Hayat Bilgisi Öğretiminde Bilgilendirici Metin Yazma Becerisinin Okuduğunu Anlama Başarısı Üzerine Olan Katkısının Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenliği 3. sınıf öğrencilerinin hayat bilgisi öğretimine yönelik bilgilendirici metin yazma düzeyini ve okuduğunu anlama başarısını tespit etmektir. Bu amaçla nicel yöntemi esas alan yarı deneme modellerinden tek grup öntest-sontest desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu “Kolayda örnekleme” (Convenience Sampling) yolu ile 2025-2026 eğitim öğretim yılında öğrenim gören sınıf öğretmenliği anabilim dalı 3. sınıftaki hayat bilgisi öğretimi dersini alan 58 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler Karabay (2012) tarafından geliştirilen “Okuduğunu anlama başarı testi” ve Dölek ve Hamzadayı (2022) tarafından geliştirilen “Bilgilendirici metin yazma başarımı derecelendirme ölçeği” kullanılarak elde edilmiştir. Yapılan analizlerde hayat bilgisi öğretimi dersinde 3. sınıf öğretmen adaylarının bilgilendirici metin yazma becerilerinin “orta düzeyde” olduğu söylenebilir. Hayat bilgisi öğretimi dersinde 3. sınıf öğretmen adaylarının bilgilendirici metin yazma becerilerinin cinsiyete göre farklılık gösterdiği sonucu elde edilmiştir. Elde edilen sonuca göre kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha çok gelişim gösterdikleri görülmüştür. Hayat bilgisi öğretimi dersini alan 3. sınıf öğretmen adaylarının okuduğunu anlama becerisindeki performansı, “orta düzeyde” olduğu söylenebilir. Hayat bilgisi öğretimi dersini alan 3. sınıf öğretmen adaylarının okuduğunu anlama başarısına ilişkin ön test ve son test puanları arasında farklılık olup olmadığına yönelik sonuçlar, öğretim ve uygulama sürecinin öğretmen adaylarının okuduğunu anlama becerilerini geliştirdiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bilgilendirici metin yazma
• Hayat bilgisi öğretimi
• Okuduğunu anlama

Etik Beyan

Bu araştırma, Pamukkale Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu tarafından onaylanmıştır (Tarih: 07.10.2025, Sayı: 2025/14). Araştırma, etik ilkelere uygun olarak yürütülmüştür.

An Investigation Into the Contribution of Informative Text Writing Skills to Reading Comprehension Achievement in Teaching Life Sciences

Öz

This study aims to determine the informative text writing skills and reading comprehension achievement of third-year pre-service primary school teachers. For this purpose, a one-group pre-test-post-test design, a quasi-experimental model based on the quantitative method, was implemented. The study involved 58 third-year students in the Department of Primary Education who took the Life Sciences Teaching course during the 2025-2026 academic year. A convenience sampling method was used to select the participants of the study. Data were collected using the “Reading Comprehension Achievement Test” developed by Karabay (2012) and the “Informative Text Writing Performance Rating Scale” developed by Dölek and Hamzadayı (2022). The results of the analyses indicated that the teacher candidates exhibited “moderate” levels of informative text writing skills in the Life Sciences Teaching course. In addition, it was concluded that the informative text writing skills differed by gender, with female teacher candidates showing greater improvement than their male counterparts. Furthermore, the teacher candidates demonstrated “moderate” levels of reading comprehension skills. The results obtained regarding whether there was a difference between the pre-test and post-test scores of the reading comprehension achievement of the teacher candidates suggest that their reading comprehension skills improved following the instructional and practice-based process.

Anahtar Kelimeler

• Informative text writing
• Life sciences teaching
• Reading comprehension

Etik Beyan

This study was approved by the Pamukkale University Social Sciences and Humanities Research and Publication Ethics Committee (Date: 07.10.2025, No: 2025/14). The study was conducted in accordance with established ethical principles.

