GAZİANTEP BUMBAR DOLMASI VE DİYARBAKIR KİBE BUMBARI ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ
Öz
Bu çalışma, Güneydoğu Anadolu Bölgesi mutfak kültüründe sakatat kullanılarak hazırlanan ve coğrafi işaretle tescillenmiş iki yöresel yemeği Gaziantep Bumbar Dolması ve Diyarbakır Kibe Bumbarı gastronomik, kültürel ve sosyal boyutlarıyla karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında söz konusu yemeklerin tarif ve pişirme teknikleri, tüketim alışkanlıkları, mevsimsellik özellikleri, tüketim sırasında uygulanan ritüeller, baharat, sos ve yan ürün kullanım tercihleri ile tarihsel ve kültürel arka planları ele alınmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış; Web of Science, Scopus, Google Scholar ve YÖK Tez Veri Tabanı gibi akademik veri tabanlarında yer alan makaleler, tezler, gastronomi dergileri, 10 Ekim ve 10 Aralık 2025 tarihleri arasında incelenmiştir. Elde edilen bulgular, her iki yemeğin ortak bir mutfak geleneğini paylaşmasına rağmen, içerik, hazırlanma süreci, pişirme yöntemi ve sunum biçimleri bakımından belirgin farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Gaziantep Bumbar Dolmasının daha sade bir iç harç yapısına ve kızartma temelli bir sunuma sahip olduğu; Diyarbakır Kibe Bumbarının ise işkembe kullanımı, salçalı pişirme tekniği ve sulu yemek formu ile daha karmaşık ve aromatik bir yapıda olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, yöresel sakatat yemeklerinin yalnızca birer beslenme pratiği değil, aynı zamanda geleneksel mutfak mirasının korunması ve kuşaktan kuşağa aktarılması açısından önemli kültürel unsurlar olduğunu ortaya koymakta; coğrafi işaret tescilinin bu ürünlerin tanınırlığını artırma, yerel kimliği güçlendirme ve gastronomi turizmine katkı sağlama potansiyeline dikkat çekmektedir.
Anahtar Kelimeler
coğrafi işaret, sakatat, mutfak kültürü, kibe, bumbar dolması
Kaynakça
- Aksoy, M. ve Sezgi, G. (2015). Gastronomi turizmi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi gastronomi unsurları. Turizm ve Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 3(3), 79-89.
- Alao, B. O., Falowo, A. B., Chulayo, A., & Muchenje, V. (2018). Consumers’ preference and factors influencing offal consumption in Amathole District, Eastern Cape, South Africa. Sustainability, 10(9), Makale 3323. https://doi.org/10.3390/su10093323
- Arslantaş, E. ve İnce Karaçeper, E. (2023). Eski Mezopotamya mutfak kültürünün günümüz Diyarbakır mutfağı üzerine etkileri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(2), 1163-1188.
- Cihangir, İ. S., Gökçe, F. ve Küçük, H. (2024). Gelenekselden evrensele kültürel bir olgu yemek: “Osbarda mimbar dolması”. Social Sciences Studies Journal, 3(10), 1373-1384.
- Çalışkan, A. ve Aydın, B. (2021). Konaklama işletmelerinin menülerinde yöresel yemeklerin yeri: Diyarbakır örneği. Journal of Current Debates in Social Sciences, 4(1), 48-55.
- Dilsiz, B. (2010). Türkiye’de gastronomi ve turizm: İstanbul örneği [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
- Erdem, N. ve Gökmen, S. (2024). Geleneksel mumbar üretimi ve bazı kalite özellikleri. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 8(1), 15-31.
- Güldemir, O. (2015). Bir Osmanlı yemek yazması Kitabü’t Tabbahin. Oğlak Yayıncılık.
- Gürsoy, D. (2016). Kuzeyden güneye doğudan batıya yöresel mutfağımız. Oğlak Yayıncılık.
- Halıcı, N. (2015). Güneydoğu Anadolu Bölgesi mutfak kültürü ve yemekleri. Oğlak Yayıncılık.
