Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı ile İlgili Lisansüstü Tezlerin Tematik/Sistematik Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024 yılında uygulamaya alınan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) Okul Öncesi Eğitim Programı hakkında Türkiye'de hazırlanmış lisansüstü tezleri sistematik biçimde incelemek ve alanın güncel araştırma eğilimlerini ortaya koymaktır. Araştırma, sistematik doküman incelemesi ve betimsel içerik analizi yaklaşımıyla yürütülmüştür. YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde yapılan ilk taramada 284 teze ulaşılmış; başlık, özet ve anahtar sözcük düzeyindeki ön inceleme sonucunda 181 tez Maarif Modeli ile ilişkilendirilmiştir. Kapsam ve tam metin/özet uygunluğu değerlendirmesi sonunda, doğrudan TYMM Okul Öncesi Eğitim Programı ile ilgili olan 27 yüksek lisans tezi çalışma kapsamına alınmıştır. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan Tez Kodlama Formu aracılığıyla toplanmış; tezler künye bilgileri, amaç temaları, araştırma desenleri, çalışma grupları, örneklem büyüklükleri, örnekleme yöntemleri, veri toplama araçları ve analiz teknikleri bakımından çözümlenmiştir. Bulgular, tezlerin büyük bölümünün 2025-2026 yıllarında tamamlandığını (%92,6), çalışmaların 20 üniversite ve 13 ilde üretildiğini, Ankara (%25,9) ve İstanbul'un (%18,5) ilk sırada yer aldığını göstermiştir. Amaçlar bakımından program karşılaştırma (%29,6) ve program değerlendirme (%25,9) çalışmaları öne çıkmıştır; program içerik ve beceri analizine odaklanan çalışmalar da (%14,8) dikkate değer bir grup oluşturmuştur. Yöntemsel olarak nitel desenlerin (%85,2) ve doküman incelemesi/içerik analizinin (%44,4) baskın olduğu; buna karşılık nicel (%7,4) ve yarı deneysel/karma (%7,4) desenli çalışmaların sınırlı kaldığı görülmüştür. İnsan katılımcısı içermeyen doküman analizlerinin yüksek oranı (%48,1), çocuklarla doğrudan yürütülen çalışmaların sınırlılığı ve nicel/karma desenlerin azlığı, alanın temel boşlukları olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• okul öncesi eğitim programı
• sistematik doküman incelemesi
• lisansüstü tez
• program değerlendirme
• betimsel içerik analizi

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Açıklama: Bu makale herhangi bir tez çalışmasından üretilmemiş olup yazarın özgün araştırmasıdır. Bu çalışma kapsamında herhangi bir kurum veya bireyden özel bir destek alınmamıştır. Yazar Katkı Oranı: Bu çalışma tek yazarlıdır. Araştırmanın tasarımı, veri toplama süreci, analiz ve yazım aşamalarının tamamı yazar tarafından gerçekleştirilmiş ve çalışmanın son hâli yazar tarafından okunup onaylanmıştır. Etik Kurul Beyanı: Bu çalışma, YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde kamuya açık olarak erişime sunulan ikincil dokümanların (lisansüstü tezlerin) incelenmesine dayanmaktadır. Araştırmada herhangi bir katılımcıdan birincil veri toplanmamış ve kişisel veri işlenmemiştir; bu nedenle çalışma için etik kurul izni gerekmemektedir. Çatışma Beyanı: Yazar çalışma kapsamında herhangi bir kurum veya kişi ile çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir. Üretken Yapay Zekâ Kullanım Beyanı: Araştırmanın kurgusu, verilerin doğrulanması ve yorumlanması, kaynakların teyit edilmesi ve metnin nihai hâline getirilmesi yazar tarafından gerçekleştirilmiş olup makalenin bilimsel içeriğinden ve doğruluğundan yazar sorumludur. Sadece dil iyileştirmesi için ücretsiz ChatGPT kullanılmıştır.

