Türkiye'de Mevsimlik Gezici Tarım İşçileri Arasında Sosyal Dışlanma ve Çok Boyutlu Yoksunluk: Konya Örneği

Öz

Amaç: Konya, Türkiye’de mevsimlik tarım işçilerinin karşılaştığı sorunları; sosyal dışlanma bağlamında incelemektir. Yöntem: 16-43 yaş arası 20 işçiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla nitel fenomenolojik bir çalışma yürütülmüştür. Veriler tematik analiz edilmiştir. Bulgular: Üç ana tema ortaya çıkmıştır: 1. Geçici yerleşim alanlarındaki sorunlar: Yetersiz altyapı, sağlıksız barınma koşulları ve sakinler ile işverenlerle yaşanan gerginlikler. 2. Yoksulluk: Topraksızlık, kayıtsız çalışma ve eğitimsizlik, devam eden yoksulluğa katkı sağlamaktadır. 3. Kırılgan gruplar: Kadınlar cinsiyete dayalı eşitsizliklerle karşı karşıya kalırken, çocuk işçiliği yaygındır. Sonuç: Mevsimlik işçiler kötü yaşam koşulları ve sosyal dışlanma deneyimlemektedir. Kadınlar, iş yükü ve karar alma süreçlerinde eşitsizlikle karşılaşmaktadır. Çocuk işçiliği, eğitime erişimi engellemektedir. Bu sorunlar yapısal yoksulluk, düşük eğitim düzeyi ve sosyal güvence eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Özgün Katkı: Bu çalışma, mevsimlik gezici tarım işçilerinin yoksulluk ve sosyal dışlanma deneyimlerini Konya özelinde ele alarak literatüre bölgesel ve bağlamsal bir katkı sunmanın yanı sıra yoksulluğu yalnızca ekonomik yoksulluk ile sınırlandırmayıp toplumsal cinsiyet eşitsizliği, sağlık, barınma, eğitim ve sosyal hizmetlere erişim gibi çok boyutlu bir çerçeveden inceleyerek sosyal dışlamanın yapısal ve gündelik yaşam deneyimleriyle ilişkisini görünür kılmaktadır. Bu şekilde, Türkiye’de mevsimlik tarım işçilerine yönelik sosyal politika ve müdahale alanlarının geliştirilmesine bütüncül bir perspektif kazandırmaktadır

Anahtar Kelimeler

• Mevsimlik Tarım İşçiliği
• Çocuk İşçiliği
• Yoksulluk
• Eğitim Sorunları
• Kayıt Dışı İstihdam

Social Exclusion and Multidimensional Deprivation Among Seasonal Migrant Agricultural Labors in Turkey: A Case Study of Konya

Öz

Purpose: To examine the problems faced by seasonal agricultural labors in Konya, Turkey, focusing on housing, infrastructure, education, health, social exclusion, and labor exploitation, with emphasis on vulnerabilities of women and children. Methodology: A qualitative phenomenological study was conducted using semi-structured interviews with 20 workers aged 16-43 years. Data were analyzed to identify emerging themes. Findings: Three main themes emerged: 1. Problems in temporary settlement areas: Inadequate infrastructure, unhealthy housing conditions, and tension with residents and employers. 2. Poverty: Landlessness, unregistered work, and lack of education contribute to ongoing poverty. 3. Vulnerable groups: Women face gender-based inequalities, and child labor is widespread. Conclusion: Seasonal workers experience poor living conditions and social exclusion. Women face inequality in workload and decision-making processes. Child labor hinders access to education. These issues stem from structural poverty, low education levels, and lack of social security. Originality: This study examines the experiences of seasonal migrant agricultural labor in poverty and social exclusion, specifically in Konya, thereby contributing to the literature with a regional and contextual perspective. It goes beyond limiting poverty to economic deprivation, instead analyzing it through a multidimensional framework that includes gender inequality, health, housing, education, and access to social services, thereby revealing the relationship between social exclusion and structural and everyday life experiences. In this way, it provides a holistic perspective for the development of social policy and intervention areas for seasonal agricultural labors in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Agricultural Labor
• Child Labor
• Poverty
• Education Problems
• Informal Employment

