Morphological Characteristics and Yield Performances of Some Sweet Sorghum Varieties Grown under Main Crop and Second Crop Conditions

Öz

Sorghum is used as an important food source, especially in developing countries, while it is cultivated for grain, silage, and biogas production in developed countries. This study was conducted to compare the morphological characteristics and yields of several sugar sorghum varieties grown as main and second crops in the ecological conditions of Diyarbakır. The study was conducted at the GAP International Agricultural Research and Training Center in 2016-2017. A total of nine varieties (ICSR 93031, ICSV 700, ICSR 196, ICSB 276, ICSB 324, Dale, Umbrella, Sugar Drip and Gülşeker) were used in the study, using a randomized complete block design with three replications. Under main crop conditions, the highest plant height and stem diameter were obtained from ICSV 700 and Dale, respectively. Dale had the highest tiller count. Dale also stood out in terms of stem count per square meter, while Sugar Drip and Gülşeker varieties yielded particularly well under second crop conditions. In terms of green forage yield, Dale was the leading variety in the main crop, while Dale, Sugar Drip, and Gülşeker were the most successful varieties in the second crop.

Anahtar Kelimeler

• Diyarbakır conditions
• Green forage yield
• Leaf/stem ratio
• Plant height

Proje Numarası

TAGEM/TBAD/15/A12/P03/001

Ana Ürün ve İkinci Ürün Koşullarında Yetiştirilen Bazı Şeker Sorgum Çeşitlerinin Morfolojik Özellikleri ve Verim Performansları

Öz

Sorgum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde önemli bir gıda kaynağı olarak kullanılırken gelişmiş ülkelerde tane, silajlık ve biyogaz üretimi amacıyla yetiştirilmektedir. Diyarbakır ekolojik koşullarında ana ürün ve ikinci ürün olarak yetiştirilen bazı şeker sorgum çeşitlerinin morfolojik özellikleri ve verimlerinin karşılaştırılması amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, 2016-2017 yıllarında GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi’nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada toplam 9 çeşit (ICSR 93031, ICSV 700, ICSR 196, ICSB 276, ICSB 324, Dale, Umbrella, Sugar, Drip ve Gülşeker) kullanılarak tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Ana ürün koşullarında en yüksek bitki boyu ve sap çapı sırasıyla ICSV 700 ve Dale çeşitlerinden elde edilmiştir. Bitkide kardeş sayısı bakımından en yüksek değer Dale çeşidinde gözlenmiştir. Metrekarede sap sayısı bakımından da yine Dale öne çıkarken, Sugar Drip ve Gülşeker çeşitleri özellikle ikinci ürün koşullarında başarılı sonuçlar vermiştir. Yeşil ot verimi bakımından ana üründe Dale, ikinci üründe ise Dale, Sugar Drip ve Gülşeker çeşitleri ön plana çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bitki boyu
• Diyarbakır koşulları
• Yaprak/sap oranı
• Yeşil ot verimi

Destekleyen Kurum

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

Proje Numarası

TAGEM/TBAD/15/A12/P03/001

Teşekkür

Bu çalışma Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü tarafından TAGEM/TBAD/15/A12/P03/001 nolu proje ile desteklenmiştir.

Kaynakça

1. Akdoğan, G. (2004). Şeker Darısında (Sorghum bicolor L. Moench var. saccharatum) Sıra Aralığının ve Azot Dozlarının Verim Öğelerine Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi) Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı. Ankara, 77 s.
2. Aksoy, M., Çelik, A., Dok, M., & Yücel, C. (2023). Çukurova koşullarında yetiştirilen tatlı sorgum genotiplerinin selülozik biyoetanol veriminin belirlenmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(1), 61-70. https://doi.org/10.33462/jotaf.1065433
3. Alatürk, F., & Yıldırım, B. (2023). Bazı Şeker Sorgum ve Sorgum Sudan Otu Melezi Çeşitlerinde Farklı Biçim Uygulamalarına Göre Yaprak ve Sapların Mineral Element İçerilerindeki Değişimlerin Belirlenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 11(2), 443-457. https://doi.org/10.33202/comuagri.1331803.
4. Almodare, A., & Hatamipour, M. S. (2011). Planting Sweet Sorghum Under Hot and Dry Climatic Condition for Bioethanol Production, Word Renewable Energy congress, 8-13 May, 2011, Lingköping, Sweden http://dx.doi.org/10.3384/ecp11057266.
5. Anonim. (2010). Tarımsal Değerleri Ölçme Denemeleri Teknik Talimatı, Tarım ve Orman Bakanlığı.
6. Anonim. (2017). Tarım ve orman bakanlığı meteoroloji genel müdürlüğü resmi istatistikler.
7. Arslan, M., Erdurmuş, C., Öten M., Aydınoğlu, B., & Çakmakçı, S. (2017). Sorgum ve Bazı Bitkilerin ile Farklı Oranlarda Karışımlarından Hazırlanan Silajların Kalite Özellikleri. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 14(2), 34-41. Aswini, M. S., Ganesan, K. N., Ezhilarasi, T., & Sivakumar, S. D. (2022). Genetic studies on association and inter-relationship of green fodder yield and fodder quality traits in hybrids of fodder pearl millet [Pennisetum glaucum (L.) R. Br.]. International Journal of Multidisciplinary Research and Growth Evaluation. www.allmultidisciplinaryjournal.com
8. Avcı, S., İleri, O., & Kaya, M. D. (2018). Sorgumda farklı tohum miktarlarının verim öğeleri ile çimlenme özellikleri üzerine etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 22(2), 979-985. https://doi.org/10.19113/sdufbed.24372.

