Yükseköğretimde Görev Yapan Yöneticilerin Teknoloji Bağımlılığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi

Öz

Günümüzde dijitalleşmenin hızla ilerlemesi, teknolojinin yoğun kullanımını bireylerin yaşam tarzları ve profesyonel yöntemleri üzerinde derin etkiler yaratabilecek bir faktör haline getirmiştir. Bu kapsamda, yükseköğretim yöneticilerinin teknoloji alışkanlıkları ve bu alışkanlıkların bağımlılık seviyelerine ulaşma potansiyeli önemli bir inceleme konusu olarak öne çıkmaktadır. Araştırmanın temel amacı; yükseköğretimde görev yapan yöneticilerin teknoloji bağımlılığına ilişkin görüşlerinin incelenmesidir. Nitel yöntemin kullanıldığı çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla 26 yöneticiyle derinlemesine görüşülmüştür. Katılımcılar, farklı yönetim kademelerinden seçilmiş ve elde edilen veriler betimsel analiz ile değerlendirilerek temalar oluşturulmuştur. Sonuçlar, yöneticilerin teknoloji bağımlılığı kavramını tam olarak netleştiremediklerini ancak aşırı kullanımın hem kişisel hem de iş yaşamlarında olumsuz etkiler yarattığını göstermektedir. Özellikle cep telefonu ve sosyal medya kullanımında kontrol eksikliği dikkat çekerken, bazı yöneticiler teknolojinin iş süreçlerini kolaylaştırdığını, diğerleri ise sürekli bağlantının iş-yaşam dengesini bozduğunu ifade etmiştir. Bu doğrultuda farkındalık eğitimleri, dijital detoks uygulamaları ve etkin teknoloji yönetimi stratejilerinin önemi vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Teknoloji Bağımlılığı
• Yükseköğretim Yöneticileri
• Dijitalleşme
• İş-yaşam Dengesi
• Farkındalık

Exploring The Perspectives of Higher Education Administrators on Technology Addiction

Abstract

The rapid advancement of digitalization today has made the intensive use of technology a factor that could have profound effects on individuals' lifestyles and professional approaches. In this context, the technology habits of higher education administrators and the potential of these habits to reach addiction levels have emerged as a significant subject of study. The main aim of the research is to determine the administrators' awareness of technology addiction, the effects of this situation on their work performance, and to propose potential solutions. The study utilized a qualitative method, conducting in-depth, semi-structured interviews with 26 administrators. Participants were selected from different management levels, and the data obtained were analyzed through descriptive analysis to create themes. The results indicate that administrators could not fully clarify the concept of technology addiction but indicated that excessive use. Particularly, the lack of control in mobile phone and social media use stands out, while some administrators stated that technology facilitates work processes, others expressed that constant connectivity disrupts work-life balance. In this direction, the importance of awareness training, digital detox practices, and effective technology management strategies has been emphasized.

Keywords

• Technology Addiction
• Higher Education Administrators
• Digitalization
• Work-Life Balance
• Awareness

Kaynakça

1. Alpar, D., Batdal, G., & Avcı, Y. (2007). Öğrenci merkezli eğitimde eğitim teknolojileri uygulamaları [Applications of educational technologies in student-centered education]. HAYEF Journal of Education, 4(1), 1–15.
2. Arısoy, Ö. (2009). İnternet bağımlılığı ve tedavisi [Internet addiction and its treatment]. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 1(1), 55–67. https://izlik.org/JA23PY69RN
3. Ayas, T., & Horzum, M. B. (2013). Relation between depression, loneliness, self-esteem, and internet addiction. Education, 133(3), 283–290.
4. Bağatarhan, T., & Siyez, D. M. (2017). Ergenlik döneminde internet bağımlılığını önleme programları: Sistematik gözden geçirme [Prevention programs for internet addiction in adolescence: A systematic review]. Addicta: The Turkish Journal on Addictions. https://doi.org/10.15805/addicta.2017.4.2.0015
5. Balcı, Ş., & Ayhan, B. (2013). Üniversite öğrencilerinin internet kullanım ve doyumları üzerine bir saha araştırması [A field study on university students’ internet usage and satisfaction]. Selçuk İletişim, 5(1), 174–197. https://izlik.org/JA58HC75DX
6. Bates, T. (2000). Managing technological change: Strategies for college and university leaders. Jossey-Bass.
7. Bayhan, V. (2011). Küreselleşme ve risk toplumu [Globalization and the risk society]. Sosyologca, 1, 207–221.
8. Berigel, M., Kokoç, M., & Karal, H. (2012). Exploring pre-service teachers’ level of social networking sites addictive tendencies. Eurasian Journal of Educational Research, 12(49A), 215–228. https://ejer.com.tr/wpcontent/uploads/2021/01/ejer.2012.49.6-1.pdf

