Expectations for Professional-Personal Qualities, Roles and Responsibilities of School Principals

Öz

Purpose: This study aims to comparatively examine the expectations regarding the professional and personal characteristics, as well as the roles and responsibilities that school principals are expected to fulfill, based on the views of school principals and teachers. Design/methodology/approach: This study employs a qualitative research approach using a phenomenological (phenomenology) design. The study group consists of 21 school principals and 21 teachers working in the 2023–2024 academic year in Kırıkkale, selected through maximum variation sampling. Data were collected through semi-structured interview forms and analyzed using content analysis. Findings: The findings indicate that the most expected professional characteristics of school principals are mastery of educational legislation, technology literacy, and effective communication skills. In terms of personal characteristics, being fair, collaborative, possessing strong leadership qualities, and being open to innovation were emphasized. The roles most frequently highlighted by participants include serving as a leader, supervisor, guide, problem solver, and disciplinarian. Regarding responsibilities, key expectations focus on the effective management of cleaning, security, maintenance and repair services; the proper functioning of administrative processes; the coordination of school social services; and the enhancement of academic achievement. Originality: This study contributes to the educational administration literature by addressing expectations regarding school principals’ professional and personal characteristics, roles, and responsibilities through a comparative, multi-stakeholder perspective. Furthermore, the findings provide practical, evidence-based recommendations for the selection, training, and in-service professional development of school administrators, thereby contributing to the improvement of managerial quality in educational practice.

Anahtar Kelimeler

• School principal
• Professional qualities
• Personality traits
• Roles
• Responsibilities

Okul Müdürlerinin Mesleki-Kişisel Özelliklerine, Rol ve Sorumluluklarına Yönelik Beklentiler

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, okul müdürlerinin mesleki ve kişisel özellikleri ile üstlenmeleri gereken rol ve sorumluluklara ilişkin beklentileri, okul müdürleri ve öğretmen görüşleri doğrultusunda karşılaştırmalı olarak incelemektir. Yöntem: Araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından olgu bilim (fenomenoloji) deseni kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Kırıkkale ilinde görev yapan ve maksimum çeşitlilik örneklemesiyle belirlenen 21 okul müdürü ile 21 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış, elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular: Bulgular, okul müdürlerinden en çok beklenen mesleki özelliklerin mevzuata hâkimiyet, teknoloji okuryazarlığı ve etkili iletişim becerileri olduğunu göstermektedir. Kişisel özellikler bakımından ise adil, işbirlikçi, liderlik vasfına haiz ve yeniliklere açık olmaları ön plana çıkmıştır. Katılımcılar tarafından en yoğun vurgulanan roller; lider, denetçi, rehber, sorun çözücü ve disiplin sağlayıcı olarak belirlenmiştir. Sorumluluklar kapsamında ise okulun temizlik, güvenlik, bakım-onarım hizmetlerinin etkin yürütülmesi, yönetim süreçlerinin sağlıklı işletilmesi, sosyal hizmet faaliyetlerinin koordine edilmesi ve akademik başarının artırılması temel beklenti alanları olarak ortaya çıkmıştır. Özgün Katkı: Bu çalışma, okul müdürlerinin mesleki-kişisel özelliklerine, rol ve sorumluluklarına yönelik beklentileri çok paydaşlı bir perspektifle karşılaştırmalı biçimde ele alarak eğitim yönetimi literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır. Ayrıca elde edilen bulgular, okul yöneticilerinin seçimi, yetiştirilmesi ve hizmet içi eğitim süreçlerinin geliştirilmesine yönelik uygulamaya dönük veri temelli öneriler sağlayarak yönetsel kaliteyi de artırmaya katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Okul müdürü
• Mesleki özellikler
• Kişisel özellikler
• Roller
• Sorumluluklar