Kaynakça

1. Adalı, O. (2003). Anlamak ve anlatmak [Understanding and expressing]. Pan Yayıncılık.
2. Akbayır, S. (2010). Eğitim fakülteleri için cümle ve metin bilgisi: Okuma-anlama-yorumlama-çözümleme [Sentence and text knowledge for faculties of education: Reading, comprehension, interpretation, analysis] (6. baskı). Pegem Akademi.
3. Aktay, S. (2021). Hayat bilgisi öğretiminde web 2.0 araçlarının kullanımı [The use of Web 2.0 tools in life sciences teaching]. A. Gündoğan ve Z. Kılıç (Ed.ler), Güncel yaklaşımlara dayalı etkinlik örnekleriyle hayat bilgisi öğretimi (ss. 27–45) içinde. Vizetek Yayıncılık.
4. Altıntaş, S., & Yorulmaz, A. (2018). Hayat bilgisi dersinde kavram öğretimi [Concept teaching in the life sciences course]. S. Sidekli (Ed.), Kuramdan uygulamaya hayat bilgisi öğretimi (ss. 189–239) içinde. Eğiten Kitap.
5. Altuner-Çoban, G. Ş., & Ateş, S. (2022). 6+1 analitik yazma ve değerlendirme modelinin sınıf öğretmenliği öğrencilerinin yazılı anlatım becerisi ve öz yeterliği ile yazma kaygısına etkisi [The effect of the 6+1 analytical writing and evaluation model on primary school teaching students’ written expression skills, self-efficacy and writing anxiety]. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 771–786.
6. Atalay, N. (2021). Hayat bilgisi öğretiminde yavaş geçişli animasyon kullanımı [The use of slowmation in life sciences teaching]. A. Gündoğan ve Z. Kılıç (Ed.ler), Güncel yaklaşımlara dayalı etkinlik örnekleriyle hayat bilgisi öğretimi (ss. 121–138) içinde. Vizetek Yayıncılık.
7. Aydın, Y. (2024). Hayat bilgisi ve çocuk edebiyatı bağlamında yapılan araştırmalara yönelik bir meta-sentez çalışması [A meta-synthesis study of research conducted in the context of life sciences and children’s literature]. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö14), 686–701. https://doi.org/10.29000/rumelide.1454561
8. Balbağ, N. L. (2021). Hayat bilgisi öğretiminde yaratıcı drama [Creative drama in life sciences teaching]. A. Gündoğan ve Z. Kılıç (Ed.ler), Güncel yaklaşımlara dayalı etkinlik örnekleriyle hayat bilgisi öğretimi (ss. 221–241) içinde. Vizetek Yayıncılık.