9. Bülbül, T., & Çuhadar, C. (2012). Okul yöneticilerinin teknolojik liderlik öz yeterlik algıları ve iletişim teknolojilerine yönelik kabulleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Investigation of the relationship between school administrators’ perceptions of technological leadership self-efficacy and their acceptance of communication technologies]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 474–499. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2023..-1334193
10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods in education]. Pegem Akademi.
11. Cansever, B. A. (2009). Ergenlerin toplumsallaşmasında internetin etkilerine ilişkin öğretmen görüşleri [Teachers’ views on the effects of the internet on adolescents’ socialization]. Ege Eğitim Dergisi, 10(1), 1–23. https://izlik.org/JA79US73HC
12. Caplan, S. E. (2003). Preference for online social interaction: A theory of problematic internet use and psychosocial well-being. Communication Research, 30(6), 625–648. https://doi.org/10.1177/0093650203257842
13. Chen, Y. F., & Peng, S. S. (2008). University students' internet use and its relationships with academic performance, interpersonal relationships, psychosocial adjustment, and self-evaluation. CyberPsychology & Behavior, 11(4), 467–469. https://doi.org/10.1089/cpb.2007.0128
14. Dhir, A., Chen, S., & Nieminen, M. (2015). Predicting adolescent internet addiction: The roles of demographics, technology accessibility, unwillingness to communicate and sought internet gratifications. Computers in Human Behavior, 51, 24–33. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.04.056.
15. Doğan, A. (2013). İnternet bağımlılığı yaygınlığı [The prevalence of internet addiction] [Unpublished master's thesis]. Dokuz Eylül University.
16. Durnalı, M. (2018). Öğretmenlere göre okul müdürlerinin teknolojik liderlik davranışları ve bilgi yönetimini gerçekleştirme düzeyleri [Technological leadership behaviors of school principals and their level of knowledge management according to teachers] [Unpublished doctoral dissertation]. Hacettepe University.
17. Elvan, D., & Mutlubaş, H. (2020). Eğitim öğretim faaliyetlerinde teknoloji kullanımı ve teknolojinin sağladığı yararlar [Use of technology in educational activities and its benefits]. Eğitim Teknolojileri Araştırma Dergisi, 1(4), 100–109. https://izlik.org/JA29KH49XB
18. Golden, T. D. (2004). Applying technology to work: Toward a better understanding of telework. Organization Management Journal, 6(4), 241–250. https://doi.org/10.1057/omj.2009.33
19. Griffiths, M. (1995, February). Technological addictions. Clinical Psychology Forum, 14.
20. Griffiths, M. (2000). Internet addiction—Time to be taken seriously? Addiction Research, 8(5), 413–418. https://doi.org/10.3109/16066350009005587
21. Griffiths, M. (2005). A ‘components’ model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance Use, 10(4), 191–197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359
22. Hauge, M. R., & Gentile, D. A. (2003, April). Video game addiction among adolescents: Associations with academic performance and aggression [Paper presentation]. Society for Research in Child Development Conference, Tampa, FL.
23. Horzum, M. B., Aras, T., & Balta, Ö. Ç. (2008). Computer game addiction scale for children. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 3(30), 76–88. https://izlik.org/JA35PA93UB.
24. Huang, H., & Leung, L. (2010). Instant messaging addiction among teenagers: Abstracting from the Chinese experience. In Addiction medicine (pp. 677–686). Springer.
