Brain Death in the Islamic World: A Comparative Analysis of Legal Frameworks and Official Religious Authorities

Öz

The advancement of medical technology in the twentieth century and the definition of brain death in 1968 marked a turning point in debates over the determination of death worldwide. Prior to the formal definition of brain death, the emergence of neurological criteria alongside the cardiopulmonary standards traditionally employed in the determination of death gave rise to legal and jurisprudential debates in the Islamic world as much as in the West. This article comparatively examines how the acceptance of brain death as a criterion of death and the question of cadaveric organ transplantation have been addressed by official religious authorities and legal frameworks in five Muslim-majority countries: Turkey, Saudi Arabia, Iran, Egypt, and Malaysia. This study adopts a qualitative approach, employing textual analysis of relevant legislation, fatwa documents, and secondary literature. The findings indicate that while official fatwa councils and state authorities in the majority of the countries examined tend toward the recognition of brain death, significant variation persists in the processes of legalization and in the implementation of diagnostic protocols. The study further concludes that securing legal and religious legitimacy has not, on its own, proven sufficient to increase cadaveric organ donation rates, due to varying social and cultural sensitivities.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Brain Death
• Organ Transplantation
• Comparative Law
• Bioethics.

Destekleyen Kurum

This study was supported by TÜBİTAK under project number “123K765.”

Etik Beyan

This article is based on the ongoing doctoral dissertation titled “Beyin Ölümünün Fıkhî Analizi”. The graphs included in this article were created using Claude Sonnet 4.6.

Teşekkür

We would like to express our gratitude to TÜBİTAK for its support.

İslam Dünyasında Beyin Ölümü: Yasal Düzenlemeler ve Resmi Dini Otoriteler Üzerine Karşılaştırma ve Analiz

Öz

Yirminci yüzyılda tıp teknolojisindeki ilerlemeler ve 1968 yılında beyin ölümünün tanımlanması, ölümün tespiti tartışmalarında bütün dünyada bir dönüm noktası olmuştur. Beyin ölümü tanımlanmadan önce ölüm teşhisinde kullanılan kalp ve solunum temelli ölüm kriterlerinin yanında nörolojik kriterlerin de ortaya çıkması, Batı’da olduğu gibi İslam dünyasında da hukukî ve fıkhî tartışmaları beraberinde getirmiştir. Bu makale, beyin ölümünün ölüm kriteri olarak kabulü ve kadavradan organ nakli meselelerinin resmi dini merciler ve yasal mevzuatlar tarafından nasıl ele alındığını beş İslam ülkesi (Türkiye, Suudi Arabistan, İran, Mısır ve Malezya) bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmada ilgili mevzuat, fetva metinleri ve ikincil literatür metin analizi yöntemi kullanılarak nitel bir yaklaşım benimsenmiştir. Araştırma sonucunda incelenen ülkelerin büyük çoğunluğunda resmi fetva kurullarının ve devlet otoritelerinin beyin ölümünü tanıma eğiliminde olduğu görülse de yasalaşma süreçlerinde, teşhis protokollerinin uygulanması gibi konularda belirgin farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca hukuki ve dini meşruiyetin sağlanmasının toplumun farklı hassasiyetleri sebebiyle kadavradan organ bağışı oranlarını artırmada tek başına yeterli olmadığı sonucuna varmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Beyin Ölümü
• Organ Nakli
• Karşılaştırmalı Hukuk
• Biyoetik.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, TÜBİTAK tarafından “123K765” numaralı proje ile desteklenmiştir.

Etik Beyan

Bu makale, devam etmekte olan “Beyin Ölümünün Fıkhî Analizi” adlı doktora tezinden üretilmiştir. Makalede yer alan grafikler, Claude Sonnet 4.6 kullanılarak oluşturulmuştur.

Teşekkür

Verdiği destekten ötürü TÜBİTAK’a teşekkürlerimizi sunarız.

