Neoliberal Dönüşüm Sürecinde Girişimci Üniversite ve Toplumsal İşlevin Değişimi

Öz

Bu çalışma üniversite tarihi üzerine odaklanarak neoliberal ekonomi politik ideolojiyle misyon farklılaşması yaşayan üniversite anlayışını geleneksel üniversite kültürü ekseninde eleştiriye açmaktadır. Modern üniversitenin yarattığı değerler tarihsel süreçte neoliberal ekonomi politik değişimin gölgesi altında dönüşüm geçirerek yeniden yapılandırılmıştır. Geleneksel üniversite kültüründen kopuş anlamına gelen bu yeni değerler dizisi beraberinde birçok politik kazanımın da yok olmasına sebep olmuştur. Modern üniversite örgütlenmesi sürecinde üniversite finans kaynağının devlet tarafından sağlanması üniversitelere görece özerklik tanımaktaydı. Bu açıdan üniversiteler ontolojik olarak akıl merkezli bir örgütlenme sürecine girmiş, epistemolojik olarak da hakikat arayışı kendinde bir amaç olarak ele alınmıştı. Böylelikle bilgi üretim süreci kamu adına düşünülmüş, bilginin varlığı toplumsal sosyalizasyon, yetkinleşme, yargı yetisi edinme ekseninde ele alınmıştı. Kısaca bilgiyle olan ilişki ticari fayda yerine kamusal fayda etrafında kurumsallaşmıştı. Bunun yanında modern üniversite örgütlenmesi aynı zamanda ulus kimliğinin inşası adına ulusal ortak ruh yaratma noktasında gerekli bilgi setlerinin üretimi de gerçekleştirmekteydi. Modern üniversitenin bu temel özellikleri neoliberal ekonomi politiğin hegemonik hale gelmesi sonucu ekonomik değerler sistemiyle yer değiştirmektedir. Bu dönüşüm beraberinde üniversitenin toplumsal işlevi üzerine yeniden düşünmeyi zorunlu kılmaktadır. Bu açıdan bu çalışma modern üniversite anlayışıyla inşa edilen üniversite kültürünün ayırıcı özelliklerinin neoliberal politikalarla ortadan kaldırılması sürecine odaklanarak üniversitenin sürekli ekonomik fayda odaklı yeni hegemonik değerlerini eleştiriye açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Neoliberal Üniversite
• Girişimci Üniversite
• Üniversite Misyonu

The Entrepreneurial University and the Change of Social Function in the Neoliberal Transformation Process

Öz

This study focuses on the history of the university and opens the understanding of the university, which has a mission differentiation with the neoliberal political economy ideology, to criticism on the axis of traditional university culture. The values created by the modern university have been restructured by being reformed in the historical process under the shadow of neoliberal economic and political change. This new set of values, which means a break with the values of the traditional university, has been the reason for the disappearance of many political gains. In the modern university formation process, university financial resources were provided by the state and universities were granted autonomy. In this respect, universities entered an ontologically mind-centered organization, and epistemologically, the search for truth was treated as an end in itself. Thus, the information production process was considered on behalf of the public, and the socialization of existence, perfection, and the development of judgment were addressed. In short, the relationship with information was institutionalized around public benefit rather than commercial benefit. In addition, the teaching of modern universities was also producing the necessary knowledge sets that could create a national common spirit in the name of nation-building. These basic features of the modern university are being replaced by the economic value system as a result of neoliberal economic policy becoming hegemonic. This transformation necessitates a rethinking of the social function of the university. In this respect, this study focuses on the process of eliminating the distinctive features of the university culture built with the modern university understanding through neoliberal policies and opens up criticism to the new hegemonic values of the university, which are constantly focused on economic benefit.

