Öz
Autism spectrum disorder is characterized as a lifelong neurodevelopmental condition whose initial signs typically emerge in early childhood and are reflected in differences in social interaction, communication, and repetitive behavioral patterns. Research consistently demonstrates that autism affects not only the diagnosed child but also profoundly shapes parents’ emotional, social, and psychological experiences. Within this framework, the present study aimed to examine the perceptions of parents who have a child diagnosed with autism through a metaphorical lens in order to better understand their lived experiences. A phenomenological design was employed as the qualitative research approach, and data were collected from mothers and fathers using metaphor elicitation forms. The data were analyzed using content analysis, and metaphors were grouped into conceptual categories reflecting parents’ shared meanings. The findings revealed that parents’ perceptions were predominantly associated with difficulty, struggle, uncertainty, and resilience, while some metaphors also reflected hope and meaning-making. The results were interpreted in relation to the existing literature, and recommendations were offered to inform future research and family-centered support practices.
Anahtar Kelimeler
Autism spectrum disorder parental perception metaphor analysis phenomenological research parental experiences
Etik Beyan
The authors acknowledge that all procedures performed in this study involving human participants were conducted in accordance with the ethical standards of Bartin University Social and Human Sciences Ethics Committee (Date: 09/10/2024; Protocol No: 2024-SBB-0713) and the 1964 Helsinki Declaration and its later amendments or comparable ethical standards.
Kaynakça
- Akkök, F., & Uzun, B. (2023). Yaşamın diğer bir penceresi: otistik özelliklere sahip çocuk babaları ve duyguları. (4 bs.) Pegem Akademi.
- Akkuş, P. Z., Saygan, B. B., Bahadur, E. İ., Cak, T., & Özmert, E. (2021). Otizm spektrum bozukluğu tanısı ile yaşamak: Ailelerin deneyimleri. Turkish Journal of Pediatric Disease, 15(4), 272-279. https://doi.org/10.12956/tchd.731752
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
- Armstrong, S. L., Davis, H. S., & Paulson, E. J. (2011). The subjectivity problem: Improving triangulation approaches in metaphor analysis studies. International Journal of Qualitative Methods, 10(2), 151-163. https://doi.org/10.1177/160940691101000204
- Aslan, H., & Doğan, Ü. (2016). Üstün yetenekli öğrencilerin devam ettikleri okulları ile bilim ve sanat merkezine ilişkin metaforik algıları: Karşılaştırmalı durum çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 335–350. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2016.16.2-5000194931
- Ateş, S., & Rakap, S. (2021). Otizm spektrum bozukluğuna sahip çocukları olan annelerinin okulöncesi eğitim hizmetleri sürecine ilişkin deneyimlerinin incelenmesi. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 3(1), 23-46. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2021.0111
- Aydeniz, A. (2022). Özel yetenekli öğrencilerin okul müdürü kavramına yönelik metaforik algıları. Journal of Innovative Research in Social Studies, 5(1), 20-33. https://doi.org/10.47503/jirss.1072109
- Aydın, İ. S., & Pehlivan, A. (2010). Türkçe öğretmeni adaylarının “öğretmen” ve “öğrenci” kavramlarına ilişkin kullandıkları metaforlar. Turkish Studies, 5(3), 818-842.
- Aydoğdu, E. (2008). İlköğretim okullarındaki öğrenci ve öğretmenlerin sahip oldukları okul algıları ile ideal okul algılarının metaforlar yardımıyla analizi. (Tez No. 177265) [Yüksek lisans tezi, Osmangazi Üniversitesi)]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Aysever, H., & Demirok, S. M. (2019). Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarının ve yılmazlık düzeylerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(3), 561-595. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.467417
- Baio, J., Wiggins, L., Christensen, D. L., Maenner, M. J., Daniels, J., Warren, Z., Kurzius-Spencer, M., Zahorodny, W., Robinson Rosenberg, C., White, T., Durkin, M. S., Imm, P., Nikolaou, L., Yeargin-Allsopp, M., Lee, L. C., Harrington, R., Lopez, M., Fitzgerald, R. T., Hewitt, A., & Dowling, N. F. (2018). Prevalence of autism spectrum disorder among children aged 8 years: Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 11 sites, United States, 2014. Morbidity and Mortality Weekly Report Surveillance Summaries, 67(6), 1–23. https://doi.org/10.15585/mmwr.ss6706a1
- Bonis S. (2016). Stress and parents of children with autism: A review of literature. Issues in Mental Health Nursing, 37(3), 153–163. https://doi.org/10.3109/01612840.2015.1116030
- Boskovich, L. (2020). The labyrinth of autism: heuristic journeys of fathers who have a child on the autism spectrum [Unpublished doctoral dissertation]. Chapman University]. Chapman University..
- Bozkuş-Genç, G. (2021). Özel eğitim öğretmenliği bölümü öğretmen adaylarının yüksek işlevli otizm spektrum bozukluğuna ilişkin metaforik algıları. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(31), 39–62. https://doi.org/10.35675/befdergi.729365
- Broady, T. R., Stoyles, G. J., & Morse, C. (2017). Understanding carers' lived experience of stigma: The voice of families with a child on the autism spectrum. Health and Social Care in The Community, 25(1), 224–233. https://doi.org/10.1111/hsc.12297
- Bütün, M. (2014). Nitel araştırma. S. B. Demir (Ed.), Eğitim araştırmaları: Nicel, nitel ve karma yaklaşımlar içinde (s. 375-409). Eğiten Kitap.
- Chaste, P., & Leboyer, M. (2012). Autism risk factors: genes, environment, and gene-environment interactions. Dialogues in Clinical Neuroscience, 14(3), 281–292. https://doi.org/10.31887/DCNS.2012.14.3/pchaste
- Chiarotti, F., & Venerosi, A. (2020). Epidemiology of autism spectrum disorders: A review of worldwide prevalence estimates since 2014. Brain Sciences, 10(5), 274. https://doi.org/10.3390/brainsci10050274
- Corbin, J. M., & Strauss, A. C. (2007). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Sage Publication.
- Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2024). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (5th ed.). Sage publications, Inc.
- Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2022). Research design qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). SAGE Publications, Inc.
- Çapan, B. E. (2010). Öğretmen adaylarının üstün yetenekli öğrencilere yönelik metaforik algıları. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(12), 140-154.
- Çelik, D., & Arslan Özer, D. (2022). Sınıf öğretmenlerinin yazma güçlüğü ile ilgili görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(3), 648-670.
- Da Paz N. S., Siegel B., Coccia M. A., & Epel E. S. (2018). Acceptance or despair? Maternal adjustment to having a child diagnosed with autism. Journal of Autism Developmental Disorders, 48(6):1971-81. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3450-4.
- Dabrowska, A., & Pisula, E. (2010). Parenting stress and coping styles in mothers and fathers of preschool children with autism and Down syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 54(3), 266-280. https://doi.org/10.1111/j.1365-2788.2010.01258.x
- Darling, C. A., Senatore, N., & Strachan, J. (2012). Fathers of children with disabilities: Stress and life satisfaction. Stress and Health, 28(4), 269-278. https://doi.org/10.1002/smi.1427
- De-Guerrero, M. C., & Villamil, O. S. (2002). Metaphorical conceptualizations of ESL teaching and learning. Language Teaching Research, 6(2), 95-120. https://doi.org/10.1191/1362168802lr101oa
- Demiray, G. (2019). Özel gereksinimli çocuğu olan ailelerde yaşam kalitesi, umutsuzluk ve yılmazlık arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Tez No. 597819) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- DePape, A. M., & Lindsay, S. (2015). Parents' experiences of caring for a child with autism spectrum disorder. Qualitative Health Research, 25(4), 569-583. https://doi.org/10.1177/1049732314552455
- Doğan, Ü., & Duruğa, M. (2021). Özel yetenekli öğrencilerin psikolojik danışmana ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(1), 92–103. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2021.168
- Doğanç, F. B., Hasanoğlu, S., Özaslan, H., Mahşereci, İ., Binici, E. .S., Hamoğlu, C., Bagaber, A., Girgin, Ş., & Hıdıroğlu, S. (2024). Ebeveynlerde çocukluk çağı otizmi farkındalığının ve eğitim süreçlerinde yaşadıkları sorunların değerlendirilmesi: Nitel bir araştırma. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 6(1), 1-21. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2024.0144
- Durat, G., Atmaca, G. D., Ünsal, A., & Kama, N. (2017). Özel gereksinimi olan çocukların ailelerinde umutsuzluk ve depresyon. Osmangazi Tıp Dergisi, 39(3), 49-57. https://doi.org/10.20515/otd.300262
- Ekici, G. (2016). Biyoloji öğretmeni adaylarının mikroskop kavramına ilişkin algılarının belirlenmesi: Bir metafor analizi çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 615–636.
