Factors Affecting Creative Thinking in 9th Grade High School Students

Öz

In the rapidly changing and evolving technological environment of the 21st century, creative thinking skills are of vital importance. The purpose of this study is to examine the effect of critical thinking skills and attitudes toward digital technologies on students' creativity. This research aims to shed light on how technological tools and critical thinking can support students' creativity and to develop effective strategies in education. The study, conducted on a total of 1,026 9th-grade students in Gaziantep, was carried out using quantitative methods. The scales “How Creative Are You?”, “Critical Thinking Tendency”, and “Attitude Towards Digital Technologies” were applied in the research. IBM SPSS 23 and IBM AMOS 23 were used for data analysis, and model fit was evaluated using structural equation modeling (SEM). The fit indices indicate that the model fi ts well. The supported structural model includes direct and indirect effects. The regression coefficients showing the effect of attitudes toward digital technologies and critical thinking on creativity indicate that critical thinking positively and significantly affects creativity, and that attitudes toward digital technologies also have a strong and significant effect on creativity. These results indicate that critical thinking skills and attitudes toward digital technologies increase creativity. Overall, the explanatory power of these factors was 38%. The findings indicate that positive attitudes toward digital technologies and critical thinking tendencies support students' creative potential and that educational practices aimed at developing these areas can contribute to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Creative thinking
• critical thinking
• digital technology

Ortaöğretim 9. Sınıf Öğrencilerinin Yaratıcı Düşünmelerini Etkileyen Faktörler

Öz

21. yüzyılın hızla değişen ve gelişen teknolojik ortamında, yaratıcı düşünme becerisi hayati öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı, eleştirel düşünme becerisi ve dijital teknolojilere yönelik tutumun, öğrencilerin yaratıcılıkları üzerindeki etkisini incelemektir. Bu araştırma, teknolojik araçların ve eleştirel bakış açısının öğrencilerin yaratıcılıklarını nasıl destekleyebileceğine ışık tutmayı ve eğitimde etkin stratejiler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Gaziantep ilinde toplam 1026 adet 9. sınıf öğrencisi üzerinde gerçekleştirilen çalışma, nicel yöntemler kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmada “Ne Kadar Yaratıcısınız?”, “Eleştirel Düşünme Eğilimi” ve “Dijital Teknolojilere Yönelik Tutum” ölçekleri uygulanmıştır. Verilerin analizi için IBM SPSS v23 ve IBM AMOS v23 kullanılmış ve yapısal eşitlik modeli (YEM) ile model uygunluğu değerlendirilmiştir. Uyum indeksleri, modelin iyi uyum sağladığını göstermektedir. Desteklenen yapısal model doğrudan ve dolaylı etkileri içermektedir. Dijital teknolojilere yönelik tutum ve eleştirel düşünmenin yaratıcılık üzerindeki etkisini gösteren regresyon katsayıları, eleştirel düşünmenin yaratıcılığı pozitif yönlü etkilediği, anlamlı olduğu ve dijital teknolojilere yönelik tutumun da yaratıcılık üzerinde güçlü ve anlamlı bir etkisi olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, eleştirel düşünme becerilerinin ve dijital teknolojilere yönelik tutumun yaratıcılığı artırdığına işaret etmektedir. Toplamda, bu faktörlerin açıklayıcı gücü %38 oranında gerçekleşmiştir. Bulgular, dijital teknolojilere yönelik olumlu tutum ve eleştirel düşünme eğilimlerinin, öğrencilerin yaratıcı potansiyelini desteklediğini ve bu alanların geliştirilmesine yönelik eğitimsel uygulamaların alanyazına katkı sağlayabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yaratıcı düşünme
• eleştirel düşünme
• dijital

Kaynakça

1. Akıllı, N. (2012). İlköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimleri ve yaratıcılık düzeylerinin değerlendirilmesi. , [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi] Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
2. Akbıyık, C. (2002). Eleştirel düşünme eğilimleri ve akademik başarı. , [Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi], Ankara Hacettepe Üniversitesi.
3. Aksoy, B. (2004). Coğrafya öğretiminde probleme dayalı öğrenme yaklaşımı. Yayımlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
4. Anderson, J. C. & Gerbing, D. W. (1988). Structural equation modeling in practice: A review and recommended two - step approach. Psychological Bulletin, 103, 411-423.
5. Aslan, A., & Zhu, C. (2016). Investigating variables predicting Turkish pre‐service teachers’ integration of ICT into teaching practices. British Journal of Educational Technology, 48, (2), 552-570.
6. Atasoy, R., Özkul, R. & Karadaş, H. (2025). Takım Yaratıcılık Öz-Yeterlik Ölçeği Türkçe Uyarlaması. Artuklu Humanities, 19, 72-85. https://doi.org/10.46628/ahu.1735494
7. Atnafu, M., & Michael, K. (2018). Perceptions of in-service mathematics teachers towards enhancing students’ critical thinking skills in mathematics. The Ethiopian Journal of Education, 38, (1), 37-71.
8. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. , Pegem Akademi Yayınları.

