Biyomimetik Yaklaşımla Örgütsel Bağışıklığın Yeniden Kavramsallaştırılması: Çok Düzeyli Bir Model Önerisi
Öz
Amaç: Bu çok düzeyli model önerisinin amacı, örgütsel bağışıklık kavramını dayanıklılık, uyum ve kriz yönetimi tartışmalarının ötesinde yeniden ele almaktır. Mevcut yaklaşımlar örgütlerin krizler karşısında nasıl ayakta kaldığını açıklamak için önemli bir zemin sunsa da örgütün içeriden nasıl zayıfladığını, neyi nasıl hatırladığını ve bozulan düzeni hangi öğrenme biçimleriyle yeniden kurduğunu her zaman yeterince görünür kılmamaktadır. Bu çalışma, söz konusu boşluktan hareketle biyomimetik yaklaşımı örgütsel bağışıklığı yeniden kavramsallaştırmak için yeni bir kuramsal okuma alanı olarak önermektedir. Yöntem: Çalışma, kavramsal ve kuramsal model geliştirme yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Makalenin omurgası iki kavramsal model ve bir bütünleştirici tablo üzerine kurulmuştur. İlk model, örgütsel bağışıklığın tanıma, kontrol, eylem, düzenleme, hafıza ve çok düzeyli öğrenme süreçleri üzerinden nasıl işlediğini göstermektedir. İkinci model, biyomimetik yaklaşımın doğayı gözlemleme, fonksiyonu analiz etme, ilkeyi soyutlama ve örgütsel uygulamaya aktarma döngüsü aracılığıyla örgütsel bağışıklığa nasıl taşınabileceğini açıklamaktadır. Bütünleştirici tablo ise biyomimetik ilkeler ile örgütsel bağışıklığın liderlik/yapı, adaptasyon, entegrasyon ve entelektüel sermaye bileşenleri arasındaki ilişkiyi kuramsal olarak görünür kılmaktadır. Bulgular: Model, örgütsel bağışıklığın yalnızca kriz anında devreye giren koruyucu bir tepki olarak ele alınamayacağını göstermektedir. Örgütsel bağışıklık; iç kırılganlıkları fark eden, bilgiyi dolaşıma sokan, deneyimi örgüt hafızasına yerleştiren ve kendini yeniden düzenleyebilen çok düzeyli bir yenilenme kapasitesi olarak kavramsallaştırılmalıdır. Bu çerçevede biyomimetik yaklaşım, örgütün doğadan öğrenme yoluyla savunma, öğrenme, adaptasyon, entegrasyon ve yenilenme süreçlerini birlikte düşünmesine imkân veren kuramsal bir zemin sunmaktadır. Özgün Katkı: Bu çalışma, örgütsel bağışıklığı yalnızca dayanıklılık veya kriz yönetimi yazınının bir uzantısı olarak değil, biyomimetik temelli çok düzeyli bir yönetim modeli olarak yeniden konumlandırmaktadır. Derlemenin özgün katkısı, örgütsel bağışıklığı savunma, öğrenme ve yenilenme ekseninde birlikte tartışması; bunu iki kavramsal model ve bir bütünleştirici tablo aracılığıyla kuramsal olarak yapılandırmasıdır. Böylece çalışma, yönetim ve organizasyon yazınına örgütsel bağışıklığın doğadan öğrenen, kendini düzenleyen ve yenilenme kapasitesi üreten dinamik bir yapı olarak anlaşılmasına yönelik yeni bir kavramsal çerçeve sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aguinis, H., & Glavas, A. (2012). What we know and don’t know about corporate social responsibility: A review and research agenda. Journal of Management, 38(4), 932–968. https://doi.org/10.1177/0149206311436079
- Argote, L., & Miron-Spektor, E. (2011). Organizational learning: From experience to knowledge. Organization Science, 22(5), 1123–1137. https://doi.org/10.1287/orsc.1100.0621
- Argyris, C., & Schön, D. A. (1978). Organizational learning: A theory of action perspective. Addison-Wesley.
- Ashby, W. R. (1956). An introduction to cybernetics. Chapman & Hall.
- Benyus, J. M. (1997). Biomimicry: Innovation inspired by nature. William Morrow.
- Benyus, J. M. (2002). Biomimicry: Innovation inspired by nature. Perennial.
- Bigley, G. A., & Roberts, K. H. (2001). The incident command system: High-reliability organizing for complex and volatile task environments. Academy of Management Journal, 44(6), 1281–1299. https://doi.org/10.5465/3069401
- Broccardo, L., Zicari, A., Jabeen, F., & Bhatti, Z. A. (2023). How digitalization supports a sustainable business model: A literature review. Technological Forecasting and Social Change, 187, 122146. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2022.122146
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Örgütsel Davranış
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Osman Kara
*
0009-0008-9313-4150
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
4 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
19 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
21 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 2