- Ekren, C., & Ökten, C. E. (2019). Yabancılara Türkçe öğretenlerin dil bilgisi öğretimine ilişkin algıları: Bir metafor incelemesi. TEKE, 8(3), 1687-1708.
- Erdal, H. E., & Efilti, E. (2021). Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin umutsuzluk düzeyi tanrı algısı ve çocuğunu kabul-ret düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 199-223. https://doi.org/10.33206/mjss.820058
- Estes, A., Munson, J., Dawson, G., Koehler, E., Zhou, X. H., & Abbott, R. (2009). Parenting stress and psychological functioning among mothers of preschool children with autism and developmental delay. Autism: The International Journal of Research and Practice, 13(4), 375-387. https://doi.org/10.1177/1362361309105658
- Fırat, S. (2016). Otistik çocukların anne-babaların depresyon ve kaygı düzeyleri. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 41(3), 539-547. https://doi.org/10.17826/cukmedj.237509
- Gevi, F., Zolla, L., Gabriele, S., & Persico, A. M. (2016). Urinary metabolomics of young Italian autistic children supports abnormal tryptophan and purine metabolism. Molecular Autism, 7, 47. https://doi.org/10.1186/s13229-016-0109-5
- GraceBurden, D. (2024). "You've actually got. two patients you haven't got one": parent informed criteria for evaluating the autism assessment process. Advances in Autism, 10(1),12-24. https://doi.org/10.1108/AIA-02-2023-000
- Güleç-Aslan, Y., Cihan, H., & Altın, D. (2014). Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuk sahibi annelerin deneyimleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13(50), 96-111. https://doi.org/10.17755/esosder.41128
- Hall, H. R., & Graff, J. C. (2012). Parenting challenges in families of children with autism: A pilot study. Issues in Comprehensive Pediatric Nursing, 35(1), 28-44.
- Hartley, S. L., DaWalt, L. S., & Schultz, H. M. (2017). Daily couple experiences and parent affect in families of children with versus without autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(6), 1645-1658. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3088-2
- Hayes, S. A., & Watson, S. L. (2013). The impact of parenting stress: A meta-analysis of studies comparing the experience of parenting stress in parents of children with and without Autism Spectrum Disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(3), 629-642. https://doi.org/10.1007/s10803-012-1604-y
- Howsmon, D. P., Kruger, U., Melnyk, S., James, S. J., & Hahn, J. (2017). Classification and adaptive behavior prediction of children with autism spectrum disorder based upon multivariate data analysis of markers of oxidative stress and DNA methylation. PLoS Computational Biology, 13(3), e1005385. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1005385
- Hyman, S. L., Levy, S. E., & Myers, S. M. (2020). Identification, evaluation, and management of children with autism spectrum disorder. Pediatrics, 145(1), e20193447.
- İzci-Akgül, Y.Z. (2022). Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocukların ebeveynlerinin ‘’otizm’’ algısının metafor analizi yolu ile incelenmesi. (Tez No. 742519) [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Jacob, A., Scott, M., Falkmer, M., & Falkmer, T. (2015). The costs and benefits of employing an adult with autism spectrum disorder: A systematic review. PloS One, 10(10), e0139896. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0139896
- Jones, L., Hastings, R. P., Totsika, V., Keane, L., & Rhule, N. (2014). Child behavior problems and parental well-being in families of children with autism: The mediating role of mindfulness and acceptance. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 119(2), 171-185. https://doi.org/10.1352/1944-7558-119.2.171
- Kaner, S. (2009). Zihin engelli çocukların duygusal ve davranışsal problemlerinin değerlendirilmesinde anne baba ve öğretmen tutarlılığı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 42(2), 239- 263.
- Kaner, S., Bayraklı, H., & Güzeller, C. O. (2011). Anne-babaların yılmazlık algılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Özel Eğitim Dergisi, 12(2), 63-78. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000161
- Karabulut, R., Mertol, H., & Alkan, A. (2017). Üstün yetenekli/zekâlı öğrencilerin medyaya yönelik metafor algıları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 187-196.
- Kaya, M. O., & Yöndem, Z. D. (2020). Otizmli çocuğu olan annelerde psikoeğitim grup programının algılanan stres düzeyine etkisi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 20-33.
- Kırbaş, Ö. Z., & Özkan, H. (2013). Down sendromlu çocukların annelerinin aile işlevlerini algılama ve sosyal destek düzeylerinin değerlendirilmesi. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi, 3(3), 171- 180.
- Kızıloğlu, E. (2021). Pandemi döneminde çalışan anne olmak: metaforlar üzerinden bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, 19, 34-48.
- Kim, S. H., Macari, S., Koller, J., & Chawarska, K. (2020). Examining the phenotypic heterogeneity of early autism spectrum disorder: Subtypes and short-term outcomes. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(12), 1413-1421.
- Kuhlthau, K. A., McDonnell, E., Coury, D. L., & Payakachat, N. (2014). Associations of quality of life with health-related characteristics among children with autism. Academic Pediatrics, 14(4), 325-331.
- Langley, E., Totsika, V. & Hastings, R. P. (2017). Parental relationship satisfaction in families of children with Autism Spectrum Disorder (ASD): A multilevel analysis. Autism Research: Official Journal of The International Society for Autism Research, 10(7), 1259-1268. https://doi.org/10.1002/aur.1773
- Lord, C., Elsabbagh, M., Baird, G. & Veenstra-Vanderweele, J. (2020). Autism spectrum disorder. The Lancet, 392(10146), 508-520.
- Low, G. (2008). Metaphor and education. In R.W. Gibbs (Ed.), The Cambridge handbook of metaphor and thought (pp. 212–231). Cambridge University Press.
- Mayring, P. (2011), Nitel Sosyal Araştırmaya Giriş, (Çev. A. Gümüş ve M. S. Durgun), 1. Baskı. BilgeSu Yayınları. Meral, B. F., & Cavkaytar, A. (2015). Otizmli çocuk ailelerinin aile yaşam kalitesi algıları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(3), 1363-1380.
- Miles, M. B. A., & Huberman, A. M. (2021). Nitel veri analizi: Genişletilmiş bir kaynak kitap. (Akbaba-Altun, S. ve Ersoy, A., Çeviri Ed.). Pegem Akademi.
- Nazik Fayız, A., & Palancı, M. (2023). Otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin öz yeterlik, yaşam kalitesi algısı ve yılmazlık düzeylerinin aracı değişken analizi ile incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 48(214). http://dx.doi.org/10.15390/EB.2023.11962 Nazik, A., Doğan, Ö., & Palancı, M. (2023). İşitme engelli ve normal gelişim gösteren çocuklara sahip ailelerin sosyal destek, yılmazlık ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Sağlık Bilimlerinde Değer, 13(3), 325-332.
- Oğuz, B. (2020). Üstün yetenekli öğrencilerin Türkçe Öğretmeni ve Türkçe dersine yönelik metaforik algıları. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 3(2), 80–91.
- Ohaeri, J. U. (2003). The burden of caregiving in families with a mental illness: A review of 2002. Current Opinion in Psychiatry, 16(4), 457-465. https://doi.org/10.1097/01.yco.0000079212.36371.c0
- Ooi, K. L., Ong, Y. S., Jacob, S. A., & Khan, T. M. (2016). A meta-synthesis on parenting a child with autism. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 12, 745-762. https://doi.org/10.2147/NDT.S100634
- Öğülmüş, K. & Okur, M. (2021). Metaphoric perceptions of teachers and parents regarding the concept of specific learning difficulty (SLD). International Journal of Progressive Education, 17(5), 377-392. https://doi.org/10.29329/ijpe.2021.375.24
- Öz, B., Yüksel, T., & Nasıroğlu, S. (2019). Otizm spektrum bozukluğu tanısı alan çocukların annelerinin depresyon-anksiyete belirtileri ve damgalanma algısı. Nöro Psikiyatri Arşivi, 57, 50-55. https://doi.org/10.29399/npa.23655 Özcan, A. (2010). İlköğretim öğrencilerinin İngilizce öğrenmeye yükledikleri anlamlar: Metaforik bir analiz. (Tez No. 359907) [Yüksek lisans tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Özkubat, U., Özdemir, S., Selimoğlu, Ö. G., & Töret, G. (2014). Otizme yolculuk: otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarına ilişkin görüşleri. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 33(1), 323-348. https://doi.org/10.7822/egt210
- Patterson, J. (2002). Integrating family resilience and family stress theory. Journal of Marriage and Family, 64(2), 349-360.
