Araştırma Makalesi

Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi

Cilt: 13 Sayı: 2 4 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi

Öz

Amaç: Bu çok düzeyli model önerisinin amacı, örgütsel bağışıklık kavramını dayanıklılık, uyum ve kriz yönetimi tartışmalarının ötesinde yeniden ele almaktır. Mevcut yaklaşımlar örgütlerin krizler karşısında nasıl ayakta kaldığını açıklamak için önemli bir zemin sunsa da örgütün içeriden nasıl zayıfladığını, neyi nasıl hatırladığını ve bozulan düzeni hangi öğrenme biçimleriyle yeniden kurduğunu her zaman yeterince görünür kılmamaktadır. Bu çalışma, söz konusu boşluktan hareketle biyomimetik yaklaşımı örgütsel bağışıklığı yeniden kavramsallaştırmak için yeni bir kuramsal okuma alanı olarak önermektedir. Yöntem: Çalışma, kavramsal ve kuramsal model geliştirme yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Makalenin omurgası iki kavramsal model ve bir bütünleştirici tablo üzerine kurulmuştur. İlk model, örgütsel bağışıklığın tanıma, kontrol, eylem, düzenleme, hafıza ve çok düzeyli öğrenme süreçleri üzerinden nasıl işlediğini göstermektedir. İkinci model, biyomimetik yaklaşımın doğayı gözlemleme, fonksiyonu analiz etme, ilkeyi soyutlama ve örgütsel uygulamaya aktarma döngüsü aracılığıyla örgütsel bağışıklığa nasıl taşınabileceğini açıklamaktadır. Bütünleştirici tablo ise biyomimetik ilkeler ile örgütsel bağışıklığın liderlik/yapı, adaptasyon, entegrasyon ve entelektüel sermaye bileşenleri arasındaki ilişkiyi kuramsal olarak görünür kılmaktadır. Bulgular: Model, örgütsel bağışıklığın yalnızca kriz anında devreye giren koruyucu bir tepki olarak ele alınamayacağını göstermektedir. Örgütsel bağışıklık; iç kırılganlıkları fark eden, bilgiyi dolaşıma sokan, deneyimi örgüt hafızasına yerleştiren ve kendini yeniden düzenleyebilen çok düzeyli bir yenilenme kapasitesi olarak kavramsallaştırılmalıdır. Bu çerçevede biyomimetik yaklaşım, örgütün doğadan öğrenme yoluyla savunma, öğrenme, adaptasyon, entegrasyon ve yenilenme süreçlerini birlikte düşünmesine imkân veren kuramsal bir zemin sunmaktadır. Özgün Katkı: Bu çalışma, örgütsel bağışıklığı yalnızca dayanıklılık veya kriz yönetimi yazınının bir uzantısı olarak değil, biyomimetik temelli çok düzeyli bir yönetim modeli olarak yeniden konumlandırmaktadır. Derlemenin özgün katkısı, örgütsel bağışıklığı savunma, öğrenme ve yenilenme ekseninde birlikte tartışması; bunu iki kavramsal model ve bir bütünleştirici tablo aracılığıyla kuramsal olarak yapılandırmasıdır. Böylece çalışma, yönetim ve organizasyon yazınına örgütsel bağışıklığın doğadan öğrenen, kendini düzenleyen ve yenilenme kapasitesi üreten dinamik bir yapı olarak anlaşılmasına yönelik yeni bir kavramsal çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aguinis, H., & Glavas, A. (2012). What we know and don’t know about corporate social responsibility: A review and research agenda. Journal of Management, 38(4), 932–968. https://doi.org/10.1177/0149206311436079
  2. Argote, L., & Miron-Spektor, E. (2011). Organizational learning: From experience to knowledge. Organization Science, 22(5), 1123–1137. https://doi.org/10.1287/orsc.1100.0621
  3. Argyris, C., & Schön, D. A. (1978). Organizational learning: A theory of action perspective. Addison-Wesley.
  4. Ashby, W. R. (1956). An introduction to cybernetics. Chapman & Hall.
  5. Benyus, J. M. (1997). Biomimicry: Innovation inspired by nature. William Morrow.
  6. Benyus, J. M. (2002). Biomimicry: Innovation inspired by nature. Perennial.
  7. Bigley, G. A., & Roberts, K. H. (2001). The incident command system: High-reliability organizing for complex and volatile task environments. Academy of Management Journal, 44(6), 1281–1299. https://doi.org/10.5465/3069401
  8. Broccardo, L., Zicari, A., Jabeen, F., & Bhatti, Z. A. (2023). How digitalization supports a sustainable business model: A literature review. Technological Forecasting and Social Change, 187, 122146. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2022.122146

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Örgütsel Davranış

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

4 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

19 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

21 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kara, O. (2026). Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi. İş ve İnsan Dergisi, 13(2), 62-81. https://doi.org/10.18394/iid.1954841
AMA
1.Kara O. Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi. İİD. 2026;13(2):62-81. doi:10.18394/iid.1954841
Chicago
Kara, Osman. 2026. “Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi”. İş ve İnsan Dergisi 13 (2): 62-81. https://doi.org/10.18394/iid.1954841.
EndNote
Kara O (01 Ekim 2026) Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi. İş ve İnsan Dergisi 13 2 62–81.
IEEE
[1]O. Kara, “Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi”, İİD, c. 13, sy 2, ss. 62–81, Eki. 2026, doi: 10.18394/iid.1954841.
ISNAD
Kara, Osman. “Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi”. İş ve İnsan Dergisi 13/2 (01 Ekim 2026): 62-81. https://doi.org/10.18394/iid.1954841.
JAMA
1.Kara O. Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi. İİD. 2026;13:62–81.
MLA
Kara, Osman. “Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi”. İş ve İnsan Dergisi, c. 13, sy 2, Ekim 2026, ss. 62-81, doi:10.18394/iid.1954841.
Vancouver
1.Osman Kara. Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi. İİD. 01 Ekim 2026;13(2):62-81. doi:10.18394/iid.1954841