semi-structured interview form was prepared, and face-to-face interviews were conducted in June 2025 with the owners or head chefs of eight meatball establishments operating in Ödemiş. The obtained data were analyzed using the content analysis method. The research findings indicate that half of the participants were unaware that the product had a geographical indication. In addition, significant differences were found across all establishments between the standard recipe specified in the registration document and their actual practices regarding the use of spices, ingredient measurements, and cooking/presentation techniques. These findings reveal that the geographical indication registration has not been effectively internalized and that inspection mechanisms need to be strengthened.

Anahtar Kelimeler

• Geographical Indication
• Meatball
• Ödemiş Meatball
• Standard Recipe

Kaynakça

1. Akpulat, N. A. (2016). Bölgede Yaşayanların Yöresel Mutfak Kültürü İle İlgili Algısının Belirlenmesi: Ödemiş Örneği, International Journal of Social and Economic Sciences, 6(1): 52-58.
2. Akpulat, N. A. (2020). Ödemiş İlçesinin (İzmir) Yöresel Yemekler Açısından İncelenmesi, Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 3(7): 518-534. https://doi.org/10.26677/TR1010.2020.441
3. Alanka, D. (2024). Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi: Teorik Bir Çerçeve, Kronotop İletişim Dergisi, 1(1): 64-84.
4. Albayrak, K., Albayrak, M. ve Taşdan, K. (2016). Coğrafi İşaret Olarak Antep Fıstığının Menşe Adının Korunması, XII Ulusal Tarım Ekonomisi Kongre Bildiri Kitabı, 25-27.
5. Altuntaş, A. ve Gülçubuk, B. (2014). Yerel Kalkınmada Yaygınlaşan Bir Araç Olarak Geleneksel Gıdalar ve Geleneksel Gıda Mevzuatının Yaygınlaştırılabilirliği, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 31(3): 73-81.
6. Aziz, A. (2015). Sosyal Bilimlerde Araştırma ve Yöntem Teknikleri, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
7. Çakaloğlu, M. ve Çağatay, S. (2017). Coğrafi İşaretler ve Marka Değerine Sahip Ürünlere Yönelik Tüketici Algısı: Finike Portakalı ve Antalya Tavşan Yüreği Zeytini Örnekleri, Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 3(1): 52-65.
8. Çalışkan, S. ve Şalkamoğlu, B. (2024). Coğrafi İşaret Tescil Sürecine İlişkin Bir İnceleme: Kastamonu Örneği, Tourism and Recreation, 6(2): 404-414. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1509866