25. İnce, M., & Koçak, M. C. (2017). Üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım alışkanlıkları: Necmettin Erbakan Üniversitesi örneği [Social media usage habits of university students: Necmettin Erbakan University case]. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 736–749. https://izlik.org/JA22ME32PF
26. Junco, R., & Cotten, S. R. (2011). Perceived academic effects of instant messaging use. Computers & Education, 56(2), 370–378. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2010.08.020
27. Karayel Kutluoğlu, H. (2019, January 7). Teknoloji bağımlılığı [Technology addiction]. İNSAMER. https://www.insamer.com/tr/uploads/pdf/analiz-teknoloji-bagimliligi.pdf
28. Kır, İ., & Sulak, Ş. (2014). Eğitim fakültesi öğrencilerinin internet bağımlılık düzeylerinin incelenmesi [Examining internet addiction levels of education faculty students]. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13(51). https://doi.org/10.17755/esosder.96255
29. Kıran Esen, B. (2009). Çeşitli değişkenlere göre ergenlerde internet bağımlılığının yordanması [Predicting internet addiction among adolescents according to various variables]. e-Journal of New World Sciences Academy, 4(4).
30. Kırık, A. M. (2013). Gelişen web teknolojileri ve sosyal medya bağımlılığı [Developing web technologies and social media addiction]. In A. Büyükaslan & A. M. Kırık (Eds.), Sosyalleşen birey sosyal medya araştırmaları – I (pp. 69–102). Çizgi Kitabevi Yayınları.
31. Kirschner, P. A., & Karpinski, A. C. (2010). Facebook and academic performance. Computers in Human Behavior, 26, 1237–1245. https://doi.org/10.1016/j.chb.2010.03.024
32. Korkut, K. (2016). Lise öğrencilerinin sosyal medya yoluyla geliştirdiği tutumlar: Sakarya/Kaynarca örneği [Attitudes developed through social media by high school students: Sakarya/Kaynarca case] [Unpublished master’s thesis]. Sakarya University.
33. Köroğlu, G., Öztürk, Ö., Tellioğlu, N., Genç, Y., Mırsal, H., & Beyazyürek, M. (2006). Problemli internet kullanımıyla başvuran iki uçlu bir hasta nedeniyle psikiyatrik ek tanı tartışması: Olgu sunumu [Psychiatric differential diagnosis discussion due to a bipolar patient with problematic internet use: Case report]. Bağımlılık Dergisi, 7, 150–154.
34. Kubey, R. W., Lavin, M. J., & Barrows, J. R. (2001). Internet use and collegiate academic performance decrements: Early findings. Journal of Communication, 51(2), 366–382. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2001.tb02885.x
35. Lam, L. T., Peng, Z., & Mai, J. (2009). The association between internet addiction and self-injurious behaviour among adolescents. Injury Prevention, 15, 403–408. https://doi.org/10.1136/ip.2009.021949
36. Leung, L., & Lee, P. S. N. (2012). Impact of Internet literacy, Internet addiction symptoms, and Internet activities on academic performance. Social Science Computer Review, 30, 403–418. http://dx.doi.org/10.1177/0894439311435217
37. Makas, Y. (2008). Lise öğrenimi gören gençlerin internet kullanımının psikososyal durum ile ilişkisi [The relationship between psychosocial status and internet use of high school students] [Unpublished master’s thesis]. Beykent University.
38. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber [Qualitative research: Design and implementation guide] (S. Turan, Trans.). Nobel Akademik Yayıncılık. (Original work published 2009)
39. Millicent, K. (2018). What is technology addiction? Definition & signs. Study.com. https://study.com/academy/lesson/what-is-technology-addiction-definition-signs.html
40. Mims, C., & Holmes, K. P. (2006). An introduction to current trends and benefits of mobile wireless technology use in higher education. AACE Journal, 14(1), 77–100. https://www.learntechlib.org/primary/p/6158/
