Türkiye’deki Barış Eğitimi Araştırmalarının Eğilimleri: Bir İçerik Analizi Çalışması

Öz

Bu çalışma, Türkiye merkezli barış eğitimi araştırmalarının genel eğilimlerini, metodolojik tercihlerini ve kavramsal odak noktalarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma paradigması çerçevesinde betimsel içerik analizi deseniyle tasarlanan çalışmada; Web of Science (WoS) ve DergiPark veri tabanları taranarak ulaşılan 48 makale temel analiz birimi olarak kabul edilmiştir. İncelenen yayınlar; yayın yılı, araştırma modeli, veri toplama araçları, örneklem özellikleri ve tematik yönelimler gibi çeşitli değişkenler üzerinden sistematik olarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Türkiye’deki barış eğitimi literatürünün özellikle 2016 yılında zirve noktasına ulaştığını (n=8) ve büyük oranda nitel araştırma modellerine (%68,8) dayandığını göstermektedir. Çalışmalarda en sık başvurulan veri toplama aracının yarı yapılandırılmış görüşme formları (%29,4), en çok tercih edilen veri analiz yönteminin içerik analizi (%27) ve en yoğun çalışılan katılımcı grubunun öğretmen adayları (%24) olduğu saptanmıştır. Tematik açıdan literatürün en çok "Kavramsal Farkındalık ve Algı Düzeyleri" (f=12) alanında yoğunlaştığı; sonuçların ise katılımcıların barış algısını "savaşsızlık" tanımından "sosyal adalet ve hoşgörü" içeriğine taşıyan "Bilişsel Şemalar ve Kavramsal Dönüşümler" (f=13) temasında kümelendiği belirlenmiştir. Küresel literatürle yapılan karşılaştırmalı analizler sonucunda; Türkiye adresli çalışmaların küresel ana akım tartışmalarla metodolojik bir paralellik gösterdiği, ancak "eleştirel pedagoji" ve "sosyal adalet" gibi kavramların yerel yazında henüz görece sınırlı bir temsiliyete sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, yerel literatürün gelişimine yönelik olarak; yöntemsel çeşitliliğin sağlanması adına boylamsal ve karma yöntemli araştırmaların teşvik edilmesi, müfredatta sadece çatışma çözümü odaklı değil "pozitif barış" ve eleştirel pedagojiyi merkeze alan bir dönüşümün gerçekleştirilmesi, öğretmenlerin uygulamalı eğitimlerle desteklenmesi ve rekabetçi sınav sisteminin yarattığı sistemsel direnci kırmak adına "bütüncül okul yaklaşımının" hayata geçirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Barış eğitimi
• Türkiye literatürü
• İçerik analizi
• araştırma eğilimleri

Trends in Peace Education Research in Türkiye: A Content Analysis Study

Öz

This study aims to determine the general trends, methodological preferences, and conceptual focal points of Turkey-based peace education research. Designed within the framework of the qualitative research paradigm using a descriptive content analysis design, 48 articles retrieved from the Web of Science (WoS) and DergiPark databases were accepted as the primary units of analysis. The reviewed publications were systematically analyzed across various variables, such as publication year, research model, data collection tools, sample characteristics, and thematic orientations. The research findings indicate that the peace education literature in Turkey peaked particularly in 2016 (n=8) and heavily relied on qualitative research models (68.8%). It was determined that the most frequently utilized data collection tool was the semi-structured interview form (29.4%), the most preferred data analysis method was content analysis (27%), and the most intensely studied participant group consisted of pre-service teachers (24%). Thematically, the literature was found to be highly concentrated in the area of "Conceptual Awareness and Perception Levels" (f=12), while the results clustered around the theme of "Cognitive Schemas and Conceptual Transformations" (f=13), which shifts participants' perceptions of peace from a mere "absence of war" to a framework of "social justice and tolerance." Comparative analyses with the global literature revealed that while Turkey-addressed studies demonstrate a methodological parallelism with global mainstream debates, concepts such as "critical pedagogy" and "social justice" still have a relatively limited  representation in the local literature. Consequently, to foster the development of the local  literature, this study recommends encouraging longitudinal and mixed-method research  to ensure methodological diversity, implementing a curriculum transformation centered on  "positive peace" and critical pedagogy rather than a sole focus on conflict resolution, supporting  teachers through practical training, and implementing a "whole-school approach" to overcome  the systemic resistance created by the competitive, exam-oriented education system.