Anahtar Kelimeler

• Neoliberal University
• Entrepreneuer Universitiy
• University Mission

Kaynakça

1. Adem, M. (2008). Çağdaş Üniversite mi Medrese mi. Ankara: Phoenix.
2. Aktan, C. (2003). Özlenen Üniversite - Yaşanan Üniversite. İstanbul: Yeni Türkiye Yayınları.
3. Alkan, M., & Onur, F. (2012). Stadiasmus Patarensis İçin Parerga 7. Gephyra, 8, 123-145.
4. Apple, M. (2012). Eğitim ve İktidar. (E. Bulut, Trans.) İstanbul: Kalkedon.
5. Barnett, R. (2008). Üniversitede İdeoloji İle Yaşamak. (S. Eren, Trans.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
6. Bastedo, M. (2019). Yükseköğretimin Düzenlenmesi: Bir Manifesto. In M. Bastedo, Yükseköğretim Örgütlenmesi (E. Saraçoğlu, Trans., pp. 13-30). İstanbul: Küre Yayınları.
7. Bennet, R. (2017). Ekolojik Üniversitenin Gelişi. FelsefeLogos, 65-80.
8. Berardi, F. B. (2012). Ruh İş Başında - Yabancılaşmadan Otonomiye. (F. Genç, Trans.) İstanbul: Metis.