9. Çalışkan, V. ve Koç, H. (2013). Türkiye’de Coğrafi İşaretlerin Dağılış Özelliklerinin ve Coğrafi İşaret Potansiyelinin Değerlendirilmesi, Doğu Coğrafya Dergisi, 17(28): 193-214.
10. Dayısoylu, S. K., Yörükoğlu, T. ve Ançel, T. (2017). Kahramanmaraş’ın Coğrafi İşaretli Ürünleri ve İlin Potansiyel Durumu, KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 20(1): 80-88. DOI: 10.18016/ksujns.14147
11. Demir, M. (2016). Coğrafi İşaret Örneği Olarak Kars Kaşar Peynirinin Üretimi ve Dağılımı, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1(Ek Sayı): 61-81. DOI: 10.9775/kausbed.2016.033
12. Demir Özer, E. ve Esen, M. K. (2019). Coğrafi İşaret Alma Sürecinde, Avanos-Nevşehir Testi Kebabına Ait Standart Reçetenin Oluşturulması, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(2): 805-817. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.393
13. Denk, E. ve Bilici, N. S. (2021). Erzurum İlinin Coğrafi İşaret Almış Ürünlerinin Gastronomi Turizmi Kapsamında Değerlendirilmesi, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 5(1): 102-122. https://doi.org/10.32958/gastoria.891744
14. Elo, S., Kaariainen, M., Kanste, O., Pölkki, T., Utriainen, K. ve Kyngas, H. (2014). Qualitative Content Analysis: A Focus On Trustworthiness, Sage Open, 1-10. https://doi.org/10.1177/2158244014522633
15. Ercik, C. ve Perçin, N. Ş. (2022). Sürdürülebilir Gastronomi Kapsamında Coğrafi İşaretli Kerebiç Tatlısı Üzerine Bir Araştırma, Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2): 537-554. https://doi.org/10.18506/anemon.1053709
16. Gill, P., Stewart, K., Treasure, E. ve Chadwick, B. (2008). Methods of Data Collection in Qualitative Research: Interviews and Focus Groups, British Dental Journal, 204(6): 291-295. DOI: 10.1038/bdj.2008.192
17. Gün, A. ve Bucak, T. (2022). Coğrafi İşaretli Ortaklar Çöp Şiş Kebabının Üretim Standartlarına Uygunluğu Üzerine Bir Araştırma, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 6(1): 199-230. https://doi.org/10.32958/gastoria.1033840
18. Güngör, A. ve Kök, A. (2021). Coğrafi İşaretli Ürünlerin Sürdürülebilir Gastronomi Turizmi Açısından Önemi: Akçakoca-Melengücceği Tatlısı Örneği, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 5(1): 61-74.
19. Hajdukiewicz, A. (2014). European Union Agri-Food Quality Schemes for the Protection and Promotion of Geographical Indications and Traditional Specialties: An Economic Perspective, Folia Horticulturae, 26(1): 3–17. https://doi.org/10.2478/fhort-2014-0001
20. Ilıcalı, G. (2005). Coğrafi İşaretler, Coğrafi İşaretlerde Denetim ve Denetimde Akreditasyonun Önemi, Ankara Üniversitesi Avrupa Toplulukları Araştırma Uygulama Merkezi, 36. Dönem Avrupa Birliği Temel Eğitim Programı Semineri, Ankara.
21. Işın, A. ve Yalçın, E. (2020). Coğrafi İşaretli Ürünlerin Gastronomi Turizmi Kapsamında Değerlendirilmesi, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(4): 2507-2522. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.724
22. Kan, M., Gülçubuk, B., ve Küçükçongar, M. (2012). Coğrafi işaretlerin kırsal turizmde kullanılma olanakları, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(1): 93-101.
23. Kart, N., Saraç, Ö., Pamukçu, H. ve Sandıkçı, M. (2022). Afyon Sucuğu Üreticilerinin Sürdürülebilir Gastronomi Kapsamında Coğrafi İşaret Tesciline Yönelik Algıları, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1): 381-404. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1030441
24. Kavas, S. ve Bucak, T. (2023). Bölge Tanıtımına Coğrafi İşaretli Yemeklerin Katkısı: Ege Bölgesine Ait Köfteler, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 7(2): 328-345. https://doi.org/10.32958/gastoria.1347876
25. Kaya, S. Y. ve Şahin, E. (2018). Tescilden Uygulamaya Coğrafi İşaretler: Adana Kebabı Üzerine Bir İnceleme, Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(Ek1): 189-199.
26. Kazkondu, İ. (2024). Coğrafi İşaretli Yöresel Ürünlerin Gastronomik Miras Kapsamında Değerlendirilmesi: Devrek Beyaz Baklavası Örneği, Electronic Turkish Studies, 19(4): 1653-1675. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.77565