- Phelps, K. W., Hodgson, J. L., McCammon, S. L., & Lamson, A. L. (2009). Caring for an individual with autism disorder: A qualitative analysis. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 34(1), 27-35.
- Robertson, C. E., & Baron-Cohen, S. (2017). Sensory perception in autism. Nature Reviews Neuroscience, 18(11), 671-684.
- Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55(1), 459-496.
- Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281-326.
- Sakar, S., & Köksal, M. S. (2021). Özel eğitim öğretmen adaylarının iki kere farklılığa yönelik metaforik algıları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1924–1941. https://doi.org/10.17679/inuefd.908319
- Sardohan-Yıldırım, E., & Çetin, M. E. (2022). Özel eğitim öğretmenlerinin çoklu yetersizliği olan öğrencilere yönelik metaforik algıları. Gazi University Journal of Gazi Educational Faculty (GUJGEF), 42(1), 749–86. https://doi.org/10.17152/gefad.941891
- Schaaf, R. C., Toth-Cohen, S., Johnson, S. L., Outten, G., & Benevides, T. W. (2011). The everyday routines of families of children with autism: Examining the impact of sensory processing difficulties on the family. Autism, 15(3), 373-389. https://doi.org/10.1177/1362361310386505
- Seltzer, M. M., & Krauss, M. W. (2001). Quality of life of adults with mental retardation/developmental disabilities who live with family. Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews, 7(2), 105-114. https://doi.org/10.1002/mrdd.1015
- Shaw, K. A., Williams, S., Patrick, M. E., Valencia-Prado, M., Durkin, M. S., Howerton, E. M., Ladd-Acosta, C. M., Pas, E. T., Bakian, A. V., Bartholomew, P., Nieves-Muñoz, N., Sidwell, K., Alford, A., Bilder, D. A., DiRienzo, M., Fitzgerald, R. T., Furnier, S. M., Hudson, A. E., Pokoski, O. M., . . .Maenner, M. J. (2025). Prevalence and early identification of autism spectrum disorder among children aged 4 and 8 years – Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 16 sites, United States, 2022. MMWR Surveillance Summaries, 74(2), 1–22. https://doi.org/10.15585/mmwr.ss7402a1
- Sim, A., Cordier, R., Vaz, S., Netto, J., & Falkmer, T. (2017). Factors associated with negative co-parenting experiences in families of a child with autism spectrum disorder. Developmental Neurorehabilitation, 20(2), 83–91. https://doi.org/10.3109/17518423.2015.1069414
- Soğancı, S., & Gülboy, E. (2023). Ebeveynlerin gözünden özgül öğrenme güçlüğü: Bir metafor analizi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 255-274.
- Su, Ş. (2021). Özel yetenekli öğrencilerin tarih dersine ilişkin algı düzeylerinin metaforlarla incelenmesi (BİLSEM Örneği). Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 6(2), 400-414.
- Tahincioğlu, C. (2016). Otizmli çocuğu olan annelerde anksiyete düzeylerinin tükenmişlik ile ilişkisi. (Tez No. 448283) [Yüksek lisans tezi, Beykent Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Tarabek, J. (2011). Relationship satisfaction and mental health of parents of children with autism: A comparison of autism, ADHD, and normative children [(Unpublishled master thesis, Virginia Polytechnic Institute and State University.]).
- Töret, G., Özdemir, S., Gürel Selimoğlu, Ö., & Özkubat, U. (2014). Otizmli çocuğa sahip olan ebeveynlerin görüşleri: otizm tanımlamaları ve otizmin nedenleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 15(01), 1-17. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000189
- Tunçel, A. (2017). Çocuklarında otizm spektrum bozukluğu olan annelerin depresyon, tükenmişlik ve umutsuzluk düzeylerinin çocuktaki otizmin ağırlık derecesine göre karşılaştırılması (Tez No. 466145) [Yüksek lisans tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Türk, A. B., & Bumin, G. (2015). Engelli çocuğa sahip annelerde zaman yönetimi eğitiminin aktivite performansı, depresyon, yaşam kalitesi ve stresle başa çıkma üzerine etkisi: Pilot çalışma. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 3(1), 13-20.
- Uçar, K., Uçar, A. S., Karabulut, H. A., & Yılmaz, Y. (2021). Öğretmenlerin öğrenme güçlüğüne ilişkin metaforik algıları. Turkish Studies - Education, 16(3), 1709-1726. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.49957
- Volkmar, F. R., & Pauls, D. (2003). Autism. Lancet (London, England), 362(9390), 1133–1141. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(03)14471-6
- Wong, C., Odom, S. L., Hume, K., Cox, A. W., Fettig, A., Kucharczyk, S., Brock, M. E., Plavnick, J. B., Fleury, V. P., & Schultz, T. R. (2015). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism spectrum disorder: A comprehensive review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45, 1951–1966. https://doi.org/10.1007/s10803-014-2351-z
- World Health Organisation (2024). Autism 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/autismspectrum-disorders
- Yevtushok, T., & Petronzi, D.(2025). “Like something supernatural in your house”: an interpretative phenomenological analysis to explore the experiences and psychological challenges of parents raising children with autism spectrum disorder. BMC Psychol 13, 642. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03057-5
- Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
- Yıldız, A., D., & Türk, E. G. (2018). Okul psikolojik danışmanlarının görev sınırları ve sorumluluklarının metaforlar ile analizi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(4), 1207- 1216.
Öz
Otizm spektrum bozukluğu, ilk belirtileri gelişimin erken dönemlerinde ortaya çıkan ve bireylerin sosyal etkileşim, iletişim becerileri ile davranış örüntülerinde farklılıklara yol açan nörogelişimsel bir bozukluk olarak tanımlanmaktadır. Otizm üzerine yapılan araştırmalar, bu durumun yalnızca tanı alan çocuğu değil, aynı zamanda ebeveynlerin duygusal, sosyal ve psikolojik yaşantılarını da derinden etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda yürütülen araştırmada, otizm tanısı almış çocuğa sahip anne ve babaların otizme ve otizmli çocuğa sahip olmaya ilişkin algılarının metaforlar aracılığıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından fenomenolojik desen kullanılmıştır. Veriler metafor oluşturma yoluyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Elde edilen metaforlar, ebeveynlerin yaşantılarını yansıtan tematik kategoriler altında toplanmıştır. Bulgular, ebeveynlerin bu süreci çoğunlukla zorluk, mücadele ve belirsizlik olarak algıladıklarını, bununla birlikte dayanıklılık ve umut içeren algıların da ortaya çıktığını göstermektedir. Bulgular alanyazın doğrultusunda tartışılmış ve uygulama ile gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
otizm spektrum bozukluğu ebeveyn algısı metafor analizi fenomenolojik araştırma ebeveyn deneyimleri.
Etik Beyan
Otizmli Bir Çocuğun Ebeveyni Olmanın Metaforik Anlamı başlıklı araştırma daha önce hiçbir dergide yayınlanmamış ve yayınlanmak üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir. Makalenin yazım sürecinde bilimsel araştırma ve etik kurallara uyulmuştur. Bu çalışma için Bartın Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulundan 09.10.2024 tarih ve 2024-SBB-0713 sayılı etik kurul onayı alınmıştır.
Kaynakça
- Akkök, F., & Uzun, B. (2023). Yaşamın diğer bir penceresi: otistik özelliklere sahip çocuk babaları ve duyguları. (4 bs.) Pegem Akademi.
- Akkuş, P. Z., Saygan, B. B., Bahadur, E. İ., Cak, T., & Özmert, E. (2021). Otizm spektrum bozukluğu tanısı ile yaşamak: Ailelerin deneyimleri. Turkish Journal of Pediatric Disease, 15(4), 272-279. https://doi.org/10.12956/tchd.731752
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
- Armstrong, S. L., Davis, H. S., & Paulson, E. J. (2011). The subjectivity problem: Improving triangulation approaches in metaphor analysis studies. International Journal of Qualitative Methods, 10(2), 151-163. https://doi.org/10.1177/160940691101000204
- Aslan, H., & Doğan, Ü. (2016). Üstün yetenekli öğrencilerin devam ettikleri okulları ile bilim ve sanat merkezine ilişkin metaforik algıları: Karşılaştırmalı durum çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 335–350. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2016.16.2-5000194931
- Ateş, S., & Rakap, S. (2021). Otizm spektrum bozukluğuna sahip çocukları olan annelerinin okulöncesi eğitim hizmetleri sürecine ilişkin deneyimlerinin incelenmesi. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 3(1), 23-46. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2021.0111
- Aydeniz, A. (2022). Özel yetenekli öğrencilerin okul müdürü kavramına yönelik metaforik algıları. Journal of Innovative Research in Social Studies, 5(1), 20-33. https://doi.org/10.47503/jirss.1072109
- Aydın, İ. S., & Pehlivan, A. (2010). Türkçe öğretmeni adaylarının “öğretmen” ve “öğrenci” kavramlarına ilişkin kullandıkları metaforlar. Turkish Studies, 5(3), 818-842.