9. Bingöl, B. (2013). Üniversite Özerkliği. Ankara : Sistem Ofset Yayıncılık.
10. Bok, D. (2007). Piyasa Ortamında Üniversiteler. (B. Yıldırım, Trans.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
11. Bonefeld, W. (2013). Yıkıcı Akıl ve Olumsuzlama. (Ö. Yalçın, Trans.) İstanbul: Otonom.
12. Brown, W. (2020). Neoliberalizmin Harabelerinde. (B. Doğan, Trans.) İstanbul: Metis.
13. Brown, W. (2018). Halkın Çözülüşü, Neoliberalizmin Sinsi Devrimi. (B. E. Aksoy, Trans.) İstanbul: Metis.
14. Bourdieu, P. (2017). Karşı Ateşler-1, Neoliberal İstilaya Karşı Direnişe Hizmet Edecek Sözler. (S. Canbolat, Trans.) İstanbul: Sel.
15. Bourdieu, P. (2021). Homo Academicus. (N. Ökten, A. Kocasu, & E. Gülbey, Trans.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
16. Cevizci, A. (2021). Eğitim Felsefesi. İstanbul: SAY Yayınları.
17. Chaubet, F. (2022). Avrupa'nın Entelektüel Tarihi. (H. Louze, Trans.) İstanbul: İletişim.
18. Coşkun, B. (2019). Neoliberal İktidar ve Özne. İstanbul: Notabene.
19. Dardot, P., & Laval, C. (2012). Dünyanın Yeni Aklı. (F. Taylan, Trans.) İstanbul: İsnablu Bilgi Üniversitesi Yayınları.
20. Delanty, G. (2019). Küresel Çağda Üniversite İdeası: Amaç Olarak Bilgiden Bilginin Sonuna Doğru Mu? In M. Kurtoğlu, Neoliberalizm, Bilgi ve Üniversiteler (M. Kurtoğlu, Trans., pp. 63-98).
21. Delbanco, A. (2020). Üniversite, Neydi, Ne Durumda ve Nasıl Olmalı. (E. Saraçoğlu, Trans.) İstanbul: Küre Yayınları.
22. Derrida, J. (2017). Mochlos; ya da Fakültelerin Çatışması. FelsefeLogos, 23-47.
23. Demir, M. (2016). Yorumsamacı Perspektiften Türkiye'de Akademisyen Kimliği. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı Doktora Tezi.
24. Direk, Z. (2016). Üniversitenin Dönüşümü ve Stimmung Sorunu. In B. Mügen, Ç. Topal, & E. Yıldırım, Paylaşımlar, Üniversite, Bilgi, Üretim (pp. 139-148). İstanbul: İletişim.
25. Erbaş, H. (2016). Modernden Anti-Moderne Bilim: Türkiye Örneğinde "Sosyal Bilimin Krizi" ve Sonrası. In B. Mügen, Ç. Topal, & E. Yıldırım, Paylaşımlar, Üniversitese, Bilgi, Üretim (pp. 95-137). İstanbul: İletişim.
26. Ercan, F. (1998). Eğitim ve Kapitalizm. İstanbul: Bilim Yayınları.
27. Ergur, A. (2016). Her Yemeğe Sos Bolonez! Bilimsel Etkinliğin Kapitalist Girişime Dönüşmesi Sürecinde Disiplinler Standartlaşması. In B. Mügen, Ç. Topal, & E. Yıldırım, Paylaşımlar Üniversite, Bilgi, Üretim (pp. 149-169). İstanbul: İletişim.
28. Evans, G. (2007). Akademisyenler ve Gerçek Dünya. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
29. Gasset, J. (1998). Üniversitenin Misyonu. (N. Işık, Trans.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
30. Giroux, H. (2016). Toplumsalın Alacakaranlığı. Ankara: Dost.
31. Giroux, H. (2014). Eğitimde Kuram ve Direniş. (S. Demiralp, Trans.) Ankara: Dost.
32. Giroux, H. A. (2008). The Militarization of US Higher Education after 9/11. Theory, Culture & Society, 56-82.
33. Goff, X. L. (2020). Ortaçağda Entelektüeller. (M. A. Kılıçbay, Trans.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
34. Gorz, A. (1986). Elveda Proletarya. (H. Tufan, Trans.) İstanbul: AFA Yayınları.
35. Günay, D. (2019). Üniversite Felsefesi. İstanbul: BüyüyenAY Yayınları.
36. Gürüz, K. (2020). Medrese v. Üniversite. İstanbul: Kalkedon.
37. Habermas, J. (2017). Üniversite İdeası-Öğrenme Süreçleri. FelsefeLogos, 49-63.
38. Hanley, L. (2006). Academic Capitalism in the New University. The Radical Teacher, University of Illinois Press, 3-7.
39. Hardt, M., & Negri, A. (2019). Meclis. (A. E. Pilgir, Trans.) İstanbul: Ayrıntı.
40. Hardt, M., & Negri, A. (2011b). Ortak Zenginlik. İstanbul: Ayrıntı.
41. Harvey, D. (2015). Neoliberalizmin Kısa Tarihi. (A. Onacak, Trans.) İstanbul: Sel Yayıncılık.
42. Hawley, C. (1984). The Thieves of Academe: Plagiarism in the University System. Improving College and University Teaching, 35-39.
43. Hill, D. (2016). Eleştirel Eğitim ve Marksizm. (N. Korkmaz, Trans.) İstanbul: Kalkedon.
44. Kavas, A. (2021). Üniversite ve Akademisyen. İstanbul: Literatür Yayınları.