9. Cabı, E. (2016). Dijital teknolojiye yönelik tutum ölçeği. Kastamonu Education Journal, 24(3), 1229-1244.
10. Çeliköz, N. (2017). Okul öncesi dönem 5-6 yaş çocukların yaratıcılık düzeylerinin incelenmesi, YILDIZ Journal of Educational Research, 2, (1), 125.
11. Dilek Eren, C. (2011). Fen eğitiminde probleme dayalı öğrenmenin eleştirel düşünme no:298525)[Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
12. Durnacı, Ü., & Ültay, N. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının eleştirel ve yaratıcı düşünme eğilimleri. Turkish Journal of Primary Education, 5, (2), 75-97.
13. Durukan, E., & Satılmış, S. (2021). 7.sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme ve yaratıcı yazma becerileri arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 5, (1), 53-70.
14. Eğmir, E., & Ocak, G. (2018). Eleştirel düşünme öğretim programının öğrencilerin eleştirel düşünme becerisi ve özdeğerlendirme düzeylerine etkisi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 5, (1), 138-156.
15. Ennis, R. H. (1985). A logical basis for measuring critical thinking skills. Educational Leadership 43, (2), 44–48.
16. Fisher, R. (2013). Teaching thinking (4th ed.). , Bloomsbury Akademic.
17. Foster, N., & Schleicher, A. (2022). Assessing creative skills. Creative Education, 13,1-29.
18. Ganda Saputra, I. A., Yusuf, A., Hakim, L. and Rohayati, S. (2023). Determination of generation z’s intention in using e-wallet for payment transactions. E-Jurnal Akuntansi, 33(1), 73.
19. Kaplan, O., & Kara, T. M. (2025). The Effect Of Digital Technology Integration On Students’ Creative Thinking Skills: Pisa Evidence Using Propensity Score Matching. Problems of Education in the 21st Century, 83(3), 403.
20. Karataş, S., & Özcan, S. (2010). Yaratıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin yaratıcı düşünmelerine ve proje geliştirmelerine etkisi, . Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, (1), 225-243.
21. Kline, R. B. (2011). Principles And Practice Of Structural Equation Modeling (3. Baskı). New York, : NY: Guilford.
22. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). New York: Guilford publications.
23. Little, T. D. (2013). Longitudinal structural equation modeling. New York: Guilford Press.
24. Liu, M. (1998). “The Effect Of Hypermedia Authoring On Elementary School Students‟ Creative Thinking”,. Journal of Educational Computing Research, 9, 7-51.
25. Matsunaga, M. (2008). Item parceling in structural equation modeling: A primer. Communication Methods and Measures, 2(4), 260-293.
26. OECD. (2019). OECD Skills Outlook 2019. OECD. https://doi.org/10.1787/e11c1c2d-en .
27. Özerbaş, M. A. (2011). Yaratıcı düşünme öğrenme ortamının akademik başarı ve bilgilerin kalıcılığa etkisi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31, (3), 675-705.
28. Seferoğlu, Y., & Akbıyık, C. (2006). Eleştirel düşünme ve öğretimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, , 193-200.
29. Senemoğlu, N. (1996). Yaratıcılık ve öğretmen nitelikleri. 01.01.2017 tarihinde http://yunus. hacettepe.edu.tr/~n.senem/makaleler/yaratici.htm adresinden erişilmiştir.
30. Sevinç, M., & Tok, E. (2010). Düşünme becerileri eğitim programlarının okul öncesi öğretmen adaylarının düşünme becerilerine ilişkin görüşlerine etkisi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 5, (3), 875-891.
31. Sternberg, R. J. (2003). Wisdom, İntelligence and Creativity Synthesized. Cambridge University Press.
32. Sternberg, R. J., & Swerling, L. S. (2002). Teaching thinking (3th ed.). , American Psychological Association.
33. Şengül, M., & Demirel, A. (2022). The Relationship between the Digital Literacy Levels of Turkish Language Teacher Candidates and Their Attitudes towards Digital Writing. International Journal of Education and Literacy Studies, 10(4), 19-26.
34. Üstündağ, T. (2005). Yaratıcılığa yolculuk. Ankara: Pegem A Yayıncılık. ISBN:975-6802-84-7.
35. Wang, A., & Burdina, G. (2024). Developing students' creative thinking using innovative education technologies. Interactıve Learnıng Envıronments,32, (7) , pp.3490-3500.
36. Worthington, R. L., & Whittaker, T. A. (2006). Scale development research: A content analysis and recommendations for best practices. The Counseling Psychologist, 34(6), 806-838.
37. Yannick, M. R. (2008). An assessment of the relationshıp between creativity and information and media literacy skills of community college students for a selected major. Doctoral Dissertation, Pepperdine University, Malibu.
38. Yeşilyurt, E. (2020). Yaratıcılık ve yaratıcı düşünme: tüm boyut ve paydaşlarıyla kapsayıcı bir derleme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches,15, (25), 3874-3915.
39. Zohar, A., & Ben-Ari, G. (2022). A model of critical thinking as an ımportant attribute for success in the 21st Century.