Anahtar Kelimeler

• Peace education
• Turkish literature
• content analysis
• research trends

Kaynakça

1. Akbana, Y. E., & Yavuz, A. (2022). Global issues in a series of EFL textbooks and implications for end-users to promote peace education through teaching English. Journal of Peace Education, 19(3), 373–396. https://doi.org/10.1080/17400201.2022.2140403
2. Aktaş, Ö., & Safran, M. (2013). Evrensel bir değer olarak barış ve barış eğitiminin tarihçesi. TSA / Journal of Turkish Special Education, 17(2), 127–152. https://izlik.org/JA78JF83JZ
3. Aktan Kerem, E., & Kamaraj, I. (2006). Erken çocukluk dönemi "barış" değerine evrensel bir bakış III. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (13), 90–101.
4. Anugrah, Anggraeni, L., Syaifullah, Rezky, M. I., & Adrian, K. (2026). Mapping global trends in peace education: a bibliometric analysis 2015–2024. Journal of Peace Education, 1–28. https://doi.org/10.1080/17400201.2026.2641099
5. Apaydın, Ç., & Aksu, M. (2012). Opinions of teachers concerning peace education in school environment. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 13(3), 131–148.
6. Arıkan, A. (2009). Environmental peace education in foreign language learners' English grammar lessons. Journal of Peace Education, 6(1), 87–99. https://doi.org/10.1080/17400200802655064
7. Aydemir, M. (2018). Yenilenen sosyal bilgiler dersi öğretim programının barış eğitimi açısından değerlendirilmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi (UGEAD), 4(1), 52–73. https://izlik.org/JA43MT83PT
8. Brantmeier, E. J., Keenan, K., Sims, Z., Grimes, J., & Grier, X. (2024). A historical content analysis study of the Journal of Peace Education from 2004 to 2023. Journal of Peace Education, 21(3), 263–284. https://doi.org/10.1080/17400201.2024.2422765

