Derleme

Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi

Cilt: 8 Sayı: 2 19 Ağustos 2026
PDF İndir
EN TR

Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi

Öz

Yapay zekanın erken çocukluk eğitimine hızla entegre edilmesi, veri gizliliği ihlalleri ve algoritmik önyargı gibi önemli etik riskler ortaya çıkarmakta ve bu durum, yapay zekanın sorumlu bir şekilde geliştirilmesine rehberlik edecek bir modele acil bir ihtiyaç doğurmaktadır. Mevcut yaklaşımlar, etik ilkeleri ve paydaşların sesini yapay zeka tasarımının merkezine yerleştirmek için genellikle yapılandırılmış bir metodolojiden yoksundur. Bu makale, bu boşluğu, alan için bir etik pusula görevi görecek Katılımcı Eylem Araştırmasına dayalı kavramsal bir çerçeve önererek ele almaktadır. Çerçeve, yapay zekanın eğitim potansiyelini Katılımcı Eylem Araştırması işbirliğine dayalı ilkeleri ve çocuk merkezli tasarım felsefesi ile birleştirir. Bu çerçeve, ortak tasarım için yapılandırılmış, döngüsel bir süreci ana hatlarıyla ortaya koyarak, çocukları, aileleri ve eğitimcileri teknolojinin yaşam döngüsünde aktif ortaklar olarak güçlendirmektedir. Bu modeli detaylandırarak, makale araştırmacılar, uygulayıcılar ve politika yapıcılar için yeni bir teorik araç sunmakta ve yapay zekanın geleceğinin sadece yenilikçi değil, aynı zamanda eşitlikçi ve temelde çocuk odaklı olmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Declaration of Competing Interests: The author declare that they have no known competing financial interests or personal relationships that could have appeared to influence the work reported in this paper. Ethical Declaration: As this study is entirely theoretical and conceptual in nature, and does not involve any primary data collection from human or animal subjects, ethics committee approval was not required. Declaration of Generative AI Use: The conceptual framework and analyses presented in this paper are entirely the author's own work. Generative AI tools were utilized solely for proofreading purposes. The final manuscript was thoroughly reviewed and revised by the author.

Teşekkür

The author is grateful to the anonymous reviewers for their insightful comments and suggestions, which substantially improved the quality of this paper.

Kaynakça

  1. Alderson, P., & Morrow, V. (2011). The ethics of research with children and young people: A practical handbook. Sage.
  2. Andreadakis, Z. E. (2026). Teaching with AI personas: Designing for Co-CreAItivity in ECEC. In AI Applications in Preschool and Primary Education: Teaching with Artificial Intelligence (pp. 245-260). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-032-17190-0_14
  3. Anning, A. (2010). ‘Research’in early childhood settings: A pause for thought. Early Years, 30(2), 189-191. https://doi.org/10.1080/09575146.2010.483895
  4. Barocas, S., & Selbst, A. D. (2016). Big data's disparate impact. California law review, 104(3), 671-732. http://dx.doi.org/10.15779/Z38BG31
  5. Baum, F., MacDougall, C., & Smith, D. (2006). Participatory action research. Journal of epidemiology and community health, 60(10), 854. https://doi.org/10.1136/jech.2004.028662
  6. Berson, I. R., Berson, M. J., & Luo, W. (2025). Innovating responsibly: Ethical considerations for AI in early childhood education. AI, Brain and Child, 1(2), 1-15. https://doi.org/10.1007/s44436-025-00003-5
  7. Cai, Z., Han, A., Zhou, X., Gazulla, E. D., & Peppler, K. (2025). Child-AI Co-Creation: A review of the current research landscape and a proposal for six design considerations. Proceedings of the 24th Interaction Design and Children, 916-922. https://doi.org/10.1145/3713043.3731506
  8. Chen, J. J., & Lin, J. C. (2024). Artificial intelligence as a double-edged sword: Wielding the POWER principles to maximize its positive effects and minimize its negative effects. Contemporary Issues in Early Childhood, 25(1), 146-153. https://doi.org/10.1177/14639491231169813

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çocuk Gelişimi Eğitimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

19 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

16 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

15 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Dinler, H. (2026). Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2). https://izlik.org/JA48BY28AE
AMA
1.Dinler H. Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;8(2). https://izlik.org/JA48BY28AE
Chicago
Dinler, Hızır. 2026. “Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi”. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi 8 (2). https://izlik.org/JA48BY28AE.
EndNote
Dinler H (01 Ağustos 2026) Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi 8 2
IEEE
[1]H. Dinler, “Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi”, Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 8, sy 2, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48BY28AE
ISNAD
Dinler, Hızır. “Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi”. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi 8/2 (01 Ağustos 2026). https://izlik.org/JA48BY28AE.
JAMA
1.Dinler H. Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;8. Available at https://izlik.org/JA48BY28AE.
MLA
Dinler, Hızır. “Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi”. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 8, sy 2, Ağustos 2026, https://izlik.org/JA48BY28AE.
Vancouver
1.Hızır Dinler. Erken Çocukluk Eğitiminde Yapay Zeka için Katılımcı Eylem Araştırması Çerçevesi Önerisi. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi [Internet]. 01 Ağustos 2026;8(2). Erişim adresi: https://izlik.org/JA48BY28AE