Kaynakça

1. Akrami, Seyed Mohammad vd. “Brain Death: Recent Ethical and Religious Considerations in Iran”. Transplantation Proceedings 36/10 (2004), 2883-2887. https://doi.org/10.1016/j.transproceed.2004.10.046
2. Al-Hashim, Abdul Hakeem - Al-Busaidi, Mujahid. “Understanding the Concept of Brain Death in the Middle East”. Oman Medical Journal 30/2 (2015), 75-76. https://doi.org/10.5001/omj.2015.17
3. Ali, Mansur - Maravia, Usman. “Seven Faces of a Fatwa: Organ Transplantation and Islam”. Religions 11/2 (2020), 99. https://doi.org/10.3390/rel11020099
4. Altınörs, Nur - Haberal, Mehmet. “Brain Death and Transplant in Islamic Countries”. Experimental and Clinical Transplantation 14/Suppl 3 (2016), 48-52. https://doi.org/10.6002/ect.tondtdtd2016.P2
5. Atighetchi, Dariusch. Islamic Bioethics: Problems and Perspectives. Dordrecht: Springer, 2007. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-4962-0
6. Attamimi, Zaidani Ekram vd. “Challenges and Barriers of Brain Death Reporting in Malaysia”. International Journal of Public Health and Clinical Sciences 8/4 (2021), 87-98.
7. Bukhari, Muhammad A. “Willingness for Solid-Organ Donation in Saudi Arabia: A Skyscape View”. Experimental and Clinical Transplantation 20/5 (2022), 500-513. https://doi.org/10.6002/ect.2020.0180
8. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazan el-. Kazâyâ Fıkhiyye Muâsıra. Dımaşk: Mektebetü’l-Fârûkî, 1. Basım, 1991.