Kaynakça

1. Akalın, M. (2018). Mevsimlik Tarım işçilerinin barınma koşullarının değerlendirilmesi:yenice, Tarsus, Silifke örnekleri. Sosyal Güvenlik Uzmanları Dergisi, 1-30. Doi: 10.21441/sguz.2018.6
2. Akça, R. P., & Arslan, R. (2021). Göç ve mevsimlik tarımda çocuk işçiliği. İçinde V.Temel (Eds.), Social and education akademic developments in social and education sciences, 97-112. İzmir: Duvar Kitapevi. ISBN: 978-625-7502-16-0
3. Arslan Paulı, E., & Gülçubuk, B. (2024). Understanding the deprivations faced by seasonal migrant agricultural worker households: the case of bala district in ankara province. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty, 21(5), 1294-1307. https://doi.org/10.33462/jotaf.1524143
4. Augere-Granier, M. L. (2021). Migrant seasonal workers in the European agricultural sector. Erişim adresi: https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2021)689347
5. Benek, S., Baydemir, R., & Bozdoğan, S. (2020). Covid-19 pandemi sürecinde mevsimlik gezici tarım işçiliği ve çalışma koşulları üzerine bir incelme: Beyliova (Eskişehir) örneği. Türk Coğrafya Dergisi, (76), 75-94. Doi: 10.17211/tcd.815947
6. Benek, S., & Ökten, Ş. (2011). Mevsimlik tarım işçilerinin yaşam koşullarına ilişkin bir araştırma: Hilvan ilçesi (Şanlıurfa) örneği. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (2), 653- 676.
7. Bruzelius, C., & Seeleib-Kaiser, M. (2022). Enforcement of minimum labor standards and institutionalized exploitation of seasonal agricultural workers in the EU1. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/profile/Martin-Seeleib
8. Campbell-Montalvo, R., Sidorova, O., Valdovinos, M., Cong, X., & Lucas, R. (2022). Health care access brokerage by school employees for immigrant Mexican and indigenous Guatemalan farmworking families in a Connecticut elementary school. AERA Open, 8, Doi: 10.1177/23328584211068071.