Kaynakça

1. Açıkalın, A. (2016). Toplumsal, kurumsal ve teknik yönleriyle okul yöneticiliği. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
2. Aksoy, H. H., & Aksoy, N. (2003). Okullarda krize müdahale planlaması. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 36(1), 37-49. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000076
3. Akyürek, M. İ., & Esen, S. (2023). Veli görüşlerine göre okul-aile iş birliğinin incelenmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 186-200.
4. Altın, A., Yılmaz, E., & Demirtaş, H. (2021). Okul yöneticilerinin duygusal zekâ düzeylerinin çalışanların motivasyonu, iş doyumu ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkileri. Journal of Social and Administrative Sciences, 25(45), 1960-1976.
5. Argano, M. T. (2012). Leadership and commitment: The relationship between leaders’ personality traits and organizational commitment (Doktora tezi). Tennessee Temple University, Tennessee.
6. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(Özel sayı 1), 395-407.
7. Aslan, H., & Karip, E. (2014). Okul müdürlerinin liderlik standartlarının geliştirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 20(3), 255-279. https://doi.org/10.14527/kuey.2014.011
8. Aslanargun, E., & Bozkurt, S. (2012). Okul müdürlerinin okul yönetiminde karşılaştığı sorunlar. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 349-368.

9. Aşkar, A. (2021). Okul müdürü yeterlikleri belirleme ölçeği geliştirme çalışması. Uygulamada Eğitim ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(3), 167-191.
10. Aydın, İ. (2023). Öğretmenlik meslek etiği. MEB Personel Genel Müdürlüğü. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
11. Balcı, A. (2022). Etkili okul ve okul geliştirme: Kuram, uygulama ve araştırma. Ankara: Pegem Akademi.
12. Balyer, A. (2013). Okul müdürlerinin öğretimin kalitesi üzerindeki etkileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 2(2), 181-214.
13. Bandura, A. (2009). Cultivate self-efficacy for personal and organizational effectiveness. In E. A. Locke (Ed.), Handbook of principles of organizational behavior: Indispensable knowledge for evidence based management (pp. 179-200). United Kingdom: John Wiley and Sons.
14. Başaran, İ. E. (2006). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi. Ankara: Ekinoks Eğitim Danışmanlık ve Basım Yayın.
15. Bursalıoğlu, Z. (2015). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
16. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2022). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (33. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
17. Can, E. (2022). Okul yönetiminin sorunları: Okul müdürlerinin değerlendirmeleri. Yaşadıkça Eğitim, 36(2), 402-433.
18. Can, E., & Gündüz, Y. (2016). İlkokullarda çalışan öğretmenlerin, maarif müfettişleri ve okul müdürlerinin yapmış olduğu rehberlik çalışmalarından yararlanma düzeylerinin incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(1), 1-28. https://doi.org/10.14527/kuey.2016.001
19. Cemaloğlu, N., & Duran, A. (2020). Fark yaratan başarılı okul müdürleri. Ankara: Pegem Akademi.
20. Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1985). The NEO personality inventory manual. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.
21. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitapevi.
22. Creswell, J. W., & Creswell, D. J. (2021). Araştırma tasarımı: Nitel, nicel, karma yöntem yaklaşımları. Ankara: Nobel Yayıncılık.
23. Çetin, Ş. (2019). Okul müdürlerinin karşılaştığı sorunlar: Nitel bir inceleme. Kastamonu Education Journal, 27(4), 1637-1648. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3204
24. Daşçı, E., & Cemaloğlu, N. (2015). İlköğretim kurumu yöneticilerinin liderlik tarzları ile öğretmenlerin yaşadıkları yıldırma (mobbing) arasındaki ilişki. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 129-166. https://doi.org/10.14520/adyusbd.37328
25. Demirtaş, H., & Özer, N. (2014). Okul müdürlerinin bakış açısıyla okul müdürlüğü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 1-24.
26. Diş, O., & Akbaşlı, S. (2019). Öğretmen görüşleri doğrultusunda lider okul yöneticilerinin yeterlikleri. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 2(2), 86-102.
27. Dufour, R., & Fullan, M. (2013). Cultures built to last: Systemic PLCs at work TM. Bloomington: Solution Tree Press.
28. Duran, A., & Cemaloğlu, N. (2020). Başarılı okul müdürü kimliği üzerine fenomenolojik bir analiz: Alandan sesler. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 2(1), 12-39.