- Aydoğdu, E. (2008). İlköğretim okullarındaki öğrenci ve öğretmenlerin sahip oldukları okul algıları ile ideal okul algılarının metaforlar yardımıyla analizi. (Tez No. 177265) [Yüksek lisans tezi, Osmangazi Üniversitesi)]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Aysever, H., & Demirok, S. M. (2019). Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarının ve yılmazlık düzeylerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(3), 561-595. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.467417
- Baio, J., Wiggins, L., Christensen, D. L., Maenner, M. J., Daniels, J., Warren, Z., Kurzius-Spencer, M., Zahorodny, W., Robinson Rosenberg, C., White, T., Durkin, M. S., Imm, P., Nikolaou, L., Yeargin-Allsopp, M., Lee, L. C., Harrington, R., Lopez, M., Fitzgerald, R. T., Hewitt, A., & Dowling, N. F. (2018). Prevalence of autism spectrum disorder among children aged 8 years: Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 11 sites, United States, 2014. Morbidity and Mortality Weekly Report Surveillance Summaries, 67(6), 1–23. https://doi.org/10.15585/mmwr.ss6706a1
- Bonis S. (2016). Stress and parents of children with autism: A review of literature. Issues in Mental Health Nursing, 37(3), 153–163. https://doi.org/10.3109/01612840.2015.1116030
- Boskovich, L. (2020). The labyrinth of autism: heuristic journeys of fathers who have a child on the autism spectrum [Unpublished doctoral dissertation]. Chapman University]. Chapman University..
- Bozkuş-Genç, G. (2021). Özel eğitim öğretmenliği bölümü öğretmen adaylarının yüksek işlevli otizm spektrum bozukluğuna ilişkin metaforik algıları. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(31), 39–62. https://doi.org/10.35675/befdergi.729365
- Broady, T. R., Stoyles, G. J., & Morse, C. (2017). Understanding carers' lived experience of stigma: The voice of families with a child on the autism spectrum. Health and Social Care in The Community, 25(1), 224–233. https://doi.org/10.1111/hsc.12297
- Bütün, M. (2014). Nitel araştırma. S. B. Demir (Ed.), Eğitim araştırmaları: Nicel, nitel ve karma yaklaşımlar içinde (s. 375-409). Eğiten Kitap.
- Chaste, P., & Leboyer, M. (2012). Autism risk factors: genes, environment, and gene-environment interactions. Dialogues in Clinical Neuroscience, 14(3), 281–292. https://doi.org/10.31887/DCNS.2012.14.3/pchaste
- Chiarotti, F., & Venerosi, A. (2020). Epidemiology of autism spectrum disorders: A review of worldwide prevalence estimates since 2014. Brain Sciences, 10(5), 274. https://doi.org/10.3390/brainsci10050274
- Corbin, J. M., & Strauss, A. C. (2007). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Sage Publication.
- Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2024). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (5th ed.). Sage publications, Inc.
- Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2022). Research design qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). SAGE Publications, Inc.
- Çapan, B. E. (2010). Öğretmen adaylarının üstün yetenekli öğrencilere yönelik metaforik algıları. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(12), 140-154.
- Çelik, D., & Arslan Özer, D. (2022). Sınıf öğretmenlerinin yazma güçlüğü ile ilgili görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(3), 648-670.
- Da Paz N. S., Siegel B., Coccia M. A., & Epel E. S. (2018). Acceptance or despair? Maternal adjustment to having a child diagnosed with autism. Journal of Autism Developmental Disorders, 48(6):1971-81. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3450-4.
- Dabrowska, A., & Pisula, E. (2010). Parenting stress and coping styles in mothers and fathers of preschool children with autism and Down syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 54(3), 266-280. https://doi.org/10.1111/j.1365-2788.2010.01258.x
- Darling, C. A., Senatore, N., & Strachan, J. (2012). Fathers of children with disabilities: Stress and life satisfaction. Stress and Health, 28(4), 269-278. https://doi.org/10.1002/smi.1427
- De-Guerrero, M. C., & Villamil, O. S. (2002). Metaphorical conceptualizations of ESL teaching and learning. Language Teaching Research, 6(2), 95-120. https://doi.org/10.1191/1362168802lr101oa
- Demiray, G. (2019). Özel gereksinimli çocuğu olan ailelerde yaşam kalitesi, umutsuzluk ve yılmazlık arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Tez No. 597819) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- DePape, A. M., & Lindsay, S. (2015). Parents' experiences of caring for a child with autism spectrum disorder. Qualitative Health Research, 25(4), 569-583. https://doi.org/10.1177/1049732314552455
- Doğan, Ü., & Duruğa, M. (2021). Özel yetenekli öğrencilerin psikolojik danışmana ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(1), 92–103. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2021.168
- Doğanç, F. B., Hasanoğlu, S., Özaslan, H., Mahşereci, İ., Binici, E. .S., Hamoğlu, C., Bagaber, A., Girgin, Ş., & Hıdıroğlu, S. (2024). Ebeveynlerde çocukluk çağı otizmi farkındalığının ve eğitim süreçlerinde yaşadıkları sorunların değerlendirilmesi: Nitel bir araştırma. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 6(1), 1-21. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2024.0144
- Durat, G., Atmaca, G. D., Ünsal, A., & Kama, N. (2017). Özel gereksinimi olan çocukların ailelerinde umutsuzluk ve depresyon. Osmangazi Tıp Dergisi, 39(3), 49-57. https://doi.org/10.20515/otd.300262
- Ekici, G. (2016). Biyoloji öğretmeni adaylarının mikroskop kavramına ilişkin algılarının belirlenmesi: Bir metafor analizi çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 615–636.
- Ekren, C., & Ökten, C. E. (2019). Yabancılara Türkçe öğretenlerin dil bilgisi öğretimine ilişkin algıları: Bir metafor incelemesi. TEKE, 8(3), 1687-1708.
- Erdal, H. E., & Efilti, E. (2021). Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin umutsuzluk düzeyi tanrı algısı ve çocuğunu kabul-ret düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 199-223. https://doi.org/10.33206/mjss.820058
- Estes, A., Munson, J., Dawson, G., Koehler, E., Zhou, X. H., & Abbott, R. (2009). Parenting stress and psychological functioning among mothers of preschool children with autism and developmental delay. Autism: The International Journal of Research and Practice, 13(4), 375-387. https://doi.org/10.1177/1362361309105658
- Fırat, S. (2016). Otistik çocukların anne-babaların depresyon ve kaygı düzeyleri. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 41(3), 539-547. https://doi.org/10.17826/cukmedj.237509
- Gevi, F., Zolla, L., Gabriele, S., & Persico, A. M. (2016). Urinary metabolomics of young Italian autistic children supports abnormal tryptophan and purine metabolism. Molecular Autism, 7, 47. https://doi.org/10.1186/s13229-016-0109-5
- GraceBurden, D. (2024). "You've actually got. two patients you haven't got one": parent informed criteria for evaluating the autism assessment process. Advances in Autism, 10(1),12-24. https://doi.org/10.1108/AIA-02-2023-000
- Güleç-Aslan, Y., Cihan, H., & Altın, D. (2014). Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuk sahibi annelerin deneyimleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13(50), 96-111. https://doi.org/10.17755/esosder.41128
- Hall, H. R., & Graff, J. C. (2012). Parenting challenges in families of children with autism: A pilot study. Issues in Comprehensive Pediatric Nursing, 35(1), 28-44.
- Hartley, S. L., DaWalt, L. S., & Schultz, H. M. (2017). Daily couple experiences and parent affect in families of children with versus without autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(6), 1645-1658. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3088-2
- Hayes, S. A., & Watson, S. L. (2013). The impact of parenting stress: A meta-analysis of studies comparing the experience of parenting stress in parents of children with and without Autism Spectrum Disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(3), 629-642. https://doi.org/10.1007/s10803-012-1604-y
- Howsmon, D. P., Kruger, U., Melnyk, S., James, S. J., & Hahn, J. (2017). Classification and adaptive behavior prediction of children with autism spectrum disorder based upon multivariate data analysis of markers of oxidative stress and DNA methylation. PLoS Computational Biology, 13(3), e1005385. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1005385
- Hyman, S. L., Levy, S. E., & Myers, S. M. (2020). Identification, evaluation, and management of children with autism spectrum disorder. Pediatrics, 145(1), e20193447.
