Experiences of Teachers Working in Special Education and Rehabilitation Centers During the Transition to Secondary Education

Öz

The purpose of this research is to determine the experiences of teachers working in Special Education and Rehabilitation Centers regarding the transition to secondary education process of their students with special needs. Twelve female and one male teacher working in various institutions participated in the research. Phenomenology, one of the qualitative research designs, was used to determine the teachers' experiences and the data were collected using semi-structured interviews and researcher reflective journal. The data collected from the teachers were analyzed according to content analysis using MAXQDA Analytics Pro (24.6.0). Four themes were created from the data obtained within the scope of the research. These themes reveal teachers' views on the importance of the transition to secondary education for individuals with special needs and its impact on these individuals, the factors affecting the success of this transition, the difficulties experienced during the transition period and suggested solutions, and their experiences regarding the work carried out during the transition process.

Anahtar Kelimeler

• Transition
• Secondary education
• Individuals with special needs

Ortaöğretime Geçiş Süreçlerinde Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde Çalışan Öğretmenlerin Deneyimleri

Öz

Bu araştırmanın amacı, Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde çalışan öğretmenlerin özel gereksinimli öğrencilerinin ortaöğretime geçiş sürecine yönelik deneyimlerinin belirlenmesidir. Araştırmaya çeşitli kurumlarda çalışan 12 kadın, 1 erkek öğretmen katılmıştır. Öğretmenlerin deneyimlerini belirlemek için nitel araştırma desenlerinden biri olan fenomenoloji deseni kullanılmış ve veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve araştırmacı günlüğü ile toplanmıştır. Öğretmenlerden toplanan veriler, içerik analizine göre analiz edilmiş ve bu süreçte MAXQDA Analytics Pro (24.6.0) kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen verilerden dört tema oluşturulmuştur. Bu temalar; öğretmenlerin özel gereksinimli bireyler için ortaöğretime geçiş sürecinin önemine ve bu bireyler üzerindeki etkisine ilişkin görüşlerini, ortaöğretime geçişin başarısını etkileyen etmenlere ilişkin deneyimlerini, geçiş döneminin zorluklarına yönelik görüşlerini, çözüm önerilerini ve geçiş sürecinde yaptıkları çalışmalara yönelik deneyimlerini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Geçiş
• ortaöğretim
• özel gereksinimli bireyler

Kaynakça

1. Aktaş, B., Kot, M., & Yıkmış, A. (2020). Özel eğitimde geçiş planlama ve hizmetleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(1), 149-170. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.441254
2. Aldosiry, N., Alharbi, A. A., & Alrusaiyes, R. (2021). Practices to prepare students with disabilities for the transition to new educational settings. Children and Youth Services Review, (120). https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.105657
3. Alias, A. (2013). The issues in implementing transition program for special needs students. Asian Social Science, 9(16), 9. http://dx.doi.org/10.5539/ass.v9n16p9
4. Altın, D. (2014). Annelerin özel gereksinimli çocuklarının okulöncesi dönemden ilkokula geçiş sürecine ilişkin yaşantılarının incelenmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
5. Anderson, K. A., Sosnowy, C., Kuo, A. A., & Shattuck, P. T. (2018). Transition of individuals with autism to adulthood: A review of qualitative studies. Pediatrics, (141). https://doi.org/10.1542/peds.2016-4300I
6. Aykaç, P. N. (2023). Yapılma olasılığı yüksek isteklerde bulunma strateji eğitiminin okul öncesi öğretmenlerin stratejiyi uygulama ve özel gereksinimli çocukların sınıf içi geçişlerine etkisi. Doktora tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
7. Bakkaloğlu, H. (2004). Etkinliğe dayalı müdahale programının 3-6 yaş gelişimsel geriliği olan çocukların geçiş becerilerine etkisi. Yayınlanmamış doktora tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
8. Bakkaloğlu, H. (2008). Okulöncesi geçiş becerilerini değerlendirme ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 41 (2), 273-291.