9. Chamsi-Pasha, Hassan - Albar, Mohammed Ali. “Do Not Resuscitate, Brain Death, and Organ Transplantation: Islamic Perspective”. Avicenna Journal of Medicine 7/2 (2017), 35-45. https://doi.org/10.4103/2231-0770.203608
10. Columb, Seán. “Disqualified Bodies: A Sociolegal Analysis of the Organ Trade in Cairo, Egypt”. Law & Society Review 51/2 (2017), 282-312. https://doi.org/10.1111/lasr.12269
11. Çil, Orçun - Görkey, Şefik. “Beyin Ölümü Kriterlerinin Tarihsel Gelişimi ve Kadavradan Organ Nakline Etkisi”. Marmara Medical Journal 27/1 (2014), 69-74.
12. Dâru’l-İftâ el-Mısriyye. “el-Hükmü’ş-Şer‘î fî Nakli’l-A‘dâ’”. Erişim 11 Mayıs 2026. https://www.dar-alifta.org/ar/fatwa/details/11823
13. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Beyin Ölümü Dinen Ölüm Olarak Kabul Edilebilir mi?” Erişim 8 Mart 2026. https://kurul.diyanet.gov.tr/tr/fetva/beyin-olumu-dinen-olum-olarak-kabul-edilebilir-mi/0193c42d-afd7-7547-1afe-31c9b382ad70
14. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Organ Naklinin Dini Hükmü”. Erişim 7 Mart 2026. https://kurul.diyanet.gov.tr/tr/fetva/organ-naklinin-dini-hukmu/672690b5-1363-4933-c806-08dd1c135350
15. El-Emânetü’l-Âmme. Ebhâsü Hey’etü Kibâri’l-Ulemâ bi’l-Memleketi’l-Arabiyyeti’s-Suûdiyye. 7 Cilt. Riyad: er-Riâsetü’l-Âmme li’l-Buhûsi’l-İlmiyye ve’l-İftâ, 2014.
16. Erdoğan, Ayşen. “Yoğun Bakım Ünitelerinde Beyin Ölümünün Teşhisi - Detection of Brain Death in Intensive Care Units”. Medical Journal of Süleyman Demirel University 21/4 (2014), 158-162.
17. Fischer, Nils. “Egypt’s Draft Laws on Organ Transplantation”. Journal of International Biotechnology Law 6/4 (2009), 168-172. https://doi.org/10.1515/JIBL.2009.22
18. Ghods, Ahad J. “Organ Transplantation in Iran”. Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation 18/4 (2007), 648-655.
19. Ghods, Ahad J. - Savaj, Shekoufeh. “Iranian Model of Paid and Regulated Living-Unrelated Kidney Donation”. Clinical Journal of the American Society of Nephrology 1/6 (2006), 1136-1145. https://doi.org/10.2215/CJN.00700206
20. Hafez, Mohamed Hany. “Road to Deceased Donor Transplantation in Egypt”. Experimental and Clinical Transplantation 22/Suppl 4 (2024), 33-36. https://doi.org/10.6002/ect.BDCDSymp.L17
21. Haghighi, Ali Nobakht vd. “Organ Transplantation in Iran Before and After Istanbul Declaration, 2008”. International Journal of Organ Transplantation Medicine 2/1 (2011), 1-3.
22. Haghighi, Ali Nobakht vd. “20 Years Iranian Experience of Organ Donation: Shifting from Compensated Living Unrelated Kidney Transplantation”. Kidney International Reports 10/4 (2025), 979-982. https://doi.org/10.1016/j.ekir.2025.01.032
23. Hamdy, Sherine. “Not Quite Dead: Why Egyptian Doctors Refuse the Diagnosis of Death by Neurological Criteria”. Theoretical Medicine and Bioethics 34/2 (2013), 147-160. https://doi.org/10.1007/s11017-013-9245-5
24. Hamdy, Sherine. Our Bodies Belong to God: Organ Transplants, Islam, and the Struggle for Human Dignity in Egypt. Berkeley: University of California Press, 2012. https://doi.org/10.1525/9780520951747
25. Hanoğlu, Mine vd. “Ortaya Çıkışından 50 Yıl Sonra Beyin Ölümü Kavramı ve Süren Tartışmalar: Geleneksel Derleme”. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law and History 31/3 (2023), 246-254. https://doi.org/10.5336/mdethic.2023-96850
26. HTA, Human Tissues Act 1974 (Act 130). Laws of Malaysia. 14 March 1974. Erişim 11 Mayıs 2026. https://www.ummc.edu.my/files/ethic/MCHRS/7%20Human%20Biological%20Materials/Act%20130%20Human%20Tissues%20Act%20%281974%29.pdf
27. JMWP, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. “Bayan Linnas Series 176: Organ and Tissue Donation (Updated Version)”. 16 April 2019. Erişim 11 Mart 2026. https://www.muftiwp.gov.my/en/artikel/bayan-linnas/3314-bayan-linnas-series-176-organ-and-tissue-donation
28. JMWP, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. “Irsyad al-Fatwa Series 100: Is Brain Death Considered as Dead?” 2 February 2016. Erişim 11 Mart 2026. https://www.muftiwp.gov.my/en/artikel/irsyad-fatwa/irsyad-fatwa-umum-cat/3175-brain-death
29. Kassim, Puteri Nemie Jahn. “Organ Transplantation in Malaysia: A Need for a Comprehensive Legal Regime”. Medicine and Law 24/1 (2005), 173-189.