27. Kozak, M. (2014). Bilimsel Araştırma: Tasarım, Yazım ve Yayım Teknikleri, Ankara: Detay Yayıncılık.
28. Kuşat, N. (2012). Bölgesel Kalkınmada Geleneksel Gıda Ürünlerinin Rolü ve Geleneksel Gıdalarda İnovasyon Belirleyicileri Üzerine Bir Çalışma: Afyon Örneği, Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2): 261 – 276.
29. Macit, N. ve Kıran, Ö. (2024). Yemek ve Toplum: Kültür, Kimlik ve Eşitsizlikler, Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2): 97-106. https://doi.org/10.58632/olgusos.1573307
30. Menderes, K. (2021). Ödemiş Köftesine Coğrafi İşaret, https://www.kucukmenderes.com.tr/odemis-koftesine-cografi-isaret/41947/, Erişim Tarihi: 21.06.2025.
31. Orhan, A. (2010). Yerel Değerlerin Turizm Ürününe Dönüştürülmesinde Coğrafi İşaretli Ürünlerin Kullanımı: İzmit Pişmaniyesi Örneği, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 21(2): 243-254.
32. Paslı, M. M. (2021). Coğrafi İşaretli Gastronomi Ürünleri Üzerine Bir Araştırma: Giresun İli Örneği, Tourism and Recreation, 3(1): 93-99.
33. Rangnekar, D. (2004). The Socio-economics of Geographical Indications, UNCTAD-ICTSD Project on IPRs and Sustainable Development, https://unctad.org/system/files/official-document/ictsd2004ipd8_en.pdf, Erişim Tarihi: 21.06.2025.
34. Sabur, D. G. ve Güneş, S. G. (2023). Kayseri Bünyan ve Akkışla Gilaburusu Örneğinde Coğrafi İşaret Tescili ve Gastronomi Turizmi, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 7(1): 141-156. https://doi.org/10.32958/gastoria.1205831
35. Sönmez, Ç. Ş., Yılmaz, E. ve Yılmaz, İ. (2025). Coğrafi İşaretli Geleneksel Et Ürünleri, İçinde: N. Yarpuz Bozdoğan (Ed.), Tarım, Orman ve Su Bilimlerinde Modern Araştırmalar, ss. 71–100, All Sciences Academy.
36. Şener, E. (2018). Restoran İşletmelerinde Satın Alma Sorumlularının Coğrafi İşaretli Ürün Algısı ve Satın Alma Davranışlarının Değerlendirilmesi: İzmir Örneği, (Yüksek Lisans Tezi), İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
37. Şimşek, A. (2020). Coğrafi İşaretli Yöresel Ürünlerin İncelenmesi: Sivas Mutfağı Örneği, Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(3): 317-327.
38. Şimşek, A. ve Güleç, E. (2020). Gastronomi Turizmi Kapsamında Coğrafi İşaretli Ürün: Elazığ Orciği, Aydın Gastronomy, 4(2): 73-81. https://doi.org/10.17932/IAU.GASTRONOMY.2017.016/gastronomy_v04i2002
39. Tekelioğlu, Y. (2021). Coğrafi İşaretlerin A, B, C’si, Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Türkiye Araştırma Ağı Coğrafi İşaretler Dergisi, 1: 14-32.
40. Türk Patent ve Marka Kurumu (2026). Türkiye’nin Coğrafi İşaretleri, https://ci.turkpatent.gov.tr/anasayfa, Erişim Tarihi: 21.06.2025.
41. Türk Patent ve Marka Kurumu (2026). Coğrafi İşaret Nedir?, https://ci.turkpatent.gov.tr/sayfa/co%C4%9Frafi-i%C5%9Faret-nedir, Erişim Tarihi: 21.06.2025.
42. Türk Patent ve Marka Kurumu (2026). Ödemiş Köftesi, Coğrafi İşaret Sicil Belgesi, https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/3f7110a3-bae7-4da2-9809-6a725434bc9f.pdf, Erişim Tarihi: 21.06.2025.
43. Yazıcıoğlu, İ., Işın, A. ve Yalçın, E. (2019). Coğrafi İşaretli Ürünlerin Gastronomi Turizmi Kapsamında Değerlendirilmesi: Akdeniz Bölgesi Örneği, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 3(4): 861-871. https://doi.org/10.32958/gastoria.571657
44. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
45. Yılmaz, E., Canbolat, C. ve Ük, Z. Ç. (2021). Üreticilerin Bakış Açısından Coğrafi İşaretli Bir Yiyecek: Beypazarı Kurusunun Değerlendirilmesi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1): 145-166. https://doi.org/10.17336/igusbd.565312
46. Zhang, G., Wang, C. L., Liu, J. ve Zhou, L. (2023). Why Do Consumers Prefer A Hometown Geographical Indication Brand? Exploring The Role Of Consumer Identification With The Brand And Psychological Ownership, International Journal of Consumer Studies, 47(1): 74–85. https://doi.org/10.1111/ijcs.12806