Okul Öncesi Çocuklarda Basılı, Sesli ve Dijital Kitap Dinleme Biçimlerinin Dinleme - Hatırlama Performansları Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada okul öncesi dönem çocuklarında aynı hikâye metninin basılı dinleme, sesli dinleme ve dijital dinleme biçimlerinde sunulmasının çocukların dinleme-hatırlama, görsel sıralama ve görsel ayırt etme performansları açısından farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırma nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu farklı anaokullarında öğrenim gören toplam 203 çocuk oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde çocuklara aynı hikâye üç farklı dinleme biçiminde sunulmuş; uygulama sonrasında dinleme-hatırlama soruları ile görsel sıralama ve görsel ayırt etme görevleri uygulanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, tek yönlü varyans analizi ve Ki-kare testinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, çocukların dinleme-hatırlama puanlarının dinleme biçimlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Benzer şekilde çocukların görsel sıralama ve görsel ayırt etme performanslarının da dinleme biçimlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığı belirlenmiştir. Bununla birlikte bazı performans göstergelerinde dijital dinleme grubunun ortalama puanlarının görece daha yüksek olduğu görülmüştür. Sonuç olarak araştırma bulguları, okul öncesi dönemde farklı dinleme biçimlerinin çocukların dinleme-hatırlama ve görsel işlem performansları üzerinde benzer sonuçlar ortaya koyduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• okul öncesi eğitim
• hatırlama
• kitap dinleme biçimleri
• dijital kitap
• hikaye dinleme
• dinleme

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Bu çalışma Atatürk Üniversitesi Etik Kurulunda (Protokol No.19) 04.12.2025 tarihli toplantısında alınan onay kararı ile yürütülmüştür. Yazar çalışma kapsamında herhangi bir kurum veya kişi ile çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir. Fikirler ve analizler tamamen yazara aittir; İngilizce dil çevirileri için ücretsiz ChatGPT kullanılmıştır. Tüm çeviriler daha sonra yazar tarafından gözden geçirilmiş ve düzeltilmiştir.

Examining Listening-Recall Performance Across Printed, Audio, and Digital Book Listening Formats in Preschool Children

Öz

This study investigated whether presenting the same story text in printed, audio, and digital formats differentiated children's listening-recall, visual sequencing, and visual discrimination performances in preschool children. The research was conducted using a quantitative research approach. The study group consisted of 203 children attending different kindergartens. During the data collection process, the same story was presented to the children in three different listening formats; after the presentation, listening-recall questions and visual sequencing and visual discrimination tasks were administered. Descriptive statistics, one-way analysis of variance, and the Chi-square test were used to analyze the data. The research findings revealed that there was no statistically significant difference in children's listening-recall scores according to the listening format. Similarly, it was determined that children's visual sequencing and visual discrimination performances did not differ significantly according to the listening format. However, it was observed that the average scores of the digital listening group were relatively higher in some performance indicators. In conclusion, the research findings indicate that different listening formats in preschool children produce similar results in terms of children's listening-recall and visual processing performances.

Anahtar Kelimeler

• preschool education
• memory
• book listening styles
• digital book
• storytelling
• listening

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

This study was conducted with the approval decision taken at the meeting of the Atatürk University Ethics Committee (Protocol No. 19) on December 4, 2025. The author declares that there is no conflict of interest with any institution or person within the scope of this study. The ideas and analyses are entirely the author's; the free ChatGPT was used for English translations. All translations were subsequently reviewed and corrected by the author.