9. Bayat, N., Şekercioğlu, G., & Bakır, S. (2014). Okuduğunu anlama ve fen başarısı arasındaki ilişkinin belirlenmesi [The determination of the relationship between reading comprehension and science achievement]. Eğitim ve Bilim, 39(176), 457–466.
10. Büyüköztürk, Ş. (2002). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı [Data analysis handbook for the social sciences]. Pegem A Yayıncılık.
11. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. A., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods]. Pegem Akademi.
12. Çeçen, M. A. (2011). Yazma eğitimi açısından metin bilgisi [Text knowledge in terms of writing education]. M. Özbay (Ed.), Yazma eğitimi (ss. 127–146) içinde. Pegem Akademi.
13. Demir, R., Balbağ, N. L., & Demir, M. (2024). Hayat bilgisi öğretim programı kazanımlarının ve ders kitaplarının güvenli yaşam açısından incelenmesi [Examination of life sciences curriculum outcomes and textbooks in terms of safe living]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (71), 230–251. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1400257
14. Dölek, O., & Hamzadayı, E. (2022). Bilgilendirici metin yazma başarımını değerlendirmeye yönelik bir ölçek önerisi [A scale proposal for evaluating informative text writing performance]. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 115–130.
15. Duran, E., & Özdil, Ş. (2020). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma beceri düzeylerinin belirlenmesi [Determining the informative text writing skill levels of primary school fourth-grade students]. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 8(1), 21–31. https://doi.org/10.35233/oyea.696288
16. Erbasan, Ö., & Dedeoğlu, H. (2023). Developing informational text writing skills of gifted students by leveraging writing strategies. Journal of Theoretical Educational Science, 16(3), 641–673. https://doi.org/10.30831/akukeg.1257444
17. Ercan, İ. (2019). İş birlikli öğrenme yönteminin ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerilerine ve yazma tutumlarına etkisi [The effect of the cooperative learning method on middle school students’ informative text writing skills and writing attitudes] [Master’s thesis, Kırıkkale University]. Council of Higher Education Thesis Center.
18. Erdem, E. (2016). Matematiksel muhakeme ile okuduğunu anlama arasındaki ilişki: 8. sınıf örneği [The relationship between mathematical reasoning and reading comprehension: The case of Grade 8]. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 10(1). https://doi.org/10.17522/nefefmed.31802
19. Göçer, A., & Kurt, A. (2022). Yazma eğitiminde süreç-tür odaklı yazma yaklaşımının kullanımı [The use of the process-genre oriented writing approach in writing education]. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 335–360. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1117059
20. Graham, S., & Hebert, M. (2011). Writing to read: A meta-analysis of the impact of writing and writing instruction on reading. Harvard Educational Review, 81(4), 710–744. https://doi.org/10.17763/haer.81.4.t2k0m13756113566
21. Güllühan, N. Ü., & Bekiroğlu, D. (2024). Sınıf öğretmeni adaylarının hayat bilgisi öğretimi dersinde ortaya koydukları örnek olay, drama ve empati temelli etkinliklerin incelenmesi [An examination of the case-study, drama and empathy-based activities produced by pre-service primary school teachers in the life sciences teaching course]. The Journal of International Lingual, Social and Educational Sciences, 10(1), 1–18. https://doi.org/10.34137/jilses.1227265
22. Günay, D. (2011). Metin bilgisi [Text knowledge]. Multilingual Yayıncılık.
23. Gündoğan, A. (2021). Hayat bilgisi öğretiminde okul dışı öğrenme ortamları [Out-of-school learning environments in life sciences teaching]. A. Gündoğan ve Z. Kılıç (Ed.ler), Güncel yaklaşımlara dayalı etkinlik örnekleriyle hayat bilgisi öğretimi (ss. 245–268) içinde. Vizetek Yayıncılık.
24. Güneş, F. (2007). Türkçe öğretimi ve zihinsel yapılandırma [Turkish teaching and mental structuring]. Nobel Yayıncılık.
25. Güneş, F. (2013). Türkçede metin öğretimi yerine metinle öğrenme [Learning with text instead of text teaching in Turkish]. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 603–637. https://doi.org/10.14520/adyusbd.454
26. Hall, K. M., Sabey, B. L., & McClellan, M. (2005). Expository text comprehension: Helping primary-grade teachers use expository texts to full advantage. Reading Psychology, 26(3), 211–234.
27. Kaldırım, A., & Tavşanlı, Ö. F. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının metin türlerine ve metinlerin Türkçe derslerinde kullanımına ilişkin görüşleri [Pre-service primary school teachers’ views on text genres and the use of texts in Turkish lessons]. Millî Eğitim, 48(224), 397–414.
28. Kana, F., & Şener, G. E. (2021). Yazma tekniklerinin ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerisine etkisi [The effect of writing techniques on middle school students’ informative text writing skills]. Millî Eğitim, 50(231), 353–382. https://doi.org/10.37669/milliegitim.73774
29. Kaptan, S. (1998). Bilimsel araştırma teknikleri ve istatistik yöntemleri [Scientific research techniques and statistical methods]. Bilim Yayıncılık.