9. Çalık, M., Ünal, S., Coştu, B., & Karataş, F. Ö. (2008). Trends in Turkish science education. Essays in Education, Special Edition, 23–45. https://openriver.winona.edu/eie
10. Çapar, D. (2019). İlkokul ve Ortaokul Öğrencilerinin ‘Barış’ Kavramına İlişkin Algılarının Metaforlar Yardımıyla Analizi. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 79-91. https://izlik.org/JA59RH79EZ
11. Çengelci Köse, T., & Gürdoğan Bayır, Ö. (2016). Perception of peace in students' drawings. Eurasian Journal of Educational Research, (65), 181–198. http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2016.65.11
12. Demir, S. (2011). An overview of peace education in Turkey: Definitions, difficulties, and suggestions: A qualitative analysis. Educational Sciences: Theory & Practice, 11(4), 1739–1745. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ962672.pdf
13. Deveci, H., Yılmaz, F., & Karadağ, R. (2008). Pre-service teachers' perceptions of peace education. Eurasian Journal of Educational Research, (30), 63–80.
14. Diktaş, A., & Üztemur, S. S. (2016). Kritik öneme sahip bazı sosyal meselelerle ilgili ilköğretim 8. sınıf öğrencilerinin düşünceleri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi (INESJOURNAL), 3(8), 79–104. https://izlik.org/JA42UL33MR
15. Dinçer, F. (2012). Peacemaking skills: Anatolian Sufi verses and the peace education. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 35–50.
16. Erden-Başaran, Ö., & Gürsel-Bilgin, G. (2023). University as a place for personal renaissance: Future-teachers' university experiences as agents for learning and teaching peace. Bartın University Journal of Faculty of Education, 12(2), 252–263. https://doi.org/10.14686/buefad.1074688
17. Eren, C. D. (2016). Preservice teachers' perceptions of the relationship between science and peace. Journal of Baltic Science Education, 15(4), 464–478. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1426069.pdf
18. Erhan, G. (2020). Resimli çocuk kitaplarının barış eğitimi bileşenlerinden "kültürel farkındalık" bileşeni açısından incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 37(1), 24–46. https://doi.org/10.32600/huefd.489191
19. Ersoy, A. F. (2013). Global citizenship education in social studies: Experiences of Turkish teachers and students in international conflict and war. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi (ENAD), 1(1), 1–24. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.1s1m
20. Göktaş, Y., Küçük, S., Aydemir, M., Telli, E., Arpacık, Ö., Yıldırım, G., & Reisoğlu, İ. (2012). Educational technology research trends in Turkey: A content analysis of the 2000-2009 decade. Educational Sciences: Theory & Practice, 12(1), 191–196. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ978439.pdf
21. Güleç, Y. (2021). Pictorial and narrative representations of children's peace perceptions. Bartın University Journal of Faculty of Education, 10(2), 390–411. https://doi.org/10.14686/buefad.816071
22. Gurdogan-Bayır, O., & Bozkurt, M. (2018). War, Peace and Peace Education: Experiences and Perspectives of Pre-service Teachers. International Journal of Progressive Education, 14(1), 148–164. https://doi.org/10.29329/ijpe.2018.129.11
23. Gürsel-Bilgin, G. (2020). Freirean dialogue: An effective pedagogy for critical peace education. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(2), 139–149. https://doi.org/10.17244/eku.801805
24. Gürsel-Bilgin, G., & Bengü, E. (2021). Overcoming the obstacles of peace education through wellbeing practices. Adiyaman University Journal of Educational Sciences (AUJES), 11(2), 80–92. http://dx.doi.org/10.17984/adyuebd.1012782
25. Gürsel-Bilgin, G., Erden-Başaran, Ö., & Flinders, D. J. (2023). Turkish pre-service teachers' understandings of war, peace, and peace education. International Journal of Educational Research, 117, 102112. https://doi.org/10.1016/j.ijedures.2022.102112
26. Gürsel-Bilgin, G., & Flinders, D. J. (2020). Anatomy of a peace educator: Her work and workplace. Australian Journal of Teacher Education, 45(10), 32–47. http://dx.doi.org/10.14221/ajte.2020v45n10.3
27. Harris, I. M. (2004). Peace education theory. Journal of Peace Education, 1(1), 5–20.
28. İmamoğlu, H. V., & Bayraktar, G. (2014). Türk ve Macar üniversite öğrencilerinin barış kavramına ilişkin algılarının karşılaştırılması. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 11–26. https://izlik.org/JA49CZ24TW
29. Kaçmaz, T. (2011). Perspectives of primary school peer mediators on their mediation practices. Eurasian Journal of Educational Research, (43), 125–142.
30. Kamaraj, İ., & Kerem, E. A. (2006). Erken çocukluk dönemi ‘barış’ değerine evrensel bir bakış I. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(19), 93–104.
31. Karabağ, R. (2023). Savaş ve barış ahlâkı: Dinî metinler, uluslararası hukuk ve sivil toplum örgütleri zemininde bir yaklaşım. Mütefekkir: Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 10(20), 483–513. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1405315
32. Karaman Kepenekci, Y. (2005). A study of effectiveness of human rights education in Turkey. Journal of Peace Education, 2(1), 53–68. https://doi.org/10.1080/1740020042000334091
33. Karaman-Kepenekci, Y. (2010). Üniversite öğrencilerinin ulusal ve uluslararası barışa ilişkin görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 43(2), 27–49.
34. Karakuş, M. (2025). Global Failure of Peace Education from International Relations Perspective. Anadolu Strateji Dergisi, 7(1), 191-214. https://izlik.org/JA45RL98KD
35. Kayış, C., & Pamuk, A. (2022). History teachers' experiences on peace education. Turkish History Education Journal, 11(2), 174–194. https://doi.org/10.17497/tuhed.1076040
