Yapay Zekâdan Kuantum Çağına: Eğitimde Yeni Bir Paradigma ve AIQIEE Çerçevesi
Öz
Bu çalışmanın amacı, eğitimde yapay zekâ (YZ) çağından kuantum destekli akıllı eğitim sistemlerine geçiş sürecini pedagojik, teknolojik, etik ve yönetsel boyutlarıyla kavramsal olarak incelemek ve bu dönüşümü açıklayan Artificial Intelligence–Quantum Intelligence Educational Ecosystem (AQIEE) çerçevesini geliştirmektir. Araştırma, kavramsal derleme deseninde yürütülmüş; yapay zekâ, kuantum hesaplama, eğitim teknolojileri, eğitim liderliği, veri yönetişimi ve etik yapay zekâ alanlarındaki güncel ulusal ve uluslararası çalışmalar ile OECD ve UNESCO'nun politika belgeleri sistematik biçimde incelenmiştir. İnceleme sonuçları, mevcut çalışmaların ağırlıklı olarak yapay zekâ ya da kuantum teknolojilerini ayrı ayrı ele aldığını; bu teknolojilerin eğitim liderliği, veri yönetişimi, etik yönetişim ve eğitim politikalarıyla bütünleşik biçimde ele alındığı kuramsal modellerin ise sınırlı olduğunu göstermektedir. Bu araştırma boşluğundan hareketle geliştirilen AQIEE, yapay zekâ ve kuantum teknolojilerini dijital liderlik, kurumsal kapasite, veri yönetişimi ve etik ilkelerle bütünleştiren, araştırılabilir ve ampirik olarak sınanabilir özgün bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Sonuç olarak çalışma, eğitimde sürdürülebilir dijital dönüşümün yalnızca teknolojik yeniliklerle değil, insan merkezli yönetişim, etik sorumluluk, stratejik liderlik ve kapsayıcı eğitim politikalarıyla desteklenmesi gerektiğini ortaya koymakta; eğitim yönetimi ve eğitim teknolojileri literatürü arasında kuramsal bir köprü oluşturarak gelecekteki ampirik araştırmalar için bütüncül bir araştırma gündemi önermektedir.
Anahtar Kelimeler
yapay zeka, kuantum teknolojileri, eğitimde paradigma değişimi, eğitim yönetişimi, dijital liderlik, etik yönetişim, AQIEE
Kaynakça
- Akşab, Ş., & Seggie, F. N. (2024). Yükseköğretimde yapay zekâ: Öğretim, araştırma ve topluma hizmet açısından bakış. Journal of Theory and Practice in Education, 20(2), 29-45. https://doi.org/10.17244/eku.1457088
- Aliya, N., Suriani, A. B., Wong, K. T., Azzam, A. B., & Adli, M. (2024). The integration of Artificial Intelligence-based applications in digital learning and teaching methods of Quantum Physics: A literature review. Jurnal Pendidikan Sains dan Matematik Malaysia, 14(2), 155-170. https://doi.org/10.37134/jpsmm.vol14.2.12.2024
- Arrow, J. É., Marsh, S. E., & Meyer, J. C. (2023, September). A holistic approach to quantum ethics education. In 2023 IEEE international conference on quantum computing and engineering (QCE) (Vol. 3, pp. 119-128). IEEE. https://doi.org/10.1109/QCE57702.2023.20332
- Borah, A. C., & Borah, P. (2024). Artificial intelligence empowered learning: A Quantum shift in higher education. International Journal For Multidisciplinary Research, 6(6). https://doi.org/10.36948/ijfmr.2024.v06i06.30869
- Bozkurt, A. (2023). ChatGPT, Üretken yapay zeka ve algoritmik paradigma değişikliği. Alanyazın, 4(1), 63-72. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1283282
- Carvalho, L., Martinez-Maldonado, R., Tsai, Y. S., Markauskaite, L., & De Laat, M. (2022). How can we design for learning in an AI world?. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, https://doi.org/100053. 10.1016/j.caeai.2022.100053
- Chauhan, D., Ranka, P., Bahad, P., & Pathak, R. (2025). Applications of quantum artificial intelligence: a systematic review. Integration of AI, Quantum Computing, and Semiconductor Technology, 159-182. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-7076-6.ch008
- Cukurova, M. (2026). Agency as a system property in human—AI interaction in education. British Journal of Educational Technology, 57(4), 1065-1070. https://doi.org/10.1111/bjet.70060
- Çolak Yazıcı, S., & Erkoç, M. (2024). Kimya, fizik, biyoloji ve fen bilimleri öğretmenlerinin yapay zekâ kullanımına yönelik görüş ve tutumlarının teknoloji kabul modeline göre analizi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1606-1641. https://doi.org/10.51460/baebd.1496347
- Davis, B., & Sumara, D. (2014). Complexity and education: Inquiries into learning, teaching, and research. Routledge.