- İzci-Akgül, Y.Z. (2022). Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocukların ebeveynlerinin ‘’otizm’’ algısının metafor analizi yolu ile incelenmesi. (Tez No. 742519) [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Jacob, A., Scott, M., Falkmer, M., & Falkmer, T. (2015). The costs and benefits of employing an adult with autism spectrum disorder: A systematic review. PloS One, 10(10), e0139896. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0139896
- Jones, L., Hastings, R. P., Totsika, V., Keane, L., & Rhule, N. (2014). Child behavior problems and parental well-being in families of children with autism: The mediating role of mindfulness and acceptance. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 119(2), 171-185. https://doi.org/10.1352/1944-7558-119.2.171
- Kaner, S. (2009). Zihin engelli çocukların duygusal ve davranışsal problemlerinin değerlendirilmesinde anne baba ve öğretmen tutarlılığı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 42(2), 239- 263.
- Kaner, S., Bayraklı, H., & Güzeller, C. O. (2011). Anne-babaların yılmazlık algılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Özel Eğitim Dergisi, 12(2), 63-78. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000161
- Karabulut, R., Mertol, H., & Alkan, A. (2017). Üstün yetenekli/zekâlı öğrencilerin medyaya yönelik metafor algıları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 187-196.
- Kaya, M. O., & Yöndem, Z. D. (2020). Otizmli çocuğu olan annelerde psikoeğitim grup programının algılanan stres düzeyine etkisi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 20-33.
- Kırbaş, Ö. Z., & Özkan, H. (2013). Down sendromlu çocukların annelerinin aile işlevlerini algılama ve sosyal destek düzeylerinin değerlendirilmesi. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi, 3(3), 171- 180.
- Kızıloğlu, E. (2021). Pandemi döneminde çalışan anne olmak: metaforlar üzerinden bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, 19, 34-48.
- Kim, S. H., Macari, S., Koller, J., & Chawarska, K. (2020). Examining the phenotypic heterogeneity of early autism spectrum disorder: Subtypes and short-term outcomes. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(12), 1413-1421.
- Kuhlthau, K. A., McDonnell, E., Coury, D. L., & Payakachat, N. (2014). Associations of quality of life with health-related characteristics among children with autism. Academic Pediatrics, 14(4), 325-331.
- Langley, E., Totsika, V. & Hastings, R. P. (2017). Parental relationship satisfaction in families of children with Autism Spectrum Disorder (ASD): A multilevel analysis. Autism Research: Official Journal of The International Society for Autism Research, 10(7), 1259-1268. https://doi.org/10.1002/aur.1773
- Lord, C., Elsabbagh, M., Baird, G. & Veenstra-Vanderweele, J. (2020). Autism spectrum disorder. The Lancet, 392(10146), 508-520.
- Low, G. (2008). Metaphor and education. In R.W. Gibbs (Ed.), The Cambridge handbook of metaphor and thought (pp. 212–231). Cambridge University Press.
- Mayring, P. (2011), Nitel Sosyal Araştırmaya Giriş, (Çev. A. Gümüş ve M. S. Durgun), 1. Baskı. BilgeSu Yayınları. Meral, B. F., & Cavkaytar, A. (2015). Otizmli çocuk ailelerinin aile yaşam kalitesi algıları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(3), 1363-1380.
- Miles, M. B. A., & Huberman, A. M. (2021). Nitel veri analizi: Genişletilmiş bir kaynak kitap. (Akbaba-Altun, S. ve Ersoy, A., Çeviri Ed.). Pegem Akademi.
- Nazik Fayız, A., & Palancı, M. (2023). Otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin öz yeterlik, yaşam kalitesi algısı ve yılmazlık düzeylerinin aracı değişken analizi ile incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 48(214). http://dx.doi.org/10.15390/EB.2023.11962 Nazik, A., Doğan, Ö., & Palancı, M. (2023). İşitme engelli ve normal gelişim gösteren çocuklara sahip ailelerin sosyal destek, yılmazlık ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Sağlık Bilimlerinde Değer, 13(3), 325-332.
- Oğuz, B. (2020). Üstün yetenekli öğrencilerin Türkçe Öğretmeni ve Türkçe dersine yönelik metaforik algıları. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 3(2), 80–91.
- Ohaeri, J. U. (2003). The burden of caregiving in families with a mental illness: A review of 2002. Current Opinion in Psychiatry, 16(4), 457-465. https://doi.org/10.1097/01.yco.0000079212.36371.c0
- Ooi, K. L., Ong, Y. S., Jacob, S. A., & Khan, T. M. (2016). A meta-synthesis on parenting a child with autism. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 12, 745-762. https://doi.org/10.2147/NDT.S100634
- Öğülmüş, K. & Okur, M. (2021). Metaphoric perceptions of teachers and parents regarding the concept of specific learning difficulty (SLD). International Journal of Progressive Education, 17(5), 377-392. https://doi.org/10.29329/ijpe.2021.375.24
- Öz, B., Yüksel, T., & Nasıroğlu, S. (2019). Otizm spektrum bozukluğu tanısı alan çocukların annelerinin depresyon-anksiyete belirtileri ve damgalanma algısı. Nöro Psikiyatri Arşivi, 57, 50-55. https://doi.org/10.29399/npa.23655 Özcan, A. (2010). İlköğretim öğrencilerinin İngilizce öğrenmeye yükledikleri anlamlar: Metaforik bir analiz. (Tez No. 359907) [Yüksek lisans tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Özkubat, U., Özdemir, S., Selimoğlu, Ö. G., & Töret, G. (2014). Otizme yolculuk: otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarına ilişkin görüşleri. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 33(1), 323-348. https://doi.org/10.7822/egt210
- Patterson, J. (2002). Integrating family resilience and family stress theory. Journal of Marriage and Family, 64(2), 349-360.
- Phelps, K. W., Hodgson, J. L., McCammon, S. L., & Lamson, A. L. (2009). Caring for an individual with autism disorder: A qualitative analysis. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 34(1), 27-35.
- Robertson, C. E., & Baron-Cohen, S. (2017). Sensory perception in autism. Nature Reviews Neuroscience, 18(11), 671-684.
- Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55(1), 459-496.
- Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281-326.
- Sakar, S., & Köksal, M. S. (2021). Özel eğitim öğretmen adaylarının iki kere farklılığa yönelik metaforik algıları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1924–1941. https://doi.org/10.17679/inuefd.908319
- Sardohan-Yıldırım, E., & Çetin, M. E. (2022). Özel eğitim öğretmenlerinin çoklu yetersizliği olan öğrencilere yönelik metaforik algıları. Gazi University Journal of Gazi Educational Faculty (GUJGEF), 42(1), 749–86. https://doi.org/10.17152/gefad.941891
- Schaaf, R. C., Toth-Cohen, S., Johnson, S. L., Outten, G., & Benevides, T. W. (2011). The everyday routines of families of children with autism: Examining the impact of sensory processing difficulties on the family. Autism, 15(3), 373-389. https://doi.org/10.1177/1362361310386505
- Seltzer, M. M., & Krauss, M. W. (2001). Quality of life of adults with mental retardation/developmental disabilities who live with family. Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews, 7(2), 105-114. https://doi.org/10.1002/mrdd.1015
- Shaw, K. A., Williams, S., Patrick, M. E., Valencia-Prado, M., Durkin, M. S., Howerton, E. M., Ladd-Acosta, C. M., Pas, E. T., Bakian, A. V., Bartholomew, P., Nieves-Muñoz, N., Sidwell, K., Alford, A., Bilder, D. A., DiRienzo, M., Fitzgerald, R. T., Furnier, S. M., Hudson, A. E., Pokoski, O. M., . . .Maenner, M. J. (2025). Prevalence and early identification of autism spectrum disorder among children aged 4 and 8 years – Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 16 sites, United States, 2022. MMWR Surveillance Summaries, 74(2), 1–22. https://doi.org/10.15585/mmwr.ss7402a1
- Sim, A., Cordier, R., Vaz, S., Netto, J., & Falkmer, T. (2017). Factors associated with negative co-parenting experiences in families of a child with autism spectrum disorder. Developmental Neurorehabilitation, 20(2), 83–91. https://doi.org/10.3109/17518423.2015.1069414
- Soğancı, S., & Gülboy, E. (2023). Ebeveynlerin gözünden özgül öğrenme güçlüğü: Bir metafor analizi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 255-274.