Kaynakça

1. Aydın, M. S., & Çelikpazu, E. E. (2019). Okul öncesi 5-6 yaş grubu öğrencilerinin bireysel olarak ve grupla dinledikleri klasik ve dijital hikâyeleri anlama düzeyleri üzerine bir inceleme. International Journal of Languages' Education and Teaching, 7(4), 242-266. https://doi.org/10.29228/ijlet.39835
2. Aydın, E., & Toran, M. (2023). Erken çocuklukta bilişsel becerilerin değerlendirilmesi: Yaklaşımlar, yöntemler ve sınırlılıklar. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 7(2), 219-243. https://doi.org/10.24130/eccdjecs.1967202372525
3. Bacanlı, H., (2002). Gelişim ve öğrenme. Nobel Yayınları.
4. Bayhan, P. ve Artan İ., (2005). Çocuk gelişimi ve eğitimi. Morpa Kültür Yayınları.
5. Bus, A. G., Takacs, Z. K., & Kegel, C. A. (2015). Affordances and limitations of electronic storybooks for young children's emergent literacy. Developmental review, 35, 79-97. https://doi.org/10.1016/j.dr.2014.12.004
6. Santrock, J. W., (2012). Yaşam boyu gelişim gelişim psikolojisi. [Developmental Psychology of LifelongDevelopment]. (Çev. Ed: Yüksel G) Nobel Yayıncılık.
7. Gözüm, A. İ. C. (2020). Okul öncesi dönem çocuklarında çalışma belleği ve engelleyici kontrol: Dikkatin aracı rolü. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(3), 609–638. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202043270
8. Temel, Z. F., Kurtulmuş, Z., & Kaynak, K. B. (2016). Bilişsel gelişim eğitim programının 5-6 yaş çocuklarının dikkat algı ve bellek gelişimlerine etkisi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(1). https://izlik.org/JA97GW47ZY