36. Keskin, S. C., & Keskin, Y. (2009). Cumhuriyet dönemi ilkokul sosyal bilgiler ve onun kapsamına giren ders programlarında bir değer olarak "barış"ın yeri. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 69–92.
37. Kleinheksel, A. J., Rockich-Winston, N., Tawfik, H., & Wyatt, T. R. (2020). Demystifying content analysis. American Journal of Pharmaceutical Education, 84(1), Article 7113. https://doi.org/10.5688/ajpe7113
38. Köylü, M. (2006). Sosyal din eğitimi modeli: ABD ve Latin Amerika ülkeleri örneği. Değerler Eğitimi Dergisi, 4(12), 109–128. https://izlik.org/JA24RU58GN
39. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis : an expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
40. Mirici, İ. H. (2008). Training EFL/ESL teachers for a peaceful Asia-Pacific region. Asia Pacific Education Review, 9(3), 344–354. https://doi.org/10.1007/BF03026722
41. Navarro-Castro, L., & Nario-Galace, J. (2019). Peace education: A pathway to a culture of peace (3rd ed.). Center for Peace Education, Miriam College.
42. Noddings, N. (2012). Peace education: How we come to love and hate war. Cambridge University Press. Öztaşkın, Ö. B. (2014). Barışa yönelik tutumlar ve günümüz dünya sorunlarına yönelik tutumlar arasındaki ilişkinin incelenmesi. Turkish Journal of Education, 3(3), 4–17. https://doi.org/10.19128/turje.181085 Özkul, A. E., Akıntuğ, Y., & Besim, S. (2016). The assessment of political social and psychological effects of wars on society with students’ views 1974 sampling. International Journal of Educational Sciences, 15(1-2), 234–241.
43. Öztürk, N. (2026). Silence as a necessary condition for ethical listening: Relational implications for peace and inclusive education. Journal of Peace Education. https://doi.org/10.1080/17400201.2026.2651312
44. Raviv, A., Oppenheimer, L., & Bar-Tal, D. (1999). How children understand war and peace: A call for international peace education. Jossey-Bass.
45. Sadri Damirchi, E., & Bilge, F. (2014). The effect of peace education program on the seven-grade student's conflict resolution and communication skills. Education and Science, 39(175), 309–318. https://doi.org/10.15390/EB.2014.2983
46. Sağkal, A. S., & Türnüklü, A. (2017). Barış eğitimi programının lise öğrencilerinin öznel iyi oluş ve umut düzeyleri üzerindeki etkileri. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 7(47), 69–85. https://izlik.org/JA62XD93EE
47. Sağkal, A. S., Türnüklü, A., & Topçu Kabasakal, Z. (2015). Barışyapıcı öğrencilerin barışyapıcılık sürecine ilişkin algıları. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 14–26. https://izlik.org/JA47HY95GU
48. Sağkal, A. S., Türnüklü, A., & Topçu Kabasakal, Z. (2016). Öğrenci-öğrenci anlaşmazlıklarının çözümünde barışyapıcılık yöntemi: Öğretmen perspektifleri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (39), 33–49. http://dx.doi.org/10.9779/PUJE752
49. Sağkal, A. S., Türnüklü, A., & Totan, T. (2012). Empathy for interpersonal peace: Effects of peace education on empathy skills. Educational Sciences: Theory & Practice, 12(2), 1454–1460. https://eric.ed.gov/?id=EJ987855
50. Sağkal, A. S., Türnüklü, A., & Totan, T. (2016). Peace education’s effects on aggression: A mixed method study. Eurasian Journal of Educational Research, (64), 45–68. http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2016.64.3
51. Saputra, W. N. E., Rohmadheny, P. S., Hidayah, N., Handayani, T., Supriyanto, A., & Agungbudiprabowo, A. (2025). Mapping research on peace education: the bibliometric analysis for research agenda in the future.
52. International Journal of Evaluation and Research in Education, 14(1), 61. https://doi.org/10.11591/ijere.v14i1.29097 Selçuk, Z., Palancı, M., Kandemir, M., & Dündar, H. (2014). Eğitim ve bilim dergisinde yayınlanan araştırmaların eğilimleri: İçerik analizi. Eğitim ve Bilim, 39(173), 430–453. DOI: 10.15390/ES.2014.1290
53. Sözbilir, M., Kutu, H., & Yaşar, M. D. (2012). Science education research in Turkey: A content analysis of selected features of papers published. J. Dillon & D. Jorde (Eds.), The World of Science Education: Handbook of Research in Europe içinde (ss. 341–374). Sense Publishers.
54. Tarhan, M., & Altun, A. (2016). UNESCO ve barış eğitimi. International Journal of Field Education, 2(2), 58–71. https://izlik.org/JA89HZ34AT
55. Tatlılıoğlu, K. (2019). Üniversite öğrencilerinin toplumsal barışa ilişkin algılarının tespit edilmesine yönelik bir çalışma: Bingöl Üniversitesi örneği. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (17), 339–364. https://izlik.org/JA68DF57LE
56. Toksöz, İ. (2024). A case for peace education through science fiction: migration. Journal of Peace Education, 21(2), 141–163. https://doi.org/10.1080/17400201.2023.2272455
57. Topçu Kabasakal, Z., Sağkal, A. S., & Türnüklü, A. (2015). Effects of peace education program on the violence tendencies and social problem solving skills of students. Education and Science, 40(182), 43–62. DOI: 10.15390/EB.2015.4704
58. Tuncel, G., & Balcı, A. (2016). Çokkültürlülük ve barış eğitimi için model geliştirme. Kesit Akademi Dergisi, 2(6), 41–60. https://izlik.org/JA84MH48NJ
59. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. Yeşilçayır, C. (2018). Barış eğitiminin teorik zemininde felsefenin önemi. Mavi Atlas, 6(Özel Sayı), 13–28. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.484833
60. Yeşilkayalı, E., & Yıldız Demirtaş, V. (2013). Ebeveynlerin çocuk haklarına ilişkin tutumları ile ilköğretim öğrencilerinin hoşgörü eğilimleri arasındaki ilişki. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (36), 11–27. https://izlik.org/JA77AM53EL
61. Yılmaz, M. E. (2006). Barış sürecinde düşünsel dönüşüm ve barış eğitiminin rolü. Journal of Social Sciences, 3(1), 1–11. https://izlik.org/JA56AF64ZW