9. Bakkaloğlu, H. (2013). Ebeveynlerin gözüyle özel gereksinimli çocukların erken müdahaleden okul öncesi programlara geçiş süreci. Education and Science, 38(169). https://doi.org/10.15390/ES.2013.1174
10. Balfanz, R. (2009). Can the American high school become an avenue of advancement for all?. The Future of Children, 19(1), 17-36. https://www.jstor.org/stable/27795033
11. Cesur-Yakaboylu, G. (2016). Özel gereksinimli öğrenciler için yetişkinliğe geçiş becerileri ölçme aracının değerlendirilmesi (Development of a transition to adulthood skills measurement tool for students with special needs). Yüksek lisans tezi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
12. Chen, L. J. (2019). Special education transition issues over the past 60 years: social network analysis on Web of Science exploration. European Journal of Special Needs Education, 34(1), 1-19. https://doi.org/10.1080/08856257.2017.1413805
13. Coşgun-Başar, M. (2010). Özel gereksinimli olan bireylerin okul hayatından iş hayatına geçiş becerilerinin anne baba görüşlerine göre belirlenmesi [Determination of the parents’ perspectives on the skills of people with special needs during the transition from school to working environment]. Yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
14. Creswell, J. W., & Báez, J. C. (2021). 30 essential skills for the qualitative researcher (Second edition). Thousand Oaks, California: Sage Publications.
15. Çatalkaya, D. (2024). Risk grubundaki çocuklarin erken okuryazarlik ve okul öncesi geçiş becerileri ile öğretmenlerin erken okuryazarlik bilgi düzeylerinin ıncelenmesi. Yüksek lisans tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
16. Çelik, S. (2018). Özel gereksinimli çocukların erken müdahaleden okulöncesine geçiş süreçlerinin biyoekolojik sistemler kuramına dayalı olarak incelenmesi: Bir geçiş modeli önerisi. Doktora tezi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
17. Erbaş, E. ve Ergenekon, Y. (2020). İlköğretim kaynaştırma uygulamalarında sınıf içi geçişleri kolaylaştıran stratejiler. Anadolu Journal of Educational Sciences İnternational, 10(1), 790-826. https://doi.org/10.18039/ajesi.682154
18. Ergin, E. ve Bakkaloğlu, H. (2015). Kaynaştırma uygulamaları yürütülen okul öncesi sınıflarda sınıf içi geçişlerin kolaylaştırılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 16(02), 173-193. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000226
19. Fontil, L., Sladeczek, I. E., Gittens, J., Kubishyn, N., & Habib, K. (2019). From early intervention to elementary school: A survey of transition support practices for children with autism spectrum disorders. Research in Developmental Disabilities, (88), 30-41. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2019.02.006
20. Geller, L. L., & Greenberg, M. (2009). Managing the transition process from high school to college and beyond: Challenges for individuals, families, and society. Social Work in Mental Health, 8(1), 92-116. https://doi.org/10.1080/15332980902932466
21. Gülboy, E. (2017). Otizmi olan çocukların etkinlikler ve ortamlar arası geçişlerini kolaylaştırmada hazırlayıcı videoların etkisi. Yüksek lisans tezi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
22. Gülboy, E. ve Yücesoy-Özkan, Ş. (2017). Otizmi olan çocukların geçişler sırasında sergileyebilecekleri problem davranışları önlemek üzere kullanılan geçiş stratejileri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitisü Dergisi, (25), 53-97.
23. Gürgür, H., Büyükköse, D. ve Kol, Ç. (2016). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde işitme kayıplı öğrencilere sunulan destek hizmetler: Öğretmen görüşleri. İlköğretim Online, 15(4). 1234-1253 https://doi.org/10.17051/io.2016.32423
24. Hendricks, D. R., & Wehman, P. (2009). Transition From School to Adulthood for Youth With Autism Spectrum Disorders: Review and Recommendations. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 24(2), 77-88. https://doi.org/10.1177/1088357608329827
25. Hughes, L. A., Banks, P., & Terras, M. M. (2013). Secondary school transition for children with special educational needs: A literature review. Support for Learning, 28(1), 24-34. https://doi.org/10.1111/1467-9604.12012
26. İmamoğlu, M. (2024). Özel eğitim meslek okulu koordinatör öğretmenlerinin zihin yetersizliği olan öğrencilerin istihdama hazırlık sürecine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Yüksek lisans tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
27. İnce, M. ve Karabulut, H. A. (2023). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin iş memnuniyetlerinin belirlenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 732-747. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1287457
28. Jellinek, E., Keller-Margulis, M., Mire, S. S., & Fan, W. (2023). Pre-service teachers’ perspectives on transition to kindergarten practices for autistic children. Early Childhood Education Journal, 51(7), 1205-1214. https://doi.org/10.1007/s10643-022-01367-6
29. Karaman, E. (2024). Okul öncesi özel gereksinimli öğrencilerin anasınıfından ilkokula geçişlerinde geçiş planlama ve uygulamalarının sunulma süreci: Bir eylem araştırması. Doktora tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
30. Kargın, T., Akçamete, G. ve Baydık, B. (2001). Okulöncesi yaşta işitme engelli çocuğu bulunan ailelerin anasınıfına geçiş sürecindeki gereksinimlerinin belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(01). https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000057
31. Köse, İ. E. ve Aslan Bağcı, Ö. (2025). Özel eğitim öğretmenlerinin perspektiflerinden özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki destek eğitim süreçleri. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11(1), 1-18. https://doi.org/10.29065/usakead.1574352
32. Lacobescu, N., Sava, S., & Luștrea, A. (2024). Teachers’ perspectives and approaches on the transition to high school. Studies in the Education of Adults, 56(2), 191-208. https://doi.org/10.1080/02660830.2024.2408771