A Thematic/Systematic Analysis of Graduate Theses on the Turkish Century Maarif Model Preschool Education Program

Öz

This study aimed to systematically examine graduate theses produced in Türkiye on the Turkish Century Maarif Model (TCMM) Preschool Education Program, which was introduced by the Ministry of National Education in 2024, and to present the current research landscape in this area. The study was designed as a systematic document review and analyzed through descriptive content analysis. The initial search in the National Thesis Center of the Council of Higher Education yielded 284 theses. After screening titles, abstracts, and keywords, 181 theses were identified as related to the Maarif Model. Following scope and full-text/abstract eligibility screening, 27 master's theses directly addressing the TCMM Preschool Education Program were included in the study. Data were collected using a Thesis Coding Form developed by the researcher and analyzed in terms of bibliographic characteristics, research aims, designs, study groups, sample sizes, sampling methods, data collection tools, and analysis techniques. Findings showed that most theses were completed in 2025-2026 (92.6%), and that the studies were produced across 20 universities in 13 provinces, with Ankara (25.9%) and Istanbul (18.5%) being the leading locations. In terms of research aims, program comparison (29.6%) and program evaluation (25.9%) were the most common themes, followed by studies focusing on program content/skills analysis (14.8%). Methodologically, qualitative designs (85.2%), particularly document/content analysis (44.4%), were dominant, whereas quantitative (7.4%) and quasi-experimental/mixed designs (7.4%) remained limited. The high proportion of document-based studies without human participants (48.1%), the limited number of studies directly involving children, and the scarcity of quantitative and mixed-methods designs indicate important gaps for future research.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Century Maarif Model
• preschool education program
• systematic document review
• graduate thesis
• program evaluation
• descriptive content analysis

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

Acknowledgements: This article is not derived from any thesis work and represents the author's original research. No financial or institutional support was received from any organization or individual for this study. Author Contributions: This study is single-authored. The research design, data collection process, analysis, and writing stages were entirely conducted by the author, and the final version of the manuscript has been read and approved by the author. Ethical Declaration: This study relies on the examination of secondary documents (postgraduate theses) publicly available in the YÖK National Thesis Center. No primary data was collected from human participants, and no personal data was processed; therefore, ethics committee approval is not required. Conflict of Interest: The author declares that there is no conflict of interest with any institution or persons within the scope of this study. Declaration of Generative AI Use: The conceptualization, data verification, analysis, literature confirmation, and finalization of the text were performed by the author, who holds full responsibility for the scientific content and accuracy of the manuscript. Free ChatGPT was used solely for language refinement.

Kaynakça

1. Akpınar, B., & Köksalan, B. (2024). Eğitimde maarif ve müfredat yenileme ihtiyacı: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli üzerinden teorik bir analiz. Journal of History School, 17(68), 27-48. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.74735
2. Akpınar, B., Özer, B., Oral, B., & Köksalan, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin program geliştirme ve felsefi düzlemden analizi. EKEV Akademi Dergisi, 99, 59-73. https://doi.org/10.17753/sosekev.1489135
3. Aksel, S. N. (2026). 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı Maarif Modeli'nin (60–72 ay) yaratıcılık bağlamında incelenmesi (Tez No. 996912) [Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T19)
4. Altın Yöntem, G., Bayraktar, V., Korkmaz, H. İ., Tutkun, C., & Bağçeli Kahraman, P. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programına yönelik öğretmen değerlendirmeleri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 17(1), 94-119. https://doi.org/10.51460/baebd.1758894
5. Arslankara, V. B., & Arslankara, E. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Felsefi Temelleri: Ontolojik, Epistemolojik ve Aksiyolojik Bakış Açılarından Bir Değerlendirme. İstanbul Eğitim Dergisi, 1(1), 121-145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
6. Ateş, H. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli okul öncesi ve ilkokul eğitim-öğretim programlarının çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik perspektifinden incelenmesi. Social Sciences Studies Journal, 11(5), 871-883. https://doi.org/10.5281/zenodo.15535672
7. Ayanoğlu, E. (2025). Türkiye'de okul öncesi eğitim programlarının (1952-2024) afet dirençliliği bakımından incelenmesi, oyun tabanlı afet farkındalık etkinlikleri (Tez No. 957492) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T9)
8. Aydın, A., Şentürk, Ş., & Duran, V. (2018). Okul öncesi programının Stufflebeam bağlam, girdi, süreç ve ürün modeline göre değerlendirilmesi. Turkish Studies, 13(27), 163-181. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14222