29. Gezer, Y. (2020). Kriz yönetim becerilerine (kriz öncesi, dönemi ve sonrası) ilişkin olarak okul müdürlerinin sergilemiş oldukları davranışlar. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(8), 282-298.
30. Grissom, J. A., Egalite, A. J., & Lindsay, C. A. (2021). What great principals really do. Educational leadership, 78(7), 21–25.
31. Gurr, D. (2015). A model of successful school leadership from the international successful school principalship project. Societies, 5(1), 136-150.
32. Güçlü, N. (2023). Eğitim yönetiminde liderlik: Teori, araştırma ve uygulama. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
33. Gündüz, Y. (2015). Eğitim örgütlerinde denetimin gerekliliği: Kuramsal bir çalışma. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34).
34. Helvacı, M. A., & Aydoğan, İ. (2011). Etkili okul ve etkili okul müdürüne ilişkin öğretmen görüşleri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 41-60.
35. Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2012). Eğitim yönetimi teori, araştırma ve uygulama (S. Turan, Çev.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
36. International Technology Education Association (ITEA). (2000). Technology for All American Project; Standards for Technological Literacy: Content for the Study of Technology. Reston, VA.
37. İskender, M. (2012). Leadership from the aspect of personality theories. In Discussion about leadership: In different fields (pp. 156-183). iUniverse Publishing.
38. Karataş, İ. H. (2016). Professional standards for school principals in Turkey. Journal of Education and Training Studies, 4(5), 51-63.
39. Katz, R. L. (2009). Skills of an effective administrator. Boston, MA: Harvard Business Review Press.
40. Koçoğlu, İ., Akgün, A. E., & Keskin, H. (2016). The collective unconscious at the organizational level: The manifestation of organizational symbols. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 235, 296-303.
41. Koşar, S., Sezgin, F., & Aslan, H. (2013). Okul müdürlerinin resmi görev tanımlarının dışında olduklarını düşündükleri işlere ilişkin görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1),
42. Köse, M. F., Köse, E. K., & Özdemir, S. N. Y. (2024). Liderlik ve öğretmen motivasyonu: Okullarda liderliğin farklı tür ve düzeyleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. Eğitim ve Bilim, 49(219).
43. Kültür, K. (2019). İlkokul müdürlerinin öğrencilerin akademik başarılarını artırmada kullandıkları yönetsel davranışlar ve stratejiler ile uyguladıkları taktiklerin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı).
44. Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/327941/seven-claims-about-successful-school-leadership.pdf
45. Leithwood, K., & Jantzi, D. (2006). Transformational school leadership for large-scale reform: Effects on students, teachers, and their classroom practices. School Effectiveness and School Improvement, 17(2), 201–227. https://doi.org/10.1080/09243450600565829
46. Leithwood, K., Patten, S. ve Jantzi, D. (2010). Testing a conception of how school leadership influences student learning. Educational Administration Quarterly, 46(5), 671–706. https://doi.org/10.1177/0013161X10377347
47. Lunenburg, F. C., & Ornstein, A. C. (2023). Eğitim yönetimi: Kavram ve uygulamaları (7. baskı) (G. Arastaman, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
48. Luthans, F. (2011). Organizational behavior: An evidence-based approach (12th ed.). New York: McGraw-Hill.
49. McEwan, E. K. (2018). Etkili okul yöneticilerinin 10 özelliği (N. Cemaloğlu, Çev.). Ankara: Pegem Yayınları.
50. Meador, D. (2019). Characteristics of a highly effective school principal. 20.10.2024, Retrieved from https://www.thoughtco.com/characteristics-of-a-highly-effective-principal-3194554
51. Meador, D. (2024). The role of the principal in schools. 20.10.2024, Retrieved from https://www.thoughtco.com/role-of-principal-in-schools-3194583
52. MEB. (2013). Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği. Erişim adresi: http://meb.ai/UtLRdHT
53. MEB. (2014). Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği. Erişim adresi: http://meb.ai/UlnAFOt
54. MEB. (2018). 2023 eğitim vizyon belgesi. Ankara: MEB.
55. MEB. (2020). Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği. Erişim adresi: http://meb.ai/hhpjYW
56. MEB. (2021). Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Eğitim Kurumlarına Yönetici Seçme ve Görevlendirme Yönetmeliği. Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/02/20210205-1.htm
57. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
58. Mintzberg, H. (1973). The nature of managerial work. New York, NY: Harper & Row.