30. Khoo, Lay See - Ballesté, Chloë. “A 25-Year Scoping Review of the Organ Donation System in Malaysia: Past, Present, and Future”. Clinical Transplantation and Research 38/3 (2024), 163-187. https://doi.org/10.4285/ctr.24.0020
31. Khotib, Nor Aina Mohd vd. “The Soul: Why Medical Practitioners and Islamic Scholars Do Not Accept Brain Death Concept”. TAFHIM: IKIM Journal of Islam and the Contemporary World 12/2 (2019), 59-81. https://doi.org/10.56389/tafhim.vol12no2.3
32. KZTAB, Kanun Rakam 5 li-Sene 2010 bi-şe’ni Tanzîmi Zer‘i’l-A‘zâ’i’l-Beşeriyye. el-Cerîdetü’r-Resmiyye 9 mükerrer (6 Mart 2010).
33. Larijani, Bagher vd. “Ethical and Legal Aspects of Organ Transplantation in Iran”. Transplantation Proceedings 36/5 (2004), 1241-1244. https://doi.org/10.1016/j.transproceed.2004.05.065
34. Mahdavi-Mazdeh, M. vd. “Rate of Family Refusal of Organ Donation in Dead-Brain Donors: The Iranian Tissue Bank Experience”. International Journal of Organ Transplantation Medicine 4/2 (2013), 72-76.
35. MMC, Malaysian Medical Council. Guideline of the Malaysian Medical Council: Brain Death Version 2/2025. Malaysia: Malaysian Medical Council, 2025. Erişim 11 Mayıs 2026. https://mmc.gov.my/wp-content/uploads/2025/08/Brain-Death.pdf
36. Namazie, Mohamed. “Diagnosis and Management of Brain Death”. Medical Journal of Malaysia 34/4 (1980), 363-367.
37. ODASKNHK, Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun (Kanun No. 2238). Resmî Gazete 16655 (3 Haziran 1979). Erişim 11 Mayıs 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2238&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
38. ONMY, Organ Nakli Merkezleri Yönetmeliği. Resmî Gazete 21674 (20 Ağustos 1993). Erişim 11 Mayıs 2026. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/21674.pdf
39. Paris, Wayne - Nour, Bakr. “Organ Transplantation in Egypt”. Progress in Transplantation 20/3 (2010), 274-278. https://doi.org/10.7182/prtr.20.3.27q6h2h06005u620
40. Robbins, Nathaniel M. - Bernat, James L. “Practice Current: When Do You Order Ancillary Tests to Determine Brain Death?” Neurology: Clinical Practice 8/3 (2018), 266-274. https://doi.org/10.1212/CPJ.0000000000000473
41. Saleh, Emad Eldin Naguib vd. “Knowledge, Attitudes and Intention to Donate Organs among the Public, Health Sciences Students and Health Personnel: A Scoping Review with a Systematic Review of Malaysian Studies”. The Malaysian Journal of Medical Sciences: MJMS 31/1 (2024), 181-199. https://doi.org/10.21315/mjms2024.31.1.16
42. Saudi Center for Organ Transplantation (SCOT). “General Conditions for Organ Donation and Transplantation Cases”. Erişim 12 Ocak 2026. https://www.scot.gov.sa/en/conditions-organ-donation-and-transplantation
43. SBKDTGDK, Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Kanun No. 6514). Resmî Gazete 28886 (18 Ocak 2014). Erişim 11 Mayıs 2026. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/01/20140118-1.htm
44. Shaheen, Faissal A. M. vd. “Saudi Center for Organ Transplantation: Activities and Achievements”. Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation 6/1 (1995), 41-52.
45. Şinkîtî, Muhammed b. Muhammed Muhtâr b. Ahmed eş-. Ahkâmü’l-Cirâhâti’t-Tıbbiyye ve’l-Âsâru’l-Müterattibe ʿaleyhâ. Cidde: Mektebetü’s-Sahâbe, 2. Basım, 1994.
46. Tepehan, Selma - Elmas, İmdat. “Türkiye’de Beyin Ölümü Tanısına Güven Sorunu ve Organ Bağışına Yansımaları”. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi 18/1 (2014), 8-14. https://doi.org/10.62111/ybhd.1448724
47. Wijdicks, Eelco F. M. “Brain Death Worldwide: Accepted Fact but No Global Consensus in Diagnostic Criteria”. Neurology 58/1 (2002), 20-25. https://doi.org/10.1212/WNL.58.1.20
48. Wong, Li Ping. “Knowledge, Attitudes, Practices and Behaviors Regarding Deceased Organ Donation and Transplantation in Malaysia’s Multi-Ethnic Society: A Baseline Study”. Clinical Transplantation 25/1 (2011), E22-E31. https://doi.org/10.1111/j.1399-0012.2010.01312.x
49. el-Fetâva’l-İslâmiyye min Dâri’l-İftâ el-Mısriyye. Kahire: el-Meclisü’l-A‘lâ li’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 2. Basım, 1997. “Karâr (5): Echizetü’l-İnâş”. Mecelletü Mecma‘i’l-Fıkhi’l-İslâmî 3/2 (1987), 809.