- Su, Ş. (2021). Özel yetenekli öğrencilerin tarih dersine ilişkin algı düzeylerinin metaforlarla incelenmesi (BİLSEM Örneği). Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 6(2), 400-414.
- Tahincioğlu, C. (2016). Otizmli çocuğu olan annelerde anksiyete düzeylerinin tükenmişlik ile ilişkisi. (Tez No. 448283) [Yüksek lisans tezi, Beykent Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Tarabek, J. (2011). Relationship satisfaction and mental health of parents of children with autism: A comparison of autism, ADHD, and normative children [(Unpublishled master thesis, Virginia Polytechnic Institute and State University.]).
- Töret, G., Özdemir, S., Gürel Selimoğlu, Ö., & Özkubat, U. (2014). Otizmli çocuğa sahip olan ebeveynlerin görüşleri: otizm tanımlamaları ve otizmin nedenleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 15(01), 1-17. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000189
- Tunçel, A. (2017). Çocuklarında otizm spektrum bozukluğu olan annelerin depresyon, tükenmişlik ve umutsuzluk düzeylerinin çocuktaki otizmin ağırlık derecesine göre karşılaştırılması (Tez No. 466145) [Yüksek lisans tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Türk, A. B., & Bumin, G. (2015). Engelli çocuğa sahip annelerde zaman yönetimi eğitiminin aktivite performansı, depresyon, yaşam kalitesi ve stresle başa çıkma üzerine etkisi: Pilot çalışma. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 3(1), 13-20.
- Uçar, K., Uçar, A. S., Karabulut, H. A., & Yılmaz, Y. (2021). Öğretmenlerin öğrenme güçlüğüne ilişkin metaforik algıları. Turkish Studies - Education, 16(3), 1709-1726. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.49957
- Volkmar, F. R., & Pauls, D. (2003). Autism. Lancet (London, England), 362(9390), 1133–1141. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(03)14471-6
- Wong, C., Odom, S. L., Hume, K., Cox, A. W., Fettig, A., Kucharczyk, S., Brock, M. E., Plavnick, J. B., Fleury, V. P., & Schultz, T. R. (2015). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism spectrum disorder: A comprehensive review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45, 1951–1966. https://doi.org/10.1007/s10803-014-2351-z
- World Health Organisation (2024). Autism 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/autismspectrum-disorders
- Yevtushok, T., & Petronzi, D.(2025). “Like something supernatural in your house”: an interpretative phenomenological analysis to explore the experiences and psychological challenges of parents raising children with autism spectrum disorder. BMC Psychol 13, 642. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03057-5
- Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
- Yıldız, A., D., & Türk, E. G. (2018). Okul psikolojik danışmanlarının görev sınırları ve sorumluluklarının metaforlar ile analizi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(4), 1207- 1216.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Konular | Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 26 Kasım 2025 |
| Kabul Tarihi | 2 Şubat 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 3 Şubat 2026 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1 |
Amaç ve Kapsam
Turkish Journal of Special Education Research and Practice (TRSPED) is an international peer-reviewed open access journal published bi-annually in August and December. TRSPED addresses issues concerning with the development, education and rehabilitation of infants, toddlers, children, youths, and adults with exceptionalities.
TRSPED publishes empirical research, systematic reviews, meta-analysis, position papers, literature reviews, theoretical papers, research-to-practice papers, policy analysis and book/software review on special education. The aim of the journal is to present up-to-date-information about special education to scholars, clinicians, educators, families, caregivers, administrators, and policy makers.
TRSPED publishes original manuscripts focusing on the following topics*:
Definition, identification, and characteristics
Assessment and placement
Prevention and early childhood intervention
Effective curriculum and instruction
Scientifically-based and evidence-based practices
Behavior and classroom management
Family training and family involvement
Personnel preparation and teacher education
Professional standards and professional development
Transition and career development
Inclusion and inclusive practices
Related services and service delivery systems/practices
Legislation and special education laws
Ethical issues
Policy and policy implications
Assistive and augmentative technology and instructional technology
Cross-cultural comparison of special education
* Original manuscripts focused on other related topics not listed above will be considered for publication in TRSPED contingent upon the editorial review and decision.
Yazım Kuralları
Authors Guidelines and Writing Rules
Turkish Journal of Special Education Research and Practice (TRSPED) is an international peer-reviewed open access journal published bi-annually in August and December. TRSPED addresses issues concerning with the development, education and rehabilitation of infants, toddlers, children, youths, and adults with exceptionalities (e.g. autism, culturally and linguistically diverse, emotional and behavioral disorders, hearing impairments, hyperactivity and attention deficiency, intellectual disabilities, language and speech disorders, learning disabilities/difficulties, multiple and severe disabilities, physical disabilities, and visual impairment), and giftedness and talent (i.e., gifted and talented individuals). TRSPED accepts manuscripts written in Turkish and English.
Type of Manuscripts:
TRSPED publishes empirical research, systematic reviews, meta-analysis, position papers, literature reviews, research-to-practice papers, policy analysis and book/software review focused on special education. The aim of the journal is to present up-to-date-information about special education to scholars, clinicians, educators, families, caregivers, administrators, and policy makers.
1. Empirical research studies published in TRSPED are those that include students with disabilities or who are at risk, their teachers, caregivers, siblings, or other service providers. Studies using group experimental, single-subject experimental, descriptive, correlational, observational, casual-comparative, survey designs as well as case studies, action research, and qualitative designs are welcome. Empirical research studies must have clear and important implications for special education research and practice. Primary criteria to evaluate empirical research studies include importance of the topic for the field of special education, design quality, quality of implementation and description, and discussion of the findings with respect to future research and implication for practice or policy. Manuscript length should be maximum 30 typewritten, double-spaced pages, including tables, figures, and references.
2. Systematic reviews and meta-analyses are focused syntheses that are important to improve and have clear implication for special education practices. Systematic reviews and meta-analyses should be up-to-date, comprehensive, and critical. Systematic reviews and meta-analyses should describe the procedure used to select the reviewed literature, evaluate the methodological adequacy and quality of the reviewed literature, discuss the major findings, and present implications for theory, research, policy or practice. Primary criteria to evaluate systematic reviews and meta-analyses include comprehensiveness of the review, methodological quality and adequacy, writing quality, depth and breadth, and value to the field of special education. Meta-analyses must report effect size estimates. Manuscript length should be maximum 50 typewritten, double-spaced pages, including tables, figures, and references.
3. Position papers are the papers that identify and examine the important theoretical and practical issues in special education. Position papers define, explain, compare, analyze, and conclude the specific positions such as an approach, model, system, and/or program based on the existing literature. Position papers should take into consideration both the impacts and limitations of the position. Manuscript length should be maximum 15 typewritten, double-spaced pages, including tables, figures, and references.
4. Research to practice papers are those that translate empirical research findings into actionable guidance for caregivers, special education teachers, or other service providers. Research to practice papers should be grounded in appropriate research base and an explicit connection to evidence-based practices in special education should be made. These manuscripts may include case scenarios and examples to illustrate how the practice described can be implemented across different settings with one or more individuals with special educational needs. Manuscript length should be maximum 20 typewritten, double-spaced pages, including tables, figures, and references.
5. Policy analyses are papers that provide research results and critical discussions related to legislations and policies on special education. Policy analyses should include the issues that impact the special education practices and the individuals with special needs. Manuscript length should be maximum 15 typewritten, double-spaced pages, including tables, figures, and references.
6. Book or software reviews are papers that introduce and evaluate books or software related to the field of special education. Book or software reviews should describe the purpose, content, functioning, and usage of the introduced book or software. Reviews must address and examine the book or software with a critical approach. Manuscript length should be maximum 5 typewritten, double-spaced pages, including tables, figures, and references.
Manuscript Preparation and Writing Rules:
The Publication Manual of the American Psychological Association - 7th edition (APA; 2020) should be followed when preparing all manuscripts. Authors should follow the general guidelines listed below:
1. A separate title page must be prepared for all manuscripts and include the following elements: (a) title of the manuscript (12 words or less), (b) type of the manuscript (as described above) (c) first, middle, and last name of each author with the higher academic degree obtained noted, (d) names of the intuitions in which each author is affiliated along with full addresses and e-mails for all authors, and (e) any acknowledgments, financial disclosure information, author notes, or other text that could identify the authors to reviewers.