59. Mkhize, T. S. (2005). An evaluative study of the influence of the principal's leadership on learner academic performance (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). University of Zululand, Umlazi, Durban.
60. Nacar, D., & Demirtaş, Z. (2017). Okul yöneticilerinin yeterliliklerine ilişkin öğretmen görüşleri. Kesit Akademi Dergisi, (11), 443-456.
61. National Policy Board for Educational Administration. (2015). Professional standards for educational leaders (PSEL). https://www.npbea.org/wp-content/uploads/2017/06/Professional-Standards-for-Educational-Leaders_2015.pdf
62. Nink, M. (2015). Many employees don't know what's expected of them at work. Gallup Business Journal. Retrieved from https://www.gallup.com/workplace/186205/employees-don-know-expected-work.aspx İndirilme Tarihi: 15 Mart 2025
63. Northouse, P. G. (2010). Leadership: Theory and practice (5th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
64. Özan, M. B., Nanto, Z., & Öztürk, E. (2020). Okul yöneticilerinin yeterliliklerine ilişkin öğretmen görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (41), 335-356.
65. Özbesler, C., & Duyan, V. (2010). Okul ortamlarında sosyal hizmet. Eğitim ve Bilim, 34(154). https://egitimvebilim.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/545/33
66. Özenç, Y. Y., & Başaran, R. (2024). Öğretmenlerin okul yöneticilerinden beklentileri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 2297-2325. https://doi.org/10.53444/deubefd.1459886
67. Robinson, V. M., Lloyd, C. A., & Rowe, K. J. (2008). The impact of leadership on student outcomes: An analysis of the Educational Administration Quarterly, 44(4), 635.
68. Sabuncuoğlu, S. (2015). İnsan kaynakları yönetimi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
69. Saldaña, J. (2011). Fundamentals of qualitative research. New York, NY: Oxford University Press.
70. Seidman, I. (2006). Interviewing as qualitative research: A guide for researchers in education and the social sciences. New York: Teachers College Press.
71. Silverman, D. (2018). Nitel verileri yorumlama (E. Dinç, Çev.). Ankara: Pegem Akademi.
72. Şahan, G. (2018). Etkili okul müdürlerinin özellikleri 2. Uluslararası Sınırsız Eğitim ve Araştırma Sempozyumu 26-28 Nisan, Türkiye.
73. Şahin, A. (2011). Öğretmen algılarına göre etkili öğretmen davranışları. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 239-259.
74. Şanlı, Ö., Altun, M., & Karaca, R. (2015). Okul yöneticilerinin iletişim becerilerinin öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(2).
75. Şişman, M. (2020). Eğitimde mükemmellik arayışı: Etkili okullar. Ankara: Pegem Akademi.
76. Şişman, M. (2023). Öğretim liderliği. Ankara: Pegem Akademi.
77. Şişman, M., & Taşdemir, İ. (2008). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
78. The Wallace Foundation. (2013). The school principal as leader: Guiding schools to better teaching and learning. Retrieved from https://wallacefoundation.org/sites/default/files/2023-09/the-school-principal-as-leader-guiding-schools-to-better-teaching-and-learning-2nd-ed.pdf
79. Timuroğlu, M. K., & Balkaya, E. (2016). Örgütsel iletişim ve motivasyon ilişkisi-bir uygulama. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 89-113.
80. Titrek, O., Bayrakçı, M., & Zafer, D. (2009). Öğretmenlerinin örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin görüşleri. Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 17, 1-28.
81. Tschannen-Moran, M., Hoy, A. W., & Hoy, W. K. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17, 783-805.
82. Turan, S., Yıldırım, N., & Aydoğdu, E. (2012). Okul müdürlerinin kendi görevlerine ilişkin bakış açıları. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(3), 63-76.
83. Ugar, Y. (2019). Okul müdürlerinin liderlik uygulamaları ile öğretmenlerin motivasyonu arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
84. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
85. Yılmaz, K., & Çelik, M. (2023). Öğretmen ve okul yöneticilerinin etkili okul ile ilgili görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(1), 260-286.
86. Yin, R. K. (2016). Qualitative research from start to finish (2nd ed.). New York: The Guilford Press.
87. Yirci, R., & Berk, B. (2021). Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin görüşlerine göre etkili okul müdürü: Nitel bir araştırma. Journal of History School.
88. Yirci, R., Kürtül, Y., & Kürtül, Y. (2024). Okul yöneticilerinin öğretimsel yeniliklere ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(1), 151-176.