The Turkish Journal of Special Education Research and Practice (TRSPED), üretken yapay zekâ teknolojilerinin (ör. ChatGPT, Gemini, Copilot veya benzeri araçlar) akademik yazım ve araştırma süreçlerinde giderek daha yaygın şekilde kullanıldığını kabul etmektedir. Bu tür araçlar, makale hazırlama sürecinin bazı sınırlı aşamalarında yazarlara yardımcı olabilir; ancak kullanımları şeffaf, sorumlu ve araştırma etiği ile yayın etiği ilkeleriyle uyumlu olmalıdır.
TRSPED, akademik yayıncılıkta üretken yapay zekânın sorumlu kullanımına ilişkin olarak Yayın Etiği Komitesi (Committee on Publication Ethics – COPE) tarafından önerilen güncel uluslararası editoryal rehberleri takip etmektedir.
Yazarlar, üretken yapay zekâ araçlarını makale hazırlama sürecinin sınırlı bazı aşamalarında, örneğin dil düzenleme, yazım hatalarının düzeltilmesi veya metnin akıcılığının iyileştirilmesi gibi amaçlarla kullanabilirler. Bununla birlikte, gönderilen makalenin doğruluğu, özgünlüğü ve bilimsel bütünlüğünden tamamen yazarlar sorumludur.
Yazarlar aşağıdaki ilkelere uymak zorundadır:
Şeffaflık
Makale hazırlama sürecinde üretken yapay zekâ araçları kullanılmışsa, bu durum makale içinde açıkça belirtilmelidir.
Sorumluluk
Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Yazarlık; çalışmaya entelektüel katkı sağlamayı, sorumluluk almayı ve çalışmanın içeriğinden hesap verebilir olmayı gerektirir. Yapay zekâ sistemleri bu sorumluluğu üstlenemez.
Doğruluk ve Doğrulama
Yazarlar, yapay zekâ destekli olarak oluşturulan tüm içeriği dikkatle incelemek ve doğrulamakla yükümlüdür. Yapay zekâ sistemleri hatalı bilgiler, uydurma kaynaklar veya yanıltıcı yorumlar üretebilir. Bu nedenle makalede yer alan tüm bilgilerin doğruluğunu sağlamak yazarların sorumluluğundadır.
Özgünlük
Yapay zekâ destekli metinler daha önce yayımlanmış çalışmalardan uygun atıf yapılmadan alınmış içerik içermemelidir. Yazarlar, yapay zekâ kullanımının intihal veya uygunsuz içerik tekrarına yol açmadığından emin olmalıdır.
Araştırma Bütünlüğü
Üretken yapay zekâ araçları veri uydurmak, araştırma bulgularını manipüle etmek, sahte sonuçlar üretmek veya araştırma sürecini yanlış şekilde temsil etmek amacıyla kullanılamaz.
Yapay zekâ kullanımının uygun şekilde beyan edilmemesi yayın etiğinin ihlali olarak değerlendirilebilir ve makalenin reddedilmesine, düzeltilmesine veya yayımlanmış ise geri çekilmesine neden olabilir.
Makale hazırlama sürecinde üretken yapay zekâ araçları kullanılmışsa, yazarların makale içinde bu kullanımı açıklayan bir bildirim eklemesi gerekmektedir.
Aşağıdaki örnek ifade kullanılabilir:
Örnek Yapay Zekâ Kullanım Bildirimi
Yazarlar bu makalenin hazırlanması sürecinde [yapay zekâ aracının adı] aracını [örneğin dil düzenleme, yazım düzeltme veya metin organizasyonu] amacıyla kullanmıştır. Yapay zekâ tarafından oluşturulan veya düzenlenen tüm içerikler yazarlar tarafından gözden geçirilmiş ve nihai makalenin doğruluğu ve bütünlüğünden tamamen yazarlar sorumludur.
Eğer makale hazırlanırken üretken yapay zekâ araçları kullanılmamışsa, aşağıdaki ifade kullanılabilir:
Bu makalenin hazırlanmasında herhangi bir üretken yapay zekâ aracı kullanılmamıştır.
Hakemler, hakemlik sürecinin gizliliğini ve bütünlüğünü korumakla yükümlüdür. Bu nedenle üretken yapay zekâ araçlarının kullanımıyla ilgili aşağıdaki ilkelere uymalıdırlar:
Gizlilik
Hakemler, değerlendirdikleri makalelerin herhangi bir bölümünü (metin, veri, tablo veya şekiller dâhil) üretken yapay zekâ sistemlerine veya üçüncü taraf platformlara yükleyemez veya paylaşamaz. Bu durum hakemlik sürecinin gizliliğini ihlal edebilir.
Bağımsız Akademik Değerlendirme
Hakem raporları hakemin kendi akademik değerlendirmesine dayanmalıdır. Üretken yapay zekâ araçları tam bir hakem raporu oluşturmak için kullanılmamalı veya hakemin akademik değerlendirmesinin yerine geçmemelidir.
Sınırlı Yardım
Hakemler yalnızca kendi değerlendirme yorumlarının dilini düzenlemek amacıyla sınırlı şekilde yapay zekâ araçlarından yararlanabilirler. Ancak bu durumda da makaleye ait gizli bilgiler yapay zekâ sistemlerine girilmemelidir.
Hakemler hazırladıkları değerlendirme raporlarının içeriği ve doğruluğundan tamamen sorumludur.
Editörler, intihal tespiti, teknik kontroller veya dil düzenleme gibi sınırlı editoryal amaçlar için yapay zekâ destekli araçlardan yararlanabilirler. Bununla birlikte, tüm editoryal kararlar insan editörler tarafından verilir ve hakem değerlendirmeleri ile akademik yargıya dayanır.
Editörler, yapay zekâ araçlarının bağımsız editoryal değerlendirme sürecinin yerine geçmemesini sağlamalı ve gönderilen makalelerin gizliliğini korumalıdır.
TRSPED, makale hazırlama sürecinde üretken yapay zekâ araçlarının kullanımı hakkında yazarlardan gerekli durumlarda ek açıklama talep etme hakkını saklı tutar. Yapay zekâ kullanımının beyan edilmediği veya uygunsuz kullanıldığı tespit edilirse, dergi COPE yönergelerine uygun olarak aşağıdaki işlemleri uygulayabilir:
Dergimiz, akademik yayıncılıkta ortaya çıkan yeni teknolojilerin kullanımında şeffaflık, etik sorumluluk ve bilimsel bütünlüğün korunmasına büyük önem vermektedir.