9. Ayub, M., Khalid, Tariq, M., Elahi, M., Vadeem, M. A. (2012). Comparison of sorghum genotypes for forage production and quality. Journal of Animal and Plant Sciences, 22(3), 733-737.
10. Bayram, G., & Turgut, İ. (2015). Biyoetanol Kaynağı Olarak Şeker Darı (Sorghum bicolor ssp. saccharatum) Üretimi ve Önemi. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 29(1), 147-156. Bibi, A., Sadaqat, H. A., Tahir, M. H. N., & Akram, H. M. (2012). Screening of sorghum (Sorghum bicolor var. Moench) for drought tolerance at seedling stage in polyethylene glycol. The Journal of Animal and Plant Sciences, 22(3), 671–678. Düzgün, M., & Kahraman, Ş. (2025). Bazı kaba yemlerin makro, iz ve toksik element içeriklerinin ICPOES tekniği kullanılarak belirlenmesi ve karşılaştırılması. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 28(2), 580-592.
11. Doggett, H. (1988). Sorghum. Longman Scientific & Technical, pp 512.
12. El-Sheikh, A., Elmanhaly, M., Salama, N., & ELsharnoby, H. (2025). Yield and quality of some sweet sorghum varieties to nitrogen fertilization and irrigation regime. Egyptian Journal of Agricultural Research, 103(2), 171-187. https://doi: 10.21608/ejar.2025.361448.1645.
13. Dweikat, I. (2014). Sorghum diversity paper, sweet energy crop article. http://agronomy.unl.edu/sweetsorghum.
14. Emeklier, H. Y. (2009). Şeker Darısı (S. bicolor var. saccharatum Moench.) Çeşitlerinin Tarımsal ve Teknolojik Özellikleri, Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Sonuç Raporu.
15. Girgin V. Ç. (2010). Bornova Koşullarında İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Tatlı Sorgum (Sorghum Bicolor L.)’da Farklı Azot Dozlarının Bazı Tarımsal ve Teknolojik Özelliklere Etkisi Üzerinde Araştırmalar. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı. İzmir, Türkiye, pp 57.
16. Gnansounou, E., Dauriat, A., & Wyman, C. E. (2005). Refining sweet sorghum to ethanol and sugar: economic trade-offs in the context of North China. Bioresource Technology, 96(9), 985–1002. https://doi.org/10.1016/j.biortech.2004.09.015. Göler, M., & Özyazıcı, M. A. (2024). İkinci ürün olarak yetiştirilen bazı tatlı sorgum [Sorghum bicolor var. saccharatum (L.) Mohlenbr.] genotiplerinin verim ve verim ögelerinin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 61(1): 87-102, https://doi.org/10.20289/zfdergi.1361997.
17. Gül, İ., & Başbağ, M. (1999). Diyarbakır sulu koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen silaj sorgum, sorgum-sudanotu melezi ve sudanotu çeşitlerinde verim ve verim özelliklerinin incelenmesi, Türkiye 3.Tarla Bitkileri Kongresi, 15-18 Kasım, Adana, p. 306-311.
18. IBPGR/ICRISAT. (1993). Descriptors for Sorghum [Sorghum bicolor (L) Moench]. International Board for Plant Genetic Resources, Rome, Italy. International Crop Research Institute for the Semi- Arid Tropics, Patancheru, India.
19. JMP, 2014.®. SAS Institute Inc., Cary, NC, USA.
20. Kaplan, S., Yücel, C., & Denli, M. (2025). Diyarbakır koşullarında farklı tatlı sorgum çeşitlerinin biyokütle verimi ve silaj kalite özelliklerinin belirlenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 30(2), 277-292. https://doi.org/10.37908/mkutbd.1583524
21. Köppen, S., Reinhardt, G., & Gartner, S. (2009). Assessment of energy and greenhouse gas inventories of sweet sorghum for first- and second-generation bioethanol. Environment and Natural Resources Management Series, 30, FAO. https://www.ifeu.de/fileadmin/uploads/Sweet-Sorghum-GHG-IFEU-2009_final-report.pdf.
