Yüksek ve Orta-Yüksek Teknolojili Ürünlerin İhracattaki Ağırlığı ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin BRICS Ülkeleri ve Türkiye İçin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika ve Türkiye için yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürünlerin ihracattaki ağırlığının ekonomik büyüme ile ilişkisi otoregresif dağıtılmış gecikme sınır testi ile analiz edilmiştir. Ekonometrik analiz, 2010-2019 dönemi için çeyreklik veriler kullanılarak yürütülmüştür. Otoregresif dağıtılmış gecikme modellerinde reel toplam ihracat ile yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürünlerin ihracattaki ağırlığı bağımsız değişkenler, reel gayrisafi yurt içi hasıla ise bağımlı değişken olarak yer almaktadır. F sınır testi sonuçları, Brezilya dışındaki ülkelerde modeldeki değişkenler arasında uzun dönem ilişki olduğunu işaret etmiştir. Otoregresif dağıtılmış gecikme testinin uzun dönem sonuçlarına göre reel toplam ihracat değişkeni için elde edilen katsayılar pozitiftir. Bu sonuç, genel olarak Brezilya dışındaki ülkelerde ihracata dayalı büyüme modelinin geçerliliğini desteklemektedir. Çin ve Hindistan, yüksek ve orta yüksek teknolojili ürünlerin ihracattaki ağırlığının reel gayrisafi yurt içi hasıla üzerinde pozitif anlamlı etkiye sahip olduğu ülkelerdir. Yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürünlerin ihracattaki ağırlığı değişkeninin katsayısı Rusya için de istatistiksel olarak anlamlı fakat negatif elde edilmiştir. Bu değişkenin ekonomik büyümeye etkisi, istatistiksel anlamlılığa sahip olmamakla birlikte, Güney Afrika için de negatif fakat Türkiye için pozitif tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yüksek teknolojili ihracat
• Orta yüksek teknolojili ihracat
• Ekonomik büyüme
• Otoregresif dağıtılmış gecikme
• BRICS-T

Teşekkür

Bu çalışma, Makbule Aytekin’in Esin Kılıç danışmanlığında hazırladığı “BRICS ve Türkiye'de yüksek ve orta yüksek teknoloji ürünleri ihracatı-ekonomik büyüme ilişkisinin ARDL sınır testi ile incelenmesi” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir.

An Examination of the Relationship Between the Export Weight of High and Medium-High-Technology Products and Economic Growth for BRICS Countries and Türkiye

Öz

ABSTRACT This study analyzes the relationship between the weight of high and medium-high tech products in exports and economic growth for Brazil, Russia, India, China, South Africa, and Türkiye using an autoregressive distributed lag bounds test. The econometric analysis was conducted using quarterly data for the period 2010-2019. In autoregressive distributed lag models, real total exports and the weight of high and medium-high technology products in exports are the independent variables, while real gross domestic product is the dependent variable. The F bounds test results indicate a long-term relationship between the variables in the model for all countries except Brazil. According to the long-term results of the autoregressive distributed lag test, the coefficients obtained for the real total exports variable are positive. This result generally supports the validity of the export-led growth model in all countries except Brazil. China and India are countries where the weight of high and medium-high technology products in exports has a positive and significant effect on real gross domestic product. The coefficient for the weight of high and medium-high technology products in exports was also found to be statistically significant but negative for Russia. While not statistically significant, the effect of this variable on economic growth was also negative for South Africa but positive for Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• High-tech exports
• Medium-high tech exports
• Economic growth
• Autoregressive distributed lag
• BRICS-T

Teşekkür

Bu çalışma, Makbule Aytekin’in Esin Kılıç danışmanlığında hazırladığı “BRICS ve Türkiye'de yüksek ve orta yüksek teknoloji ürünleri ihracatı-ekonomik büyüme ilişkisinin ARDL sınır testi ile incelenmesi” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir.

Kaynakça

1. Akar, T. (2023). Ekonomik karmaşıklık, Ar-Ge harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (55), 315-329.
2. Alakbarov, N., & Erkan, B. (2017). Türkiye ve Azerbaycan’ın ihracatındaki karşılaştırmalı üstünlüklerin teknoloji yoğunluğu bazında analizi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(6), 28-47.
3. Aslanoğlu, E., Erdoğan, O., & Deniz, P. (2021). Export sophistication and its impact on growth: Case study for MENA countries. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 43(2), 285-301.
4. Bal, H., Çiftçi, H., İşcan, E., & Serin, D. (2016). İhracata dayalı büyüme: Teknolojik bakış, International Conference on Eurasian Economies, 29-31 Ağustos, 2016, ss. 311-316, Kaposvar, Macaristan.
5. Bayraç, H. N., & Doğan, E. (2016). Türkiye’de teknoloji ithalatı ve ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (57), 19-37.
6. Canbay, Ş. (2020). Investigating the effect of Turkey's high-tech exports on the economic growth using the structural break ARDL bounds testing. Electronic Journal of Social Sciences, 19(74), 865-878.
7. Ceyhan, T. (2026). The impact of high-tech exports on economic growth in G-8 countries: Examining the innovation-growth nexus. Akademik Hassasiyetler, (30), 1-28.
8. Çeştepe, H. (2012). Çin’in dış ticaretinin gelişimi, Dünya Ticaret Örgütü’ne üyelik öncesi ve sonrasında dünya ticaretine etkileri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 8(17), 45-61.