33. Lambe, S., Russell, A., Butler, C., Fletcher, S., Ashwin, C., & Brosnan, M. (2018). Autism and the transition to university from the student perspective. Autism, 23(6), 1531-1541. https://doi.org/10.1177/1362361318803935 Milli Eğitim Bakanlığı [Ministry of National Education]. (2024). Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği. https://ookgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_06/24175722_ozelegitimkurumlariyonetmeligi.pdf
34. Özcan, E. N. (2024). Öğretmen görüşlerine göre özel gereksinimli öğrencilerin ılkokula geçişine yönelik ölçek geliştirme çalışması. Yüksek lisans tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
35. Öztürk, E. (2023). Özel gereksinimli bireylerin ortaöğretimden meslek hayatına geçiş süreçlerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
36. Patton, J., & Kim, M. K. (2016). The importance of transition planning for special needs students. Revista Portuguesa de Educação, 29(1), 9-26. https://doi.org/10.21814/rpe.8713
37. Rodriguez, C. D., Cumming, T. M., & Strnadova, I. (2017). Current practices in schooling transitions of students with developmental disabilities. International Journal of Educational Research, (83), 1-19. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2017.02.006
38. Roth, K., & Columna, L. (2011). Collaborative strategies during transition for students with disabilities. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 82(5), 50-55. https://doi.org/10.1080/07303084.2011.10598629
39. Rous, B., Teeters Myers, C., & Buras Stricklin, S. (2007). Strategies for supporting transitions of young children with special needs and their families. Journal of Early Intervention, 30(1), 1-18. https://doi.org/10.1177/105381510703000102
40. Sanal Çalık, E. (2018). Otizm spektrum bozukluğu olan okulöncesi çocuklarda ortamlar arası geçişlerdeki problem davranışların azaltılmasında videoyla model olmanın etkililiği. Yüksek lisans tezi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
41. Schall, C., Wehman, P., & McDonough, J. L. (2012). Transition from school to work for students with autism spectrum disorders: Understanding the process and achieving better outcomes. Pediatric Clinics, 59(1), 189-202. https://doi.org/10.1016/j.pcl.2011.10.009
42. Sönmez, M. ve Sazak, E. (2019). Zihin yetersizliği olan bireylerin iş yaşamına geçiş sürecine ilişkin öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin görüşlerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(4), 1700-1723. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019..-556602
43. Sitlington, P. L., Neubert, D. A., Begun, W., Lombard, R. C., & Leconte, P. J. (2007). Assess for success: A practitioner's handbook on transition assessment. Corwin Press.
44. Szidon, K., Ruppar, A., & Smith, L. (2015). Five steps for developing effective transition plans for high school students with autism spectrum disorder. Teaching Exceptional Children, 47(3), 147-152. https://doi.org/10.1177/0040059914559780
45. Tekinarslan, İ. Ç. ve Bircan, Ö. (2009). Zihin engelli çocukların anasınıfına geçiş sürecinde ebeveyn gereksinimlerinin belirlenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 63-75. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/16664
46. Test, D. W., Mazzotti, V. L., Mustian, A. L., Fowler, C. H., Kortering, L., & Kohler, P. (2009). Evidence-based secondary transition predictors for improving postschool outcomes for students with disabilities. Career Development for Exceptional Individuals, 32(3), 160-181. https://doi.org/10.1177/0885728809346960
47. Walker, S., Dunbar, S., Meldrum, K., Whiteford, C., Carrington, S., Hand, K., Berthelsen, D., & Nicholson, J. (2012). The transition to school of children with developmental disabilities: Views of parents and teachers. Australasian Journal of Early Childhood, 37(3), 22-29. https://doi.org/10.1177/183693911203700304
48. Wehman, P., Schall, C., Carr, S., Targett, P., West, M., & Cifu, G. (2014). Transition From School to Adulthood for Youth With Autism Spectrum Disorder: What We Know and What We Need to Know. Journal of Disability Policy Studies, 25(1), 30-40. https://doi.org/10.1177/1044207313518071
49. Wehman, P., Brooke, V., Taylor, J., Pitonyak, C., Davidsen, D. B., Averill, J., ... & McDonough, J. T. (2020). Introduction to transition planning. In P. Wehman (Ed.), Essentials of transition planning (Second edition) (pp. 1-15). Paul H. Brookes Publishing Company.
50. West, P., Sweeting, H., & Young, R. (2010). Transition matters: Pupils’ experiences of the primary–secondary school transition in the West of Scotland and consequences for well‐being and attainment. Research Papers in Education, 25(1), 21-50. https://doi.org/10.1080/02671520802308677
51. White, P. H. (2002). Transition: A future promise for children and adolescents with special health care needs and disabilities. Rheumatic Disease Clinics, 28(3), 687-703.
52. White, S. W., Elias, R., Capriola-Hall, N. N., Smith, I. C., Conner, C. M., Asselin, S. B., ... & Mazefsky, C. A. (2017). Development of a college transition and support program for students with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(10), 3072-3078. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3236-8
53. Yenigün, E. ve Odluyurt, S. (2020). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde kaynaştırma öğrencilerine sunulan destek hizmetler hakkında uygulamacı görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi–Journal of Qualitative Research in Education, 8(3), 895-919. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.8c.3s.6m
54. Yıldırım Hacıibrahimoğlu, B. (2013). Özel gereksinimli öğrencilerin ilköğretime geçişte yaşadıkları güçlüklerin belirlenmesi. Yayınlanmamış doktora tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
55. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.