9. Berk, Ş., & Özer, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programlarına ilişkin bir değerlendirme. Journal of History School 17(73):3241-3256 http://dx.doi.org/10.29228/joh.78177
10. Beyazyüz, Z. (2025). Okul öncesi dönemde verilen finansal okuryazarlık becerileri üzerine öğretmen ve ebeveyn görüşleri (Tez No. 992025) [Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T17)
11. Bolat, Y. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelini temel alan Okul Öncesi Eğitim Programındaki öğrenme çıktılarının incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(3), 1871-1900. https://doi.org/10.15869/itobiad.1591733
12. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
13. Çalık, M., & Sözbilir, M. (2014). Parameters of content Analysis. Education and Science, 39(174), 33-38. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3412
14. Ceylan Kara, M. (2025). Okul öncesi dönem çocukları için afet sonrası iyileştirme temelli yaratıcı drama etkinlikleri (Tez No. 973686) [Yüksek lisans tezi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T11)
15. Cooper, H. (2017). Research synthesis and meta-analysis: A step-by-step approach (5th ed.). SAGE.
16. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE.
17. Demirel, Ö. (2020). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya (30. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
18. Doğan, S., & Aşlamacı, İ. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin değer eğitimi açısından analizi. Çukurova Araştırmaları, 11(1), 72-90. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.80525
19. Dumankaya, Ç. (2024). Comparison of international baccalaureate primary years programme (PYP) and Turkish Ministry of National Education (MONE) 2024 preschool program in terms of student agency (Tez No. 911239) [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T2).
20. Erdoğan, F. (2026). TYMM ve UNICEF Okul Öncesi Eğitim Programlarının program geliştirmenin temel ilkeleri bağlamında analizi (Tez No. 995892) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T18)
21. Gögebakan, D. (2026). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı'nda “çocuk” kavramının dilsel görünümleri (Tez No. 1006480) [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T24)
22. Gözel, İ. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programının uygulanmasına ilişkin görüşleri (Bitlis ili örneği) (Tez No. 988046) [Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T16)
23. Güler Asma, K. (2025). Okul öncesi eğitiminin çocuk haklarını kapsayıcılığı: Program, öğretmen ve yöneticiler açısından bir değerlendirme. (Tez No. 984510) [Yüksek lisans tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T15).
24. Günbay, G. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programının Eisner’ın Eğitsel Eleştiri Modeline göre değerlendirilmesi (Tez No. 997343) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T20)
25. Güven, B. (2025). Okul öncesi dönem çocuklarının eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerine ilişkin nitel bir çalışma (Tez No. 979021) [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T12)
26. Kadırhan, Z., & Şat, M. (2025). A review of studies on the Türkiye Century Maarif Model. Temel Eğitim, 7(27), 84-105. https://izlik.org/JA58BR76BM
27. Kanber, M. F. (2025). Okul öncesi “Çekirdek” etkinlik kitaplarının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli açısından incelenmesi (Tez No. 982850) [Yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T14)
28. Karadeniz İpek, N. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programının değerlendirilmesi (Tez No. 954754) [Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T8).
29. Karagöz, C. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Model Okul Öncesi Eğitim Programının aydınlatıcı değerlendirme modeline göre değerlendirilmesi (Tez No. 1010881) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T27)
30. Karataş, F. (2025). Öğretmen adaylarının gözüyle Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Değerlendirme raporlarının tematik analizi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(2), 1068-1087. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1622630
31. Karataş, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hakkında. Alanyazın, 5(1), 6-11. https://izlik.org/JA93MS86XG
32. Kazkayası, D. (2025). Integration of digital technology into education program: A comparative analysis study on Turkish early childhood education programs (Tez No. 943921) [Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T3)
33. Korkmaz Macit, C. G. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programının Bağlam, Girdi, Süreç ve Ürün (CIPP) modeline göre değerlendirilmesi: Bir durum çalışması (Tez No. 995189) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T26)