9. Caxaj, S., Tran, M., Mayell, S., Tew, M., McLaughlin, J., Rawal, S., & Cole, D. (2022). Migrant agricultural workers’ deaths in Ontario from January 2020 to June 2021: A qualitative descriptive study. International Journal for Equity in Health, 21(1), 1-2. Doi: 10.1186/s12939-022-01692-7
10. Caxaj, C. S., Weiler, A. M., and Martyniuk, J. (2024). Housing conditions and health implications for migrant agricultural workers in Canada: A scoping review. Canadian Journal of Nursing Research, 56(1), 16-28.
11. Çarpar, M. C. (2020). Sosyolojide iki niteliksel desen: fenomenolojik ve etnografik araştırma. The Journal of Social Science, 4(8), 689-704. Doi: 10.30520/tjsosci.750923
12. Çöpoğlu, M. (2018). Bir kısırdöngü: dünya ve Türkiye'de çocuk işçiliği ve işsizlik. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 671-685. Doi: 10.18506/anemon.397136
13. Dedeoğlu, S. (2023). Harvesting precarity: The regimes governing migrant labor in Türkiye’s agricultural sector [Article]. Asian and Pacific Migration Journal, 32(4), 704-724. https://doi.org/10.1177/01171968241228877
14. Dedeoğlu, S., Sefa Bayraktar, S., & Çetinkaya, Ö. (2019). Yoksulun umudu çocuk: Türkiye'de Suriyeli tarım işçisi çocuklar. Çalışma ve Toplum. Erişim adresi: https://www.calismatoplum.org/makale/yoksulun-umudu-cocuk-turkiyede-suriyeli-tarim-iscisi-cocuklar
15. Demirli Yıldız, A., (2022). Mevsimlik tarım işçileri ve çocuklarının yaşam ve eğitim süreçleri. İçinde Ahmet Yıldız (Eds.). Akademide 40 Yıl: Prof. Dr. Meral Uysal’a Armağan (s. 55-82). Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
16. Ercan, F.Z. (2018). Eğitim ve sosyal politika. İçinden D. Başer (Eds). Sosyal Politika ve Sosyal Hizmeti, 119-150. Ankara: Nobel Yayıncılık.
17. Fialkowska K, Matuszczyk K (2021). Safe and fruitful? Structural vulnerabilities in the experience of seasonal migrant workers in agriculture in Germany and Poland. Saf Sci 139:1–9. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2021.105275
18. George, G., & Borrelli, E. (2024). The differential inclusion of migrant farmworkers’ and the landscape of support in a migrant-intensive region in Ontario, Canada. Journal of International Migration and Integration, 25(2), 529-552.
19. Görücü, İ., & Akbıyık, N. (2010). Türkiye'de mevsimlik tarım işçiliği: sorunları ve çözüm önerileri. hikmet yurdu düşünce-yorum. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 189-219. Doi: 10.17540/hy.v3i5.88
20. Güneş, F. (2017). ‘Görsel sosyoloji’üzerinden mevsimlik tarım işçiliğini anlamak: Eskişehir Alpu örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 135-154. Doi: 10.18037
21. Haan, A. D (1998). ‘Social exclusion’: An alternative concept for the study of deprivation. IDS Bulletin, 29(1), 10-19. Halkos, G. E., & Aslanidis, P. S. C. (2023). Causes and Measures of Poverty, Inequality, and Social Exclusion: A Review. Economies, 11(4), 110.
22. International Labour Organization and United Nations Children’s Fund (ILO ve UNICEF) (2021). Labour Organization and United Nations Children’s Fund.
23. Islam, R., & Hoque, M. M. (2022). Trade-off between schooling and labor for children: understanding the determinative factors among rural households in Bangladesh. Frontiers in Sociology, 7. Doi: 10.3389/fsoc.2022.839231
24. Kalkınma Atölyesi. (2019). Mevsimlik tarımsal üretimde çocuk işçiliği mevcut durum raporu ve uygulama programı. Kantar Davran, M., Sevinç, M. R., & Seçer, A. (2014). Türkiye’de mevsimlik tarım işçisi çocuklar. XI. Ulusal Tarım Ekonomisi Kongresi, 3(5), 1184-1192.
25. Karaman, Z. (2013). Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim hakkına erişim durumları ve sosyal beceri yeterliliklerinin öğretmen görüşlerine göre belirlenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
26. Kavak, S., & Eren Benlisoy, Z. C. (2025). Seasonal migrant farm workers at the nexus of production and social reproduction in contemporary Turkey. Agriculture and Human Values. https://doi.org/10.1007/s10460-025-10720-5
27. Kaya, M., & Özgülnar, N. (2016). Mevsimlik (Gezici/Geçici) tarım işçilerinin iki yerleşim birimindeki yaşam koşulları ve sağlık durumlarına niteliksel bakış. Turkish Journal of Public Health, 13(2), 115-126. https://doi.org/10.20518/thsd.87652