9. Kızgut, Ç. (2021). Dikkat ve Dikkatin Gelişimine Davranışçı Bir Bakış: Dikkati Geliştirmeye Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi ve Yorumlanması. [Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi].
10. Cain, K., Oakhill, J., & Bryant, P. (2004). Children's reading comprehension ability: Concurrent prediction by working memory, verbal ability, and component skills. Journal of educational psychology, 96(1), 31. https://doi.org/10.1037/0022-0663.96.1.31
11. Fenerci, C., Cheng, Z., Addis, D. R., Bellana, B., & Sheldon, S. (2025). Studying memory narratives with natural language processing. Trends in Cognitive Sciences. 29(6), 516-525. https://doi.org/10.1016/j.tics.2025.02.003
12. Fuster, J. M. (2002). Frontal lobe and cognitive development. Journal of Neurocytology, 31(3-5), 373-385. https://doi.org/10.1023/a:1024190429920
13. Hanania, R., & Smith, L. B. (2010). Selective attention and attention switching: towards a unified developmental approach. Developmental Science, 13, 622-635. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2009.00921.x
14. Honomichl, R. D., & Chen, Z. (2011). Relations as rules: The role of attention in the Dimensional Change Card Sort task. Developmental Psychology, 47(1), 50–60. https://doi.org/10.1037/a0021025
15. Hulme, C., & Snowling, M. J. (2013). Learning to read: What we know and what we need to understand better. Child development perspectives, 7(1), 1-5. https://doi.org/10.1111/cdep.12005
16. Isbell, R., Sobol, J., Lindauer, L., & Lowrance, A. (2004). The effects of storytelling and story reading on the oral language complexity and story comprehension of young children. Early childhood education journal, 32(3), 157-163. https://doi.org/10.1023/B:ECEJ.0000048967.94189.a3
17. Işıkoğlu Erdoğan, N. & Şimşek, Z. C. (2020). Erken çocukluk eğitimi öğretmenlerinin hikâye anlatma/kitap okuma uygulamaları tercihleri ve nedenleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1519-1533. https://doi.org/10.16916/aded.785633
18. Jaafar, G. A. H. (2021). Development of visual perception skills in children. Psychology and Education, 58(3), 1546-1576. https://doi.org/10.17762/pae.v58i3.3888
19. Justice, L. M., & Ezell, H. K. (2002). Use of storybook reading to increase print awareness in at-risk children. American Journal of Speech-Language Pathology, 11(1), 17-29. https://doi.org/10.1044/1058-0360(2002/003)
20. Kendüzler, S. E. (2024). Okul öncesi sınıflarında hikâye okuma üzerine nitel bir araştırma. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 389-406. https://doi.org/10.30692/sisad.1483612
21. Khan, K., Nelson, K., & Whyte, E. (2014). Children choose their own stories: The impact of choice on children's learning of new narrative skills. Journal of Child Language, 41(4), 949-962. https://doi.org/10.1017/S0305000913000160
22. Kol, S. (2013). Erken çocuklukta bilişsel gelişim ve dil gelişimi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(21), 1-21. https://izlik.org/JA87FC59TW
23. Köse, H. B. T., & Bartan, M. (2021). Okul öncesi dönem çocuklarında dijital öykü anlatımının dinleme becerilerine etkisi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 54(2), 523-557. https://doi.org/10.30964/auebfd.703473
24. Mayer, R. E. (2014). Research-based principles for designing multimedia instruction. In V. A. Benassi, C. E. Overson, & C. M. Hakala (Eds.), Applying science of learning in education: Infusing psychological science into the curriculum (pp. 59–70). Society for the Teaching of Psychology.
25. Mayer, R. E., & Moreno, R. (2003). Nine ways to reduce cognitive load in multimedia learning. Educational psychologist, 38(1), 43-52. https://doi.org/10.1207/S15326985EP3801_6
26. Mol, S. E., Bus, A. G., De Jong, M. T., & Smeets, D. J. (2008). Added value of dialogic parent–child book readings: A meta-analysis. Early education and development, 19(1), 7-26. https://doi.org/10.1080/10409280701838603
27. Nicolopoulou, A., (2004). Oyun, bilişsel gelişim ve toplumsal dünya: Piaget, Vygotsky ve sonrası. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi (JFES), 37, 137-169. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000100
28. Oktay, A., (2002). Yaşamın sihirli yılları. Epsilon Yayınları.
29. Paris, S. G., & Paris, A. H. (2001). Classroom applications of research on self-regulated learning. Educational psychologist, 36(2), 89-101. https://doi.org/10.1207/S15326985EP3602_4
30. Petersen, S. E., & Posner, M. I. (2012). The attention system of the human brain: 20 years after. Annual review of neuroscience, 35, 73-89. https://doi.org/10.1146/annurev-neuro-062111-150525
31. Senemoğlu, N. (2007). Gelişim öğrenme ve öğretim (kuramdan uygulamaya). Gönül Yayınevi.
32. Takacs, Z. K., Swart, E. K., & Bus, A. G. (2015). Benefits and pitfalls of multimedia and interactive features in technology-enhanced storybooks: A meta-analysis. Review of educational research, 85(4), 698-739. https://doi.org/10.3102/0034654314566989
33. Tüysüz, S. (2018). 4-6 Yaş Aralığındaki Çocukların Semantik Akıcılık Becerilerinin İncelenmesi. [Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
34. UNICEF, & Unicef. (2017). Annual report 2017. UNICEF. https://dprkorea.un.org/sites/default/files/2019-08/UNICEF%20DPR%20Korea.pdf
35. Varol, İ., Alâ, S., & Eti, M. (2020). Okul öncesi eğitimde Türkçe etkinliklerinde kullanılan hikaye anlatım tekniklerinin çocukların dikkat süresi üzerine etkisi. Temel Eğitim, 2(1), 26-39. https://izlik.org/JA56XC24GW
36. Whitehurst, G.J., & Lonigan, C.J. (2002). Emergent literacy: Development from prereadersto readers. In S. Newman & D. Dickinson (Eds.), Handbook of early literacy research (pp. 11–29). Guilford.
37. Yağar, F., & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştirmalarin planlanmasi: Araştirma sorulari, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9. https://izlik.org/JA23JS34AK