30. Karabay, A. (2012). Eleştirel okuma-yazma eğitiminin Türkçe öğretmeni adaylarının akademik başarılarına ve eleştirel okuma-yazma düzeylerine etkisi [The effect of critical reading-writing education on pre-service Turkish teachers’ academic achievement and critical reading-writing levels] [Doctoral dissertation, Çukurova University]. Council of Higher Education Thesis Center.
31. Karaçoban, F. (2021). Hayat bilgisi öğretiminde otantik öğrenme yaklaşımı [The authentic learning approach in life sciences teaching]. A. Gündoğan ve Z. Kılıç (Ed.ler), Güncel yaklaşımlara dayalı etkinlik örnekleriyle hayat bilgisi öğretimi (ss. 163–191) içinde. Vizetek Yayıncılık.
32. Karagöz, Y. (2021). SPSS AMOS meta uygulamalı nitel-nicel karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği [Qualitative-quantitative mixed scientific research methods and publication ethics with SPSS AMOS meta applications] (3. baskı). Nobel Yayın.
33. Karakaya, İ. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods]. A. Tanrıöğen (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri (ss. 57–86) içinde. Anı Yayıncılık.
34. Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi [Scientific research method]. Nobel Yayıncılık.
35. Karbeyaz, A., Sönmezışık, M., Doğan, E., Sayılır, H., Öztürk, M., & Gürkan, Y. (2023). Hayat bilgisi dersinde yer alan kazanımların okul dışı öğrenme ortamları açısından incelenmesi [Examination of the outcomes in the life sciences course in terms of out-of-school learning environments]. International Social Sciences Studies Journal, 9(114), 8199–8208. https://doi.org/10.29228/sssj.71201
36. Kılıç, İ., & Özmen, M. (2021). Hayat bilgisi dersinde proje tabanlı öğrenme yaklaşımının uygulanmasında öğretmen, öğrenci ve veli görüşlerinin incelenmesi [Examination of teacher, student and parent views on the implementation of the project-based learning approach in the life sciences course]. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 449–470.
37. Kılıç, Z. (2018). Hayat bilgisi dersinde farkındalık oluşturmak: Belirli gün ve haftalar [Raising awareness in the life sciences course: Special days and weeks]. S. Sidekli (Ed.), Kuramdan uygulamaya hayat bilgisi öğretimi (ss. 77–99) içinde. Eğiten Kitap.
38. Kılıç, Z. (2021). Hayat bilgisi öğretiminde storyline uygulamaları [Storyline applications in life sciences teaching]. A. Gündoğan ve Z. Kılıç (Ed.ler), Güncel yaklaşımlara dayalı etkinlik örnekleriyle hayat bilgisi öğretimi (ss. 271–295) içinde. Vizetek Yayıncılık.
39. Kızılarslan, İ. (2024). 1. sınıf hayat bilgisi dersinin öğrencilerin gelişimine katkısının değerlendirilmesi [Evaluation of the contribution of the first-grade life sciences course to students’ development]. International Social Sciences Studies Journal, 10(10), 1868–1878. https://doi.org/10.5281/zenodo.13991563
40. Koçyiğit, B. K., & Sefer, D. G. (2004). Süreç değerlendirme yaklaşımı ile yazma becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir çalışma: Benim öykülerim [A study on developing writing skills through the process evaluation approach: My stories] [Sözlü bildiri]. 13. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı, İnönü Üniversitesi, Malatya. http://www.pegem.net/dosyalar/dokuman/386.pdf
41. Köseoğlu, E., & Şahin, K. (2024). İlkokul hayat bilgisi dersi öğretim programlarının (2018-2024) karşılaştırmalı analizi [A comparative analysis of primary school life sciences curricula (2018-2024)]. Journal of Social Perspective Studies, 1(2), 51–65. https://doi.org/10.5281/zenodo.13988232
42. Kurnaz, H., & Akaydın, Ş. (2015). Türkçe öğretmeni adaylarının bilgilendirici ve öyküleyici metinleri özetleme becerileri [Pre-service Turkish teachers’ skills in summarising informative and narrative texts]. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 141–156.
43. Kuzu, T. (2004). Etkileşimsel modele uygun okuma öğretiminin Türkçe bilgilendirici metinleri anlama düzeyine etkisi [The effect of reading instruction based on the interactive model on the comprehension of Turkish informative texts]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(1), 55–77.
44. Müldür, M., & Çevik, A. (2019). Ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerilerinin incelenmesi [An examination of middle school students’ informative text writing skills]. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(5), 141–149.
45. Özbay, M. (2006). Türkçe özel öğretim yöntemleri II [Special teaching methods in Turkish II]. Öncü Kitap.
46. Özçelik, E. G. (2011). Okuduğunu anlama becerisinin başarıya etkisi [The effect of reading comprehension skill on achievement] [Master’s thesis, Hacettepe University]. Council of Higher Education Thesis Center.
47. Özdemir, B. (2014). Analitik yazma ve değerlendirme modelinin Türkçe öğretmeni adaylarının yazma becerilerine ve yazma tutumlarına etkisi [The effect of the analytical writing and evaluation model on pre-service Turkish teachers’ writing skills and writing attitudes] [Doctoral dissertation, Gazi University]. Council of Higher Education Thesis Center.
48. Özdemir, E. (2013). Eleştirel okuma [Critical reading] (9. baskı). Bilgi Yayınevi.