2. All manuscripts should accompany a structured abstract of 100-200 words (depending on the manuscript type) and 3-5 keywords. The abstract should be placed on a new page after the Title page.
3. Title of the manuscript should include 12 words or less. The title should also appear on the first page of the manuscript (the next page following the Abstract page) above the first paragraph, centered and bold. All title and headings must be bold.
4. Length of manuscripts should not exceed the page-limit specified for each manuscript type above. Page limits include tables, figures, and references
5. All manuscript pages should be numbered in sequence, starting with the Abstract page.
6. When typing the manuscripts, an 8½ × 11 in. paper with 1-in. margins, double spacing, left alignment of the text, and Times New Roman 12-pt. type should be used. This formatting should be used in the Title page, Abstract, Tables, and Figures.
7. Tables and Figures should be formatted by APA style and placed at the ends of the paper following the References. Approximate places of the tables and figures should be noted within the manuscript using <TABLE X ABOUT HERE> notation. Each table or figure should be placed on a new page. Tables should be double-spaced and be created using Word’s table functions. All tables and figures must be cited in text.
8. Figures should be black and white only. In rare cases, color figures will be accepted when the black and white version of the figure is not readable. Pictures may be accepted on Research to practice papers.
9. Authors must obtain written permission for figures, tables, photos, other artwork, and extensive quotes taken directly from other sources.
10.Tab key and centering functions should be used for head alignment and paragraph indents, instead of the space bar.
11.Manuscripts reporting studies that involve human subjects must specify that ethical approval was obtained from an Institutional Review Board. Obtaining permission from an educational agency or other public entities is not sufficient alone.
12.All manuscripts written in Turkish (except Book or Software reviews) should accompany an extended English summary of 1000-1200 words. English summary should be placed following the Reference list of the Turkish manuscript. English summary for manuscripts reporting empirical research studies, systematic reviews, meta analyses, or literature reviews should include the following sections (as appropriate): Introduction (150-200 words including research questions), Method (300-350 words), Results (300-350 words), and Discussion (250-300 words with implications for future research and practice). English summaries for the position papers, research to practice papers, and policy analysis papers should include a separate summary of all major sections of the Turkish manuscripts. Book or software reviews written in Turkish should include an English summary of 250 words.
13.Biased language should be avoided in any part of the manuscript and authors must employ “people first language” when referring to or describing individuals with disabilities (e.g., students with disabilities, child with autism).
14.Authors should use an active voice and passive voice should be avoided (e.g., “Three teachers implemented the intervention” versus “Intervention was implemented by three teachers”).
15.Each section of the manuscript should only include information suitable for a given section. For example, authors should not interpret their findings in the Results section, should not present new data in the Discussion section, or should not repeat the same information presented in Results when discussing the findings in the Discussion section.
16.Effect size estimates should be provided in studies using quantitative research designs including those employed single-subject experimental research designs.
17.Within text citations and the Reference list should be formatted using the APA guidelines (2010). Digital object identifiers (DOIs) must be included in the reference list. All references cited within the manuscript should be listed in the Reference list and vice versa. Authors should cite relevant studies/work from Turkish and/or English literature as appropriate and studies cited within the manuscript should reflect the most current work (published within the last 10 years).
18.The Cover Letter must state that the purpose of the manuscript and its expected contribution to the field of special education and that the manuscripts has not been previously published, is not under review elsewhere, and will not be submitted for review elsewhere while it is being reviewed in TRSPED. Authors must also specify that approval from the appropriate Institutional Review Boards is obtained. The Cover Letter should be dated and singed by the corresponding author and include contact information for the corresponding author (full name, institution, address, phone number, e-mail address).
Manuscript Submission:
All manuscripts should be submitted electronically: https://dergipark.org.tr/trsped. To submit a manuscript, Log in to the DergiPark system at https://dergipark.org.tr/trsped by clicking the blue “Login” or green “Submit a Manuscript” buttons and follow the instruction once you logged in. If you are a new user, please register to the DergiPark system at https://dergipark.org.tr/register/ (if you are a first-time user). Once you register, and log in to the system as described above. Please have all necessary sections (Title page, abstract, keywords, and main manuscript file with no identifying information, copyright agreement, and cover letter) before starting to the submission process.
Manuscript Review Process:
Acknowledgement e-mail will be sent to the author(s) within two days of the submission. A Co-editor will be assigned to each manuscript to conduct preliminary examination of the manuscript for content and format (aim and scope, importance, originality, characteristics of subjects, research design, length, written language, and APA style etc.). Manuscripts that do not meet the journal guidelines for content or format will be returned to the author within a week of original submission. Manuscripts passing the preliminary screening will be forwarded to an Associate Editor who will oversee the review process. Associate Editors will assign each manuscript to three reviewers who are experts in special education. The “double-blind” review process will take 6 to 8 weeks. Upon receiving all reviews, Associate Editors will make recommendation about the manuscript to the Co-Editors. After reading and evaluating the manuscript and the reviews, the Co-editors will e-mail the corresponding author a written editorial decision and the reviews. The decision will be one of the following: (a) Accept, (b) Accept with Revisions, (c) Reject, Revise, Resubmit, and (d) Reject. TRSPED aims to inform authors about the editorial decision within 12 weeks of their submission.
Copyright:
When submitting their manuscript to TRSPED, authors will be required to sign a Transfer of Copyright form.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Turkish Journal of Special Education Research and Practice (TRSPED) has a Conflict of Interest policy in place and complies with international, national and/or institutional standards on research involving Human Participants and/or Animals and Informed Consent. The journal adopts/follows the Committee on Publication Ethics' (COPE) principles on dealing with acts of misconduct. The journal may use plagiarism detection software to screen the submissions. If plagiarism is identified, the COPE guidelines on plagiarism will be followed. Content published in this journal is peer-reviewed (Double Blind).
Ücret Politikası
Turkish Journal of Special Education Research and Practice (TRSPED) dergisine makale gönderimi ve süreç işletimi ücretsizdir.
Dizinler
Dergi Kurulları
Editörler
Eskişehir’de doğmuş ve ilköğrenimini Eskişehir’de tamamlamıştır. 1995’te Bursa Sağlık Meslek Lisesinden dereceyle mezun olmuş ve dört yıl süreyle Sağlık Bakanlığı bünyesinde hemşire olarak görev yapmıştır. Anadolu Üniversitesi Özel Eğitim Bölümü Zihin Engelliler Öğretmenliği Programı’ndan her biri dereceyle 1999’da lisans, 2002’de yüksek lisans ve 2007’de doktora derecelerini almıştır. 1999-2007 yılları arasında mezun olduğu bölümde araştırma ve öğretim görevlisi olarak çalışmış, 2007-2011 yılları arasında aynı bölümde Bölüm Başkan Yardımcılığı görevi yapmıştır. 2007’de yardımcı doçent, 2014’te doçent, 2020’de profesör unvanını almıştır.
2014-2018 yılları arasında Anadolu Üniversitesi Engelli Öğrenciler Birimi Müdür Yardımcılığı ve Müdür Vekilliği görevlerini yürütmüştür. Erasmus öğretim elemanı değişimi kapsamında University of Cologne’de bulunmuş, bir yıl süreyle University of North Carolina’da, Frank Porter Graham Child Development Institute’da misafir araştırmacı olarak görev yapmıştır.
Beş yüksek lisans ve dört doktora tezine danışmanlık yapmış olan Dr. Yücesoy-Özkan’ın ulusal ve uluslararası dergilerde yayımlanmış 30’un üzerinde makalesi, üç kitabı, bir kitap ve bir çeviri kitap editörlüğü, iki uluslararası kitap bölümü, 40’a yakın ulusal kitap bölümü ile ulusal ve uluslararası konferanslarda sunulan 70’in üzerinde bildirisi bulunmaktadır. Uluslararası üç dergide editörlük ve yardımcı editörlük görevleri yürüten Dr. Yücesoy-Özkan, aralarında SSCI endekslerinde taranan ve Q1 sınıfı dergilerin de yer aldığı ulusal ve uluslararası çok sayıda dergiye hakemlik yapmaktadır.
Dr. Yücesoy-Özkan’ın, proje yarışmalarında biri ikincilik, ikisi mansiyon olmak üzere üç proje yarışması ödülü, beş makale performans ödülü, AR-GE ve İnovasyonda Kadın Zirvesi 2020 Ödülü ve 2021 Yılı Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Bilim Ödülü bulunmaktadır. Yücesoy-Özkan ayrıca, The Society for the Advancement of Behavior Analysis tarafından verilen 2021 yılı Uluslararası Gelişim Hibesi’ni almaya hak kazanan ilk Türk araştırmacı olmuştur.