45. Kurtoğlu, M. (2019). Yükseköğretimde Kurumsal Çeşitlilik: Türkiye ve Alternatif Üniversite İdeaları. In M. Kurtoğlu, Neoliberalizm, Bilgi ve Üniversiteler (M. Kurtoğlu, Trans., pp. 63-98). İstanbul: NotaBene.
46. Kurtoğlu, M. (2017). Küresel Bilgi Ekonomisi ve Üniversite (ideası)! FelsefeLogos, 109-118.
47. Lazzarato, M. (2015). Göstergeler ve Makineler. (F. N. Demirci, Trans.) İstanbul: Otonom Politika.
48. Marazzi, C. (2014). Sermaye ve Duygular. (M. Çelik, Trans.) İstanbul: Otonom Yayıncılık.
49. Maters, L. (2007). Akademinin Düşmanları. (M. Özbek, Trans.) İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
50. Nalbantoğlu, H. (2009). Arayışlar, Bilim, Kültür, Üniversite. İstanbul: İletişim.
51. Onur, F. (2012). Anastasios. In M. Adak, & S. Şahin (Eds.), Stadiasmus hgjgjgj (pp. 235-265). İstanbul: Ege Yayınları.
52. O’Sullivan, M. (2016). Academic Barbarism, Universities and Inequality. London: Palgrave MacMillan.
53. Özgün, Y. (2011). Bologna Süreci Derken? In F. Ercan, & S. Korkusuz Kurt , Metalaşma ve İktidarın Baskısıdaki Üniversite (pp. 389-412). İstanbul: SAV Yayınları.
54. Pelikan, J. (2015). Üniversite Fikri. (C. Orhan, Trans.) İstanbul: Küre Yayınları.
55. Peters, M. A. (2019). Klasik Politik Ekonomi ve Yeni Bilgi Ekonomisinde Üniversitelerin Rolü. In M. Kurtoğlu, Neoliberalizm, Bilgi ve Üniversiteler (M. Kurtoğlu, Trans., pp. 115-135). İstanbul: NotaBene.
56. Readings, B. (2020). Üniversite Harabeleri. (E. Saraçoğlu, Trans.) İstanbul: Küre Yayınları.
57. Schopenhauer, A. (2018). Üniversiteler ve Felsefe. (A. Aydoğan, Trans.) İstanbul: SAY Yayınları.
58. Rhoades, G., & Slaughter, S. (1997). Academic Capitalism, Managed Professionals and Supply-Side Higher Education. Duke University Press, 9-38.
59. Rossi, A. (2018). Neoliberal Ruhlar. Cogito(91), 121-153.
60. Rosovsky, H. (2017). Üniversite, Bir Dekan Anlatıyor. (S. Ersoy, Trans.) Ankara: TÜBİTAK Yayınları.
61. Russell, B. (1999). Eğitim Üzerine. (N. Bezel, Trans.) İstanbul: Say Yayınları.
62. Said, E. (1995). Entelektüel, Sürgün, Marjinal, Yabancı. (T. Birkan, Trans.) Ayrıntı: İstanbul.
63. Sennet, R. (2011). Yeni Kapitalizmin Kültürü. (A. Onacak, Trans.) İstanbul: Ayrıntı.
64. Sennet, R. (2008). Karakter Aşınması. (B. Yıldırım, Trans.) İstanbul: Ayrıntı.
65. Shore, C. (2015). ‘After neoliberalism’? The reform of New Zealand’s university system. In S. Brin Hyatt,, B. W. Shear, & S. Wright, Learning Under Neoliberalism (pp. 30-55). New York: Berghahn Books.
66. Slaughter , S., & Rhoades, G. (2004). Academic Capitalism and the New Economy, Markets, State, and Higher Education. Baltimore,: John Hopkins University Press.
67. Şimşek, M. (2019). Tartışmaların Odağındaki Kurumu, ÜNİVERSİTE. İstanbul: ALFA Yayınları.
68. Tekeli, İ. (2011). Türkiye İçin Eğitim Yazıları. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
69. Tekin, S. (2003). Üniversite ideasını yeniden düşünmek: Neoliberalizm, teknik akıl ve üniversitenin geleceği. Toplum ve Bilim, 144-163.
70. Temelli, S. (2009). Neoliberal Zamanda Aşınma. İstanbul: Kalkedon.
71. Tetchler, U. (2019). Yükseköğretim İçin Yeni Zorluklar ve Yükseköğretim Araştırmalarının Geleceği. (M. Kurtoğlu, Trans.) İstanbul: NotaBene.
72. Timur, T. (2000). Toplumsal Değişme ve Üniversiteler. Ankara: İmge Yayınları.
73. Tunalı, H. (2017). Dünyada ve Türkiye’de Üniversite Sanayi İşbirliği ve Yenilikçi Üretim". Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 237-257.
74. Vatansever, A., & Gezici Yalçın, M. (2016). Ne Ders Olsa Veririz. İstanbul: İletişim.
75. Yıldırım, E. (2016). Öznesi Olmayan Bili veya Malumat Çağında Bilmek yahut Bir Mesele de Bu! In B. Mügen, Ç. Topal, & E. Yıldırım, Paylaşımlar, Üniversite, Bilgi, Üretim (pp. 301-333). İstanbul: İletişim.
76. Yılmaz, L. (2016). Daimon'un Peşinde: Eleştiri, Aydın(lanma) ve Dostluk Kavramlarını Şimdi'de Düşünmek. In B. Mügen, Ç. Topal, & E. Yıldırım, Paylaşımlar, Üniversite, Bilgi, Üretim (pp. 249-274). İstanbul: İletişim.