49. Özkan Elgün, İ., & Uysal, F. (2022). Hayat bilgisi dersi öğretim programı kazanımlarının yaşam becerileri kapsamında incelenmesi [Examination of life sciences curriculum outcomes within the scope of life skills]. Başkent University Journal of Education, 9(2), 122–135.
50. Paris, S. G., & Hamilton, E. E. (2009). The development of children’s reading comprehension. In S. E. Israel & G. G. Duffy (Eds.), Handbook of research on reading comprehension (pp. 32–53). Routledge.
51. Polat, İ., & Dedeoğlu, H. (2021). Sınıf öğretmenlerinin yazılı anlatımı değerlendirme ölçütleri [Primary school teachers’ criteria for evaluating written expression]. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4642–4670.
52. Sever, S. (2004). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme [Turkish teaching and mastery learning]. Anı Yayıncılık.
53. Sulak, S. E. (2014). Süreçsel modelle bilgilendirici metin öğretiminin okuduğunu anlama becerilerine etkisi [The effect of informative text teaching with the process model on reading comprehension skills] [Doctoral dissertation, Ankara University]. Council of Higher Education Thesis Center.
54. Şener, E. G. (2018). Yazma tekniklerinin ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerisine etkisi [The effect of writing techniques on middle school students’ informative text writing skills] [Master’s thesis, Çanakkale Onsekiz Mart University]. Council of Higher Education Thesis Center.
55. Şentürk, N. (2009). Planlı yazma ve değerlendirme modelinin 8. sınıf öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerilerini geliştirmeye etkisi [The effect of the planned writing and evaluation model on developing eighth-grade students’ informative text writing skills] [Master’s thesis, Bolu Abant İzzet Baysal University]. Council of Higher Education Thesis Center.
56. Tarakçı, Ç. (2023). Ortaokul Türkçe derslerinde metin türlerinin öğretimi üzerine öğretmen görüşleri [Teacher views on the teaching of text genres in middle school Turkish lessons] [Master’s thesis, Kırıkkale University]. Council of Higher Education Thesis Center.
57. Tavşanlı, Ö. F., & Kaldırım, A. (2017). Examining the reading habits, interests, tendencies of the students studying at the faculty of education and analyzing the underlying reason behind their preferences. European Journal of Educational Research, 6(2), 145–156.
58. Tay, B., Ocakcı, E., & Çoban, E. (2024). Okuma-yazma öncesi hayat bilgisi öğretimi: Sınıf öğretmeni adaylarının değerlendirmeleri [Life sciences teaching before literacy: Evaluations of pre-service primary school teachers]. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 266–295. https://doi.org/10.9779/pauefd.1352509
59. Temel, S., & Katrancı, M. (2021). Sınıf öğretmenlerinin öğrencilerin yazılı anlatım becerilerine yönelik görüşleri [Primary school teachers’ views on students’ written expression skills]. Kırıkkale Üniversitesi Eğitim Dergisi, 1(1), 1–17.
60. Tompkins, G. E. (2006). Literacy for the 21st century: A balanced approach (4th ed.). Pearson Prentice Hall.
61. Tunagür, M., & Turan, L. (2021). Üstbilişsel etkinliklerin öğrencilerin bilgilendirici metin yazma becerilerine, tutumlarına ve üstbilişsel yazma farkındalıklarına etkililiğinin karma yöntem araştırması ile incelenmesi [A mixed-methods study of the effectiveness of metacognitive activities on students’ informative text writing skills, attitudes and metacognitive writing awareness]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 25–55. https://doi.org/10.33711/yyuefd.979132
62. Türk Dil Kurumu. (n.d.). Güncel Türkçe sözlük [Current Turkish dictionary]. https://sozluk.gov.tr/
63. Türkben, T., & Arslankaya, E. (2024). Ortaokul öğrencileri tarafından oluşturulan metinlerin tutarlılık ölçütleri bağlamında değerlendirilmesi [Evaluation of texts produced by middle school students in the context of coherence criteria]. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 15(29), 181–198.
64. Ünsal, H. (2024). Yeni hayat bilgisi dersi 1. sınıf öğretim programının uygulanmasına ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşleri [Primary school teachers’ views on the implementation of the new first-grade life sciences curriculum]. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 4(14), 1082–1092.
65. Yamaç, A., & Öztürk, E. (2018). Türkiye’deki ilkokul öğretmenlerinin yazma öğretimi uygulamaları ve algılarının değerlendirilmesi: Bir karma yöntem araştırması [An evaluation of primary school teachers’ writing instruction practices and perceptions in Türkiye: A mixed-methods study]. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(4), 846–867.
66. Yazıcı, E., Baş, B., & Karatay, H. (2020). 4+1 planlı yazma ve değerlendirme modeli öğretiminin Türkçe öğretmeni adaylarının yazma başarısına etkisi [The effect of teaching the 4+1 planned writing and evaluation model on pre-service Turkish teachers’ writing achievement]. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 8(4), 19–40. https://doi.org/10.29228/ijlet.47262
67. Zan, T. (2022). Hayat bilgisi dersi öğretim programının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi [Examination of the life sciences curriculum in terms of 21st-century skills] [Master’s thesis, Çanakkale Onsekiz Mart University]. Council of Higher Education Thesis Center.