Halen Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Özel Eğitim Bölümü Otizm Spektrum Bozukluğu Anabilim Dalı Başkanlığı ve Eğitim Fakültesi Dekanlığı görevini yürüten Dr. Yücesoy-Özkan aynı zamanda Anadolu Üniversitesi Sosyoloji mezunudur.
My current research interests include examining the impact of various professional development practices on preschool teachers’ implementation of evidence-based naturalistic instruction approaches; conducting applied research studies focused on improving development, engagement, and learning of young children with or at-risk for developmental disabilities, their families and teachers; identifying evidence-based practices using systematic reviews and meta-analytic methods; and examining treatment effect estimates in single-case experimental research.
I have authored over 50 articles and book chapters; have edited three books in Turkish; have been the translation editor of two books from English to Turkish (Educating Exceptional Children, Doing Ethical Research with Children); and have written the national autism and special education report of Turkey along with two other researchers. I have served as the principal investigator for five research grants funded by the Scientific and Technological Research Council of Turkey or Scientific Research Projects Unit of Ondokuz Mayis University, Samsun, Turkey.
I am currently the co-editor of Turkish Journal of Special Education and serve on the editorial/advisory board of the Journal of Early Intervention and Educational Psychology. I have received several awards and recognition for my work including Academic Research Achievement Award (2017) and Post-Doctoral Research Award (2016) from the Ondokuz Mayis University, Samsun, Turkey; Glenda Ward Caro Fellowship in Education (2011) and Outstanding International Student Award (2010) from the University of Florida; and Marg Csapo Scholarship (2009) from the International Association of Special Education.
I received a bachelor’s degree in Elementary Education at Gazi University in Ankara, Turkey; a master’s degree in Early Intervention/Early Childhood Special Education at the University of Pittsburgh; and a doctoral degree in Special Education with a specialization in Early Childhood Studies/Early Intervention and minor in Research Evaluation and Methods at the University of Florida. I completed a one-year postdoctoral fellowship at the Anita Zucker Center for Excellence in Early Childhood Studies, University of Florida.
Danışman Editörler
Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği lisans programından 2001 yılında mezun olduktan sonra 2001–2003 yılları arasında Kırıkkale ili Bahşili ilçesi Büyük Sarıkaya Köyü İlköğretim Okulu’nda sınıf öğretmeni olarak görev yaptı. 2003 yılında Milli Eğitim Bakanlığı’nın 1416 sayılı kanun kapsamında sağladığı yurtdışı eğitim bursu ile özel eğitim alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi için Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti. University of Wisconsin-Madison’ın Özel Eğitim Yüksek Lisans Programını 2005 yılında, Özel Eğitim Doktora Programını ise 2009 yılında tamamladı. Aynı yıl Muğla Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde göreve başladı. 2011 yılında Muğla Üniversitesi’ndeki görevinden ayrılarak Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde çalışmaya başladı. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’ndeki görevinden ayrıldıktan sonra 2024 yılında Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü’nde öğretim üyesi olarak çalışmaya başlamış ve halen aynı üniversitede görev yapmaktadır.
ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ DİL VE KONUŞMA TERAPİSİ BÖLÜMÜ
Görme Engellilerin Eğitimi, Kaynaştırma ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlama, Çoklu Yetersizliği Olan Çocukların Eğitimi, Görme ve Ek yetersizliği Olan Çocukların Eğitimi, Körsağır Çocukların Eğitimi
Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü’nden 1991’de lisans derecesini alan Dr. Erbaş; 1998’de Amerika Birleşik Devletleri’nde Illinois Üniversitesi’nden Zihin Engelliler Öğretmenliği alanında yüksek lisans derecesini, 2001’de ise Anadolu Üniversitesi’nden Özel Eğitim alanında doktora derecesini almıştır. 1991-1994 yılları arasında Anadolu Üniversitesi Zihin Engelliler Eğitim Birimi’nde özel eğitim öğretmeni olarak görev yapan Dr. Erbaş 1998’de Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü’nde, 1999’da ise Anadolu Üniversitesi Dil ve Konuşma Bozuklukları Eğitim Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde araştırma görevlisi olarak çalışmaya başlamıştır. Özel eğitim alanında 2005’te doçent, 2010’da profesör unvanını almış, sırasıyla Anadolu Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Lisans, yüksek lisans ve doktora dereceleri özel eğitim alanından olan Türkiye’de ilk doçent ve profesör unvanı taşıyan Dr. Erbaş görev yaptığı üniversitelerde başta bölüm başkanlığı olmak üzere yöneticilik ile çok sayıda komisyonda komisyon üyeliği görevlerini yürütmüştür. Lisansüstü tezlerine danışmanlık yapmış olan Dr. Erbaş’ın uluslararası ve ulusal dergilerde çok sayıda makalesi, kitap ve kitap bölümü, uluslararası ve ulusal konferanslarda sunulmuş bildirisi bulunmaktadır. Journal of Positive Behavior Interventions ve Remedial and Special Education gibi prestijli dergilerde yayın yapan ilk Türk araştırmacıdır. TÜBİTAK ile üniversiteler tarafından desteklenen projelerde yürütücülük ve araştırmacılık yapmıştır. Dr. Erbaş’ın yürütücülüğünü üstlendiği TÜBİTAK projesi, Proje Yarışması Tohum Otizm Vakfı İkincilik Onur Ödülü ile Proje Yarışması T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı Mansiyon Ödülü almıştır. Halen Yeditepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümde öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. Gelişimsel yetersizliği olan çocuklara yönelik etkili öğretim, uygulamalı davranış̧ analizi, olumlu davranışsal destek, tek-denekli deneysel araştırma yöntemleri konuları Dr. Erbaş’ın bilimsel çalışma konuları arasındadır.
Dil Editörleri
Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği lisans programından 2001 yılında mezun olduktan sonra 2001–2003 yılları arasında Kırıkkale ili Bahşili ilçesi Büyük Sarıkaya Köyü İlköğretim Okulu’nda sınıf öğretmeni olarak görev yaptı. 2003 yılında Milli Eğitim Bakanlığı’nın 1416 sayılı kanun kapsamında sağladığı yurtdışı eğitim bursu ile özel eğitim alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi için Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti. University of Wisconsin-Madison’ın Özel Eğitim Yüksek Lisans Programını 2005 yılında, Özel Eğitim Doktora Programını ise 2009 yılında tamamladı. Aynı yıl Muğla Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde göreve başladı. 2011 yılında Muğla Üniversitesi’ndeki görevinden ayrılarak Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde çalışmaya başladı. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’ndeki görevinden ayrıldıktan sonra 2024 yılında Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü’nde öğretim üyesi olarak çalışmaya başlamış ve halen aynı üniversitede görev yapmaktadır.
Editör Yardımcıları
Kübra Sayar, 1987 yılında Almanya’da doğmuştur. İlk ve orta öğrenimini Almanya’da tamamlamış, özel eğitime gereksinimi olan bireylerle ilk kez “Gönüllü Sosyal Yıl” programı kapsamında çalışma olanağı bulmuş ve Nürnberg’de Lebenshilfe derneğine bağlı bir bakım evinde çalışarak 24-62 yaş aralığındaki bireylere uyumsal beceriler konusunda destek sağlamıştır.
Türkiye’ye gelerek lisans eğitimini Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Zihin Engelliler Öğretmenliği Bölümü’nde 2016 yılında tamamlamış ve Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Özel Eğitim Bölümü’nden 2020 yılında tezli yüksek lisans derecesini almıştır. 2019-2021 yılları arasında özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde öğretmen olarak görev yapmıştır.
2021 yılında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi ve Anadolu Üniversitesi ortak özel eğitim doktora programına kaydolmuş ve doktora çalışmaları hâlen devam etmektedir. Doktora tezinde, eylem araştırması yöntemiyle okullarda kanıta dayalı uygulamaların kullanımının, Etkin Kullanım Çerçeveleri temel alınarak geliştirilen bir model aracılığıyla nasıl iyileştirilebileceği araştırılmaktadır. Akademik ilgi alanları arasında otizm spektrum bozukluğu, bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları, kanıta-dayalı uygulamalar ve bağımsız yaşama hazırlık konuları yer almaktadır.
Kübra Sayar, ulusal ve uluslararası dergilerde makaleler yayımlamış, bir kitap bölümü kaleme almış ve çeşitli ulusal ve uluslararası kongrelerde bildiriler sunmuştur. Ayrıca TÜBİTAK ve BAP destekli projelerde araştırmacı olarak görev almıştır.