22. Küçüksemerci, O. (2017). İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Şeker Sorgumda Bitki Sıklığının Şıra Verimi ve Kalite Özelliklerine Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi) Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı, Çanakkale, Türkiye, pp 47.
23. Öktem, A., Öktem, A. G., & Demir, D. (2021). Geç olum süresine sahip bazı tatlı sorgum (Sorghum bicolor var. saccharatum (L.) Mohlenbr.) genotiplerinin biyokütle verimi ve yem kalitesinin belirlenmesi. Uluslararası Tarım ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi, 7(2), 315-325.
24. Özge, A., Yücel, C., & Taş, T. (2022). Determination of Yield Potentials of Different Grain Sorghum Genotypes Under GAP Condition. ISPEC Journal of Agricultural Sciences, 6(4), 708–718. https://doi.org/10.5281/zenodo.7309635.
25. Özsüer, M. S., & Alatürk, F. (2024). Farklı Biçim Uygulamalarına Bazı Sorgum Sudanotu Melezi Çeşitlerinin Agronomik Özellikleri ile Otunun Enerji Değerlerindeki Değişimlerin İncelenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 12(1), 158-174. https://doi.org/10.33202/comuagri.1332417.
26. Özyazıcı, M. A., Açıkbaş, S. (2019). Phosphorus, potassium, calcium and magnesium content of roughage and importance on animal nutrition. In: ISPEC International Conference on Agriculture, Animal Science and Rural Development-III, December 20–22, Van, Turkey. 553–568.
27. Regassa, T. H., & Wortmann C. S. (2014). Sweet sorghum as a bioenergy crop: Literature review, Biomass and Bioenergy, 64: 348-355. https://doi.org/10.1016/j.biombioe.2014.03.052.
28. Sawargaonkar, G. L., & Wani, S. P. (2016). Nitrogen response of sweet sorghum genotypes during rainy season. Current Science, 110(9), 1699-1703.
29. Sayğıdar, N., Yücel, C., & Taş, T. (2024). Determination of Biomass Yield, Forage Quality and Mineral Content of Pearl Millet Varieties (Pennisetum glaucum (L.) R. Br.) Under Semi-Arid Conditions. Black Sea Journal of Agriculture, 7(5), 548-556. https://doi.org/10.47115/bsagriculture.1522914
30. Sezgin, E. N., & Alatürk, F. (2023). Bazı Şeker Sorgum Çeşitlerinde Farklı Biçim Uygulamalarının Ot Verimi ve Kalite Özellikleri Üzerine Etkileri. Acta Natura et Scientia, 4(2), 194-215. https://doi.org/10.29329/actanatsci.2023.354.8.
31. Sönmez, F. (2020). Tatlı sorgumda farklı ekim zamanlarının bazı tarımsal özelliklere etkisi. International Journal of Eastern Mediterranean Agricultural Research, 3(2),37-49.
32. Sürmen, M., & Kara, E. (2022). Forage Yield and Quality Performances of Sorghum Genotypes in Mediterranean Ecological Conditions. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 19(2), 331-339. USDA. (2026). https://www.fas.usda.gov/data/production/0459200.
33. Yolcu, S.E. (2015). Çanakkale Sulu Koşullarında Bazı Şeker Sorgum Çeşitlerinin Yeşil Ot ve Biyoenerji Verimlerinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi) Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı. Çanakkale, Türkiye, pp. 41.
34. Yücel, C., İnal, İ., Gündel, F., Yücel, D., Aktaş, A., Karaağaç, H. A., & Dweıkat, İ. (2017). Biyoetanol üretiminde kullanılmış tatlı sorgum saplarının silaj kalite özelliklerinin belirlenmesi. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 20, 144-148. https://doi.org/10.18016/ksudobil.354004.
35. Yücel, C., Yücel, D., Hatipoğlu, R., & Dweikat, İ. (2022). Research on the potential of some sweet sorghum genotypes as bioethanol source under Mediterranean conditions. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 46(2), 141-151. https://doi.org/10.55730/1300-011X.2966.