9. Çetin, R. (2016). Yeni sanayileşen ülkelerde Ar-Ge harcamaları ve yüksek teknoloji ürünü ihracatı arasındaki ilişkinin panel veri analizi yöntemi ile incelenmesi. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 66(2), 31-43.
10. Dündar, N., & Bayraktar, Y. (2024). Panel data analysis of export structure and growth: Case of BRICS-T countries. İstanbul İktisat Dergisi, 74(1), 99-120.
11. Erkan, B. (2011). SITC teknoloji sınıflandırmasına ilişkin açıklanmış karşılaştırmalı üstünlüklerin belirlenmesi: Türkiye ve diğer N-11 ülkelerinin karşılaştırılması. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 48(558), 35-48.
12. Erkan, B. (2012). BRIC ülkeleri ve Türkiye’nin ihracat uzmanlaşma ve rekabet düzeylerinin karşılaştırmalı analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 8(1), 101-131.
13. Falk, M. (2009). High-tech exports and economic growth in industrialized countries. Applied Economics Letters, 16(10), 1025-1028.
14. Gallagher, K. P., & Porzecanski, R. (2008). Climbing up the technology ladder? High-technology exports in China and Latin America, Center for Latin America Studies Working Papers, 20, University of California, Berkeley.
15. Hüseyni, İ., & Çakmak, E. (2017). Sofistike ürün ihracatı ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye ve Güney Kore örneği. Electronic Turkish Studies, 12(31), 449-464.
16. Konak, A. (2018). Yüksek teknoloji içeren ürün ihracatının ihracat hacmi ve ekonomik büyüme üzerine etkisi; Seçilmiş OECD ülkeleri ve Türkiye örneği. JOMELIPS-Journal of Management Economics Literature Islamic and Political Sciences, 3(2), 56-80.
17. Magazzino, C., Laureti, L., Costantiello, A., Leogrande, A., & Gattone, T. (2025). Innovating trade: how high-tech exports, ICT services and R&D expenditure shape global trade patterns with advanced machine learning insights. Journal of Economic Studies, 52(9), 193-214.
18. Mangır, F., Ertuğrul, H. M. (2022). Yüksek teknoloji ihracatı ve ekonomik büyüme ilişkisi: BRICS-T ülkeleri örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(4), 3295-3307.
19. Mani, S. (2000). Exports of high technology products from developing countries: is it real or a statistical artifact?. New York, NY: United Nations University, Institute for New Technologies.
20. OECD (2018). Conversion key, bilateral trade in goods by ındustry and end-use category, https://www.oecd.org/sti/ind/bilateraltradeingoodsbyindustryandend-usecategory.htm
21. O'neill, J. (2001). Building better global economic BRICs, Global Economics Paper, No: 66. https://www.goldmansachs.com/insights/archive/archive-pdfs/build-better-brics.pdf
22. Özkan, G., & Yılmaz, H. (2017). Ar-Ge harcamalarının yüksek teknoloji ürün ihracatı ve kişi başı gelir üzerindeki etkileri: 12 AB ülkesi ve Türkiye için uygulama (1996-2015). Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 12(1), 1-12.
23. Perron, P. (1989). The great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 57(6), 1361-1401.
24. Pesaran, M. H., & Shin, Y. (1995). An autoregressive distributed lag modelling approach to cointegration analysis. department of applied economics, University of Cambridge, 9514, pp. 371-413.
25. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
26. Sezer, S. (2018). Dış ticaret açığının giderilmesine ortodoks ve heteredoks iktisat politikalarının etkinliği: BRICS ülkeleri ve Türkiye karşılaştırması”. Electronic Turkish Studies, 13(30), 387-420.
27. Srholec, M. (2007). "High-tech exports from developing countries: A symptom of technology spurts or statistical illusion? Review of World Economics, 143(2), 227-255.
28. Telatar, O. M., Değer, M. K., & Doğanay, M. A. (2016). Teknoloji yoğunluklu ürün ihracatının ekonomik büyümeye etkisi: Türkiye örneği (1996: Q1-2015: Q3). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30(4), 921-934.
29. Ticaret Bakanlığı. (2025). Ekonomik görünüm: Nisan 2025 [Rapor]. (Son güncelleme tarihi: 07 Mayıs 2025). https://ticaret.gov.tr/data/5e18288613b8761dccd355ce/Ekonomik%20G%C3%B6r%C3%BCn%C3%BCm%202025%20Nisan.pdf, Erişim Tarihi: 20.08.2026.
30. UNCTAD (2026). Two decades of intra-BRICS trade: Trends, patterns and policies (UNCTAD/TCS/GDS/INF/2025/2). United Nations. https://unctad.org/publication/two-decades-intra-brics-trade-trends-patterns-and-policies, Erişim Tarihi: 20.08.2026
31. Xiong, J., & Qureshi, S. (2013). The quality measurement of China high-technology exports. Procedia Computer Science, (17), 290-297.
32. Yıldız, Ü. (2017). BRICS ülkeleri ve Türkiye’de yüksek teknoloji ihracatı ve ekonomik büyüme ilişkisinin panel veri analizi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (53), 26-34.
33. Yılmaz, Ö. İhracata Dayalı Büyümenin Ötesinde: BRICS-T Ülkelerinde Sanayileşme ve Teknolojik Yoğunluğun Rolü. İktisadi ve İdari Yaklaşımlar Dergisi, 8(1), 74-86.