34. Kuşaksız, B. C. (2026). Okul öncesi eğitim programlarının karşılaştırmalı incelemesi: 2013, 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı ve 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı (Tez No. 1003173) [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T21)
35. Lük, D. (2025). 21. yüzyıl becerileri bağlamında MEB 2024 okul öncesi programının incelenmesi (Tez No. 947603) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T5)
36. Lundy, L., Murray, C., Smith, K., & Ward, C. (2024). Young children's right to be heard on the quality of their education: Addressing potential misunderstandings in the context of early childhood education. British Educational Research Journal, 50(2), 1-15. https://doi.org/10.1002/berj.3968
37. Maikeya, T. (2025). Kapsayıcılık bağlamında Çin ve Türkiye okul öncesi eğitim programı ve uygulamalarının karşılaştırılması (Tez No. 980732) [Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T13)
38. Mesten, B. R. (2024). Okul öncesi Arapça eğitim öğretim programları ve değerler eğitimi çerçevesinde örnek ders materyali (Tez No. 903163) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T1).
39. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli okul öncesi eğitimi programı. Ankara: MEB Yayınları.
40. Oktay, A. (2013). Türkiye'de okul öncesi eğitim. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 151-160. https://izlik.org/JA83AM48DZ
41. Özekin Özokudan, A. S. (2026). Yüz yüze oynanan çocuk oyunlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi (Tez No. 1010874) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T25)
42. Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., … & Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, Article n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
43. Sapsağlam, Ö. (2013). Değerlendirme boyutuyla okul öncesi eğitim programları (1952-2013). Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2013(1), 63-73. https://izlik.org/JA72JG65FY
44. Sarısoy, A. İ. (2025). Okul öncesi eğitimde iki farklı modelin karşılaştırmalı değerlendirilmesi: uluslararası bakalorya ilk yıllar programı ve maarif modeli okul öncesi eğitim (Tez No. 950819) [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T7)
45. Sildir Daşar, E. (2025). Okul öncesinde değerler eğitiminin saldırganlığa alternatif becerileri desteklemesi: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli örneği. Temel Eğitim, 7(27), 34-47. https://doi.org/10.52105/temelegitim.1620541
46. Stufflebeam, D. L., & Shinkfield, A. J. (2007). Evaluation theory, models, and applications. Jossey-Bass.
47. Taş, Ş., Şentürk, Ş., & Şiraz, F. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) okul öncesi eğitim programının, program ögeleri açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitimde Nitel Araştırmalarda Mükemmellik Arayışı Dergisi, 3(2), 85-99.
48. TEDMEM. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortak metni ve taslak öğretim programlarına ilişkin değerlendirmeler. Ankara: Türk Eğitim Derneği Yayınları.
49. Terim Türkmen, T. (2025). Milli Eğitim Bakanlığı ile Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş çocukların değer gelişimlerinin incelenmesi (Tez No. 1004309) [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T22)
50. Uğur Ekşi, E. G., & Tuğluk, M. N. (2026). MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli okul öncesi eğitim programı’nın 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Milli Eğitim, 55(250), 767-788. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1597279
51. Ündan Keser, D., Ünsal Aksebzeci, F. Ö., & Kenan, S. (2025). 2013’ten günümüze okul öncesi eğitim programlarının karşılaştırmalı analizi. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 99-117. https://doi.org/10.55008/te-ad.1666542
52. Uzundağ Can, N. (2025). MEB erken çocukluk eğitimi öykü kitaplarının değerler eğitimine etkisi bağlamında incelenmesi (Tez No. 948144) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T6)
53. Yangın, D. (2025). Türkiye ve farklı ülkelerin okul öncesi eğitim programlarındaki sürdürülebilirlik öğelerinin incelenmesi (Tez No. 968160) [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T10)
54. Yaşar Ekici̇, F. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı’nın çevre/çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirilmesi. İçinde Okul öncesi eğitimde çağdaş araştırmalar-II (ss. 1–27). Vizetek Yayıncılık.
55. Yaylacı, R. (2025). Okul öncesi eğitiminde görsel sanatlar eğitimi açısından Waldorf, Reggio Emılıa eğitim yaklaşımları ile MEB Maarif Modeli'nin karşılaştırmalı değerlendirilmesi (Tez No. 947500) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T4)
56. Yeşilbaş, S. (2026). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programının öğretmen görüşleriyle incelenmesi (Tez No. 1004643) [Yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez Kodu: T23)
57. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.