28. Köroğlu, M. A. (2023). Sociocultural problems of seasonal migrant agricultural workers in Manisa region (Turkey): a qualitative study [Article]. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), Article 327. https://doi.org/10.1057/s41599-023-01832-6
29. Küçükkırca, İ. A. (2012). Etnisite, toplumsal cinsiyet ve sınıf ekseninde mevsimlik Kürt tarım işçileri. Toplum ve Kuram, 6, 197-218.
30. Lordoğlu, K., & Etiler, N. (2014). Batı karadeniz bölgesinde mevsimlik gezici tarım işçiliğinde çalışan çocuklar üzerine sınırlı bir araştırma. Çalışma ve Toplum, 41(2). Erişim adresi: https://www.calismatoplum.org/Content/pdf/calisma-toplum-1532-f262407a.pdf
31. Malak, M. (2023). Türkiye kapsamında yoksulluk üzerine bir inceleme. Kapanaltı Muhasebe Finans Ekonomi Dergisi, (3), 53-71.
32. Mevsimlik Gezici Tarım İşçilerinin Çalışma ve Sosyal Hayatlarının İyileştirilmesi (2010, 24 Mart). Resmi Gazete (Sayı:27531). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/03/20100324-15.htm
33. Mevsimlik Tarım İşçileri (19 Nisan 2017). Resmi Gazete (Sayı:30043). Erişim adresi: https://resmigazete.gov.tr/fihrist?tarih=2017-04-19
34. Nazlıer Keser, E. N., (2019). Türkiye’de yaşlı yoksulluğu sorununa yönelik bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(2), 739-764.
35. Öcal, A. T. (2021). Eğitim ve yoksulluk boyutlarıyla covid-19'un çocuk işçiliğine etkileri. İçinden Ö. Demir (Eds.). Covid-19 ve Sosyal Politika:Pandemi Döneminde Yaşanan Sosyo-Politik Sorunlar, 109-137. İstanbul: Ekin Yayınevi. Ödeme Gücü olmayan vatandaşların tedavi giderlerinin devlet tarafından karşılanması ve yeşil kart uygulaması hakkında yönetmelik (22 Aralık 2004). Resmi Gazete (Sayı: 25678). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/20041222.htm
36. Örüm, M. H., Mart, G., Örüm, D., & Mart, M. (2024). Mevsimlik tarım işçilerinde depresyon belirtileri ve ilişkili faktörlerin incelenmesi. 9. Psikiyatri Zirvesi & 16. Anksiyete Kongresi, Poster Sunumu, Antalya.
37. Özdemir, H. Ö., & Karadavut, U. (2019), Tarım işletmelerinde çalışan mevsimlik işçilere yönelik tutum ve davranışların Analizi. International Journal of Arts And Social Studies, 2(2), 21-31.
38. Pekşen, Akça, R., & Arslan, (2021). R. Göç ve mevsimlik tarımda çocuk işçiliği. İçinde Temel V (Eds). Social and Education, 97-112). İzmir: Duvar Kitapevi, ISBN: 978-625-7502-16-0
39. Pelek, D. (2018). Syrian refugees as seasonal migrant workers: Re-construction of unequal power relations in Turkish agriculture. Journal of Refugee Studies, 32(4), 605-629.
40. Saldanha, K. (2024). The invisibility of farmworkers: Implications and remedies. In Latino Studies: A 20th Anniversary Reader (ss. 351-378). Cham: Springer Nature Switzerland.
41. Silver, H., (2022). Social exclusion, A.A. Cançado and C.B. Leal (Eds). The Human Rights of the Vulnerable, Marginalized and Excluded (s. 159-164). Ceramics http://ibdh.org.br/wp-content/uploads/2016/02/2022-the-human-rıghts-of-the-vulnerable-margınalızed-and-EXCLUDED.pdf#page=160
42. Şen, B., & Altın, C. (2018). Mevsimlik göç ve yoksulluk ilişkisi: mevsimlik tarım işçileri örneği. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, 11(23), 174-192. Doi.10.12981/motif.470
43. Şen, B., & Kahraman, F. (2012). Oyun hakkınnı uzağında yaşamak: Türkiye'de içgöç ve çocuk emeği. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. (27), 167-189. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/11410/136260
44. Şen, B., Arlı, A., & Şen, A. A. (2016). Yoksulluğu Bölüşmek: Süleymaniye Bekar Odası Göçmenleri. İstanbul: Küre Yayınları.
45. Turhan, E. (2021). Hands that adapt: Seasonal labour migration, climate change, and the making of adaptable subjects in Turkey. In Climate Change in the Global Workplace: Labour, Adaptation and Resistance (pp. 110-128). https://doi.org/10.4324/9780367822903-9
46. Wheeler, R., & Nye, C. (2025). The health and well-being of women in farming: A systematic scoping review. Journal of Agromedicine, 30(1), 132-152.
47. Yiğit, A. A. (2019). Toprak ve tarım reformu kanunu ve pilot il olarak Urfa'da uygulanması (1973-1978). Türk Dünyası Araştırmaları, 123(242), 35-48.