Afet Sonrası Psikososyal Destek Hizmetlerine Yönelik Kuramsal Bir Model
Öz
6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli 11 ili vuran depremler, Türkiye’de milyonlarca insanı etkileyen biyopsikososyal, manevi ve ekonomik sonuçlar doğurmuş; afetten doğrudan etkilenen bölgelerdeki gençlerin psikososyal gereksinimlerini artırmıştır. Afet sonrası psikososyal destek hizmetlerinin planlanmasına rehberlik edecek, kuramsal olarak temellendirilmiş bütüncül modellerin sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu kuramsal boşluğu gidermek amacıyla Ekolojik Sistemler Teorisi (EST) ile Topluluk Temelli Katılımlı Araştırma (TeTKA) yaklaşımını bütünleştiren bir kuramsal model önermektedir. Modelin geliştirilmesi sürecinde afet sonrası psikososyal destek, travma, dayanıklılık, gençlik ruh sağlığı ve toplum temelli müdahalelere ilişkin ilgili alan yazından faydalanılmıştır. Önerilen model; travma ve stres yönetimi, baş etme becerileri, duygu düzenleme, öz şefkat, farkındalık, medya ve bağımlılık farkındalığı, güçlü yönlerin geliştirilmesi ve kimlik gelişimini destekleyen psikoeğitim bileşenlerini, gerektiğinde bireysel psikolojik danışmanlık ve psikiyatrik yönlendirme süreçleriyle bütünleştirmektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2023). 2023 Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw: 7.7 - Mw: 7.6 depremleri raporu. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
- Armiya'u, A. Y., Yıldırım, M., Muhammad, A., Tanhan, A., & Young, J. S. (2024). Mental health facilitators and barriers during COVID-19 in Nigeria. Journal of Asian and African Studies, 59(2), 354–376. https://doi.org/10.1177/00219096221111354
- Aydın, M. & Şen, H. (2024). Afet sonrası çocuklarla psikolojik ilk yardım ve yüz yüze müdahale teknikleri. Nobel Akademik Yayıncılık.
- Babahan, A., & Güler, Z. (2024). A phenomenological investigation of earthquake experiences: The case of the February 6, 2023 Maraş earthquake. Sosyoloji Dergisi, 48(1),194-214. https://doi.org/10.59572/sosder.1555301
- Barnett, P., Steare, T., Dedat, Z., Pilling, S., McCrone, P., Knapp, M., ... & Lloyd-Evans, B. (2022). Interventions to improve social circumstances of people with mental health conditions: A rapid evidence synthesis. BMC psychiatry, 22(1), 302-324. https://doi.org/10.1186/s12888-022-03864-9
- Bermen, F. (2020). Cultural trauma and identity. Oxford University Press.
- Bozkurt, V. (2023). Depremin toplumsal boyutu. Avrasya Dosyası, 14(1), 77-99.
- brief cognitive-behavioral therapy in reducing post-traumatic stress disorder
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eğitim Psikolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ramazan Atasoy
*
0000-0002-9198-074X
Türkiye
Ahmet Tanhan
0000-0002-4972-8591
Türkiye
İbrahim Doyumğaç
0000-0002-8234-7555
Türkiye
Ammar Sevgili
0000-0002-2342-4688
Türkiye
Erol Kılıçlı
0000-0002-1441-2327
Türkiye
Atilla Tekin
0000-0002-2281-6719
Türkiye
Ibrahim Ozturk
0000-0003-3149-0527
Türkiye
Serdar Çalış
0009-0006-5295-6567
Türkiye
Ayşenur Kartal
0009-0000-8952-6807
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
26 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
16 Haziran 2026
Kabul Tarihi
9 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 11