Kitap İncelemesi: Gelişimsel Yetersizliği Olan Çocuklar İçin Doğal Gelişimsel Davranışsal Müdahaleler

Öz

Doğal gelişimsel davranışsal müdahaleler (DGDM), uygulamalı davranış analizinin (UDA) ilkelerini bir araya getiren ve başta otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklar olmak üzere küçük çocukların gelişimini desteklemeyi amaçlayan müdahale yaklaşımlarıdır (Murillo-Candelas & Cragin, 2023). DGDM, öğretimin doğal ortamlar ve günlük rutinler içerisinde gerçekleştirilmesi, çocuğun ilgi ve seçimlerinin sürece dâhil edilmesi, yetişkin ve çocuk arasında kontrolün paylaşılması ve doğal pekiştireçlerin kullanılması gibi ortak özellikler taşımaktadır (Schreibman vd., 2015). Araştırmalar, DGDM’nin özellikle sosyal iletişim, dil, oyun ve bilişsel gelişim üzerinde olumlu etkiler sağlayabildiğini göstermektedir (Crank vd., 2021). DGDM gelişimsel yetersizliği olan çocukların eğitiminde son yıllarda alanyazında öne çıkan son derece etkili yaklaşımlardır. Ancak bu modellerin uygulama süreçleri ve eğitimlerinin ağırlıklı olarak Amerika Birleşik Devletleri (ABD) merkezli olması, ülkemizdeki uygulayıcıların ve araştırmacıların bu kaynaklara erişimini ciddi şekilde sınırlandırmaktadır. Bu durum, ulusal alanyazında DGDM ilkelerini ve modellerini kapsayıcı, sistematik ve uygulamaya dönük biçimde ele alan Türkçe rehber kaynaklara duyulan ihtiyacı belirgin bir biçimde ortaya koymaktadır. Editörlüğünü üç yazarın üstlendiği, 26 yazarın katkı verdiği, beş kısım, 19 bölüm ve 536 sayfadan oluşan bu kitap, söz konusu erişim ve dil engellerini aşarak güncel kuramsal bilgiyi ulusal alanyazına kazandırmakta, bu sayede alandaki önemli bir boşluğu doldurarak modellerin Türkiye’de yaygınlaşmasını ve doğru biçimde uygulanmasını desteklemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Doğal gelişimsel davranışsal müdahale
• gelişimsel yetersizlik
• özel eğitim

Etik Beyan

Bu makalede sunulan çalışmanın bir kitap incelemesi olması nedeniyle etik kurul iznine gerek duyulmamaktadır.

Book Review: Naturalistic Developmental Behavioral Interventions for Children with Developmental Disabilities

Öz

Naturalistic developmental behavioral interventions (NDBIs) are intervention approaches that integrate principles of applied behavior analysis (ABA) and aim to support the development of young children, particularly those with autism spectrum disorder (ASD) (Murillo-Candelas & Cragin, 2023). NDBIs share several common features, including delivering instruction in natural settings and daily routines, incorporating children’s interests and choices, sharing control between adults and children, and using natural reinforcers (Schreibman et al., 2015). Research indicates that NDBIs can have positive effects, particularly on social communication, language, play, and cognitive development (Crank et al., 2021). In recent years, NDBIs have gained prominence in the literature as highly effective approaches for educating children with developmental disabilities. However, implementation resources and training for these models are primarily based in the United States, which substantially limits access for practitioners and researchers in Türkiye. This situation highlights the need for Turkish-language resources that address NDBI principles and models comprehensively, systematically, and with a practical focus. Edited by three scholars and featuring contributions from 26 authors, this book comprises five parts, 19 chapters, and 536 pages. By addressing these access and language barriers, it brings current theoretical knowledge to the national literature, filling an important gap in the field and supporting the wider adoption and appropriate implementation of these models in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Naturalistic Developmental Behavioral Intervention,
• Developmental Disability
• Special Education

Etik Beyan

Ethics committee approval was not required because this article is a book review.

Kaynakça

1. Crank, J. E., Sandbank, M., Dunham, K., Crowley, S., Bottema-Beutel, K., Feldman, J. I., & Woynaroski, T. G. (2021). Understanding the effects of naturalistic developmental behavioral interventions: A Project AIM meta-analysis. Autism Research, 14, 817-834. https://doi.org/10.1002/aur.2471
2. Frost, K. M., Brian, J., Gengoux, G. W., Hardan, A., Rieth, S. R., Stahmer, A., & Ingersoll, B. (2020). Identifying and measuring the common elements of naturalistic developmental behavioral interventions for autism spectrum disorder: Development of the NDBI-Fi. Autism, 24(8), 2285-2297. https://doi.org/10.1177/1362361320944011
3. Gengoux, G. W., Soares, E. E., & Bruinsma, Y. (2020). Guiding meaningful goal development. In M. B. Minjarez, E. A. Karp, A. C. Stahmer, & L. Brookman-Frazee (Eds.), Naturalistic developmental behavioral interventions for autism spectrum disorder (pp. 213–236). Paul Brookes Publishing.
4. Howard, J., & Dawson, G. (2020). The Early Start Denver Model (ESDM). In M. Brunson-McClain, J. D. Sahahidullah, & K. R. Mezher (Eds.), Interprofessional care coordination for pediatric autism spectrum disorder: Translating research into practice (pp. 357–368). Springer.
5. Hume, K., Steinbrenner, J. R., Odom, S. L., Morin, K. L., Nowell, S. W., Tomaszewski, B., Szendrey, S., McIntyre, N. S., Yücesoy-Özkan, Ş., & Savage, M. N. (2021). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism: Third generation review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 51(11), 4013–4032. https://doi.org/10.1007/s10803-020-04844-2
6. Murillo-Candelas, E., & Cragin, C. (2023). Applied behavior analysis interventions for autism spectrum disorders. The Brown University Child and Adolescent Behavior Letter, 39(10), 1-5. https://doi.org/10.1002/cbl.30738
7. Rakap, S. (2017). Naturalistic instructional approaches to support inclusion of preschool children with disabilities. Ankara University Faculty of Educational Sciences Journal of Special Education, 18(3), 471-492. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.319665
8. Schreibman, L., Dawson, G., Stahmer, A. C., Landa, R., Rogers, S. J., McGee, G. G., Kasari, C., Ingersoll, B., Kaiser, A. P., Bruinsma, Y., McNerney, E., Wetherby, A., & Halladay, A. (2015). Naturalistic developmental behavioral interventions: Empirically validated treatments for autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(8), 2411–2428. https://doi.org/10.1007/s10803-015-2407-8

9. Tekin-İftar, E., & Kırcaali-İftar, G. (2013). Yanlışsız öğretim yöntemleri. Vize Akademik.
10. Yazıcı, D. N. (2019). Türkiye’de okul öncesi eğitimde kaynaştırma: Neredeydik? Neredeyiz? Nerede olmalıyız? Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 1(1), 70–85. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2019.0104