41. Newport, C. (2019). Dijital minimalizm [Digital minimalism] (C. Mavituna, Trans.). Metropolis Yayıncılık. (Original work published 2019)
42. Rickover, H. G. (1956). Engineering and scientific education. Journal of the American Society for Naval Engineers, 68(2), 259–264.
43. Saltürk, A., & Güngör, C. (2021). Investigation of state test anxiety in university students according to success and social based variables. Journal of Educational Leadership and Policy Studies.
44. Sargın, N. (2012). Internet addiction among adolescence. Educational Search and Review, 7(27), 613–618. https://doi.org/10.5897/ERR12.202
45. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2013). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri [Illustrated scientific research methods]. Anı Yayıncılık.
46. Şahin, H. (2019, March 4). Zaman ve roman [Time and novel]. Netizenlist.com. https://www.netizenlist.com/zaman-ve-roman/
47. Tarhan, N., & Nurmedov, S. (2019). Bağımlılık: Sanal veya gerçek bağımlılıklarla başa çıkma [Addiction: Coping with virtual or real addictions]. Timaş Yayınları.
48. Toraman, M. (2013). İnternet bağımlılığı ve sosyal ağ kullanım düzeylerinin ortaöğretim öğrencilerinin akademik başarıları ile ilişkisi [Internet addiction and social network use levels in relation to academic achievement of secondary school students] [Unpublished master’s thesis]. Fırat University.
49. Turan, A. H. (2011). Yükseköğrenimde öğretim elemanlarının teknoloji kabulü ve kullanımı: Adnan Menderes Üniversitesinde ampirik bir değerlendirme [Technology acceptance and usage by faculty in higher education: An empirical assessment at Adnan Menderes University]. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 9(1), 106–112. https://doi.org/10.31671/dogus.2019.226
50. Turel, O., Serenko, A., & Giles, P. (2011). Integrating technology addiction and use: An empirical investigation of online auction users. MIS Quarterly, 35(4), 1043–1062. https://doi.org/10.2307/41409972
51. Türkiye İstatistik Kurumu. (2017). Hane halkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması [Household information technology usage survey]. http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=27819
52. Visvizi, A., Lytras, M. D., & Daniela, L. (2018). The future of innovation and technology in education: Policies and practices for teaching and learning excellence. Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/9781787565555
53. Yang, S. C., & Tung, C. J. (2007). Comparison of internet addicts and non-addicts in Taiwanese high school. Computers in Human Behavior, 23, 79–96. https://doi.org/10.1016/j.chb.2004.03.037
54. Yeşilay. (2020). Teknoloji bağımlılığı [Technology addiction]. https://www.yesilay.org.tr/sikca-sorulan-sorular/teknoloji-bagimliligi/
55. Young, J. (1997). Left realist criminology: Radical in its analysis, realist in its policy. In M. Maguire, R. Morgan, & R. Reiner (Eds.), The Oxford handbook of criminology (2nd ed.). Clarendon.
56. Young, K. S. (1996). Internet addiction: The emergence of a new clinical disorder. CyberPsychology & Behavior, 1, 237–244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237
57. Young, K. S. (2009). Internet addiction: Diagnosis and treatment considerations. Journal of Contemporary Psychotherapy, 39(4), 241–246. https://doi.org/10.1007/s10879-009-9120-x
58. Zorbaz, O., & Dost, M. T. (2014). Lise öğrencilerinin problemli internet kullanımının cinsiyet, sosyal kaygı ve akran ilişkileri açısından incelenmesi [Problematic internet use of high school students in terms of gender, social anxiety, and peer relationships]. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-1), 298–310. https://izlik.org/JA63PY36SE