Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler

Fatma Feriha Bakır; Kazım Biber; Caner Börekci

doi:10.55008/te-ad.1855211

EN TR

Relationships Between Mothers’ Abuse Potential, Fathers’ Child–Parent Relationships, and Preschool Children’s Problem Behaviors

Öz

Purpose: The purpose objective of this study is to examine the relationships between problem behaviors exhibited by preschool children, maternal abuse potential, and the quality of the father-child relationship. Method and Materials: The study employed a relational survey model, a quantitative research method. The sample consisted of 157 children (67 girls and 90 boys) aged 36 to 72 months, attending preschool in the Karesi and Altıeylül districts of Balıkesir during the 2023–2024 academic year, along with their mothers, fathers, and teachers. Data were collected using the Preschool Behavior Problems Screening Scale, the Abuse Awareness Scale, and the Child-Parent Relationship Scale – Father Form. Results: The findings revealed a significant positive correlation between maternal abuse potential and children's problem behaviors, as well as a significant negative correlation between the father-child relationship and these behaviors. Furthermore, maternal abuse potential and the father-child relationship together accounted for 29.1% of the total variance in children's problem behaviors. These results demonstrate that parental attitudes play a decisive and critical role in children's behavioral adjustment.

Anahtar Kelimeler

Maternal abuse, Father-child relationship, Preschool education, Problem behavior.

Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler

Öz

Amaç: Okul öncesi dönemdeki çocukların sergilediği problemli davranışlar ile annelerin istismar potansiyeli ve baba-çocuk ilişkisi arasındaki ilişkileri incelemektir. Yöntem ve Araçlar: Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Balıkesir’in Karesi ve Altıeylül ilçelerinde okul öncesi eğitime devam eden 36–72 aylık 157 çocuk (67 kız, 90 erkek) ile bu çocukların anneleri, babaları ve öğretmenleri oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde; Okul Öncesi Davranış Sorunları Tarama Ölçeği, İstismar Farkındalık Ölçeği ve Çocuk Ebeveyn İlişkisi Ölçeği – Baba Formu kullanılmıştır. Sonuçlar: Annelerin istismar potansiyeli ile çocukların problemli davranışları arasında pozitif yönlü, baba-çocuk ilişkisi ile problemli davranışlar arasında ise negatif yönlü anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Anne istismar potansiyeli ve baba-çocuk ilişkisinin, çocukların problemli davranışlarındaki toplam varyansın %29.1’ini birlikte açıkladığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, ebeveyn tutumlarının çocukların davranışsal uyumu üzerinde belirleyici bir role sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Anne istismarı, Baba-çocuk ilişkisi, Okul öncesi eğitim, Problemli davranış

Etik Beyan

Etik Kurul Balıkesir Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu İzin Sayısı: E-82780280-300-301412

Kaynakça

Achenbach, T. M., & Edelbrock, C. S. (1981). Behavioral problems and competencies reported by parents of normal and disturbed children aged four through sixteen. Monographs of the Society for Research in Child Development, 46(1), 82. https://doi.org/10.2307/1165983
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). https://doi.org/10.1176/appi.books.978.089.0425787
Anda, R. F., Felitti, V. J., Bremner, J. D., Walker, J. D., Whitfield, C., Perry, B. D., Dube, S. R., & Giles, W. H. (2006). The enduring effects of abuse and related adverse experiences in childhood. A convergence of evidence from neurobiology and epidemiology. European archives of psychiatry and clinical neuroscience, 256(3), 174–186. https://doi.org/10.1007/s00406.005.0624-4
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall. https://archive.org/details/sociallearningth0000band
Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. The Journal of Early Adolescence, 11(1), 56–95. https://doi.org/10.1177/027.243.1691111004
Blair, C., & Raver, C. C. (2015). School readiness and self-regulation: a developmental psychobiological approach. Annual review of psychology, 66, 711–731. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010.814.015221
Bowen, M. (1993). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Retrospect and prospect. American Journal of Orthopsychiatry, 52(4), 664–678. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1982.tb01456.x
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/978.067.4028845
Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi

Cabrera, N. J., Volling, B. L., & Barr, R. (2018). Fathers are parents, too! Widening the lens on parenting for children’s development. Child Development Perspectives, 12(3), 152–157. https://doi.org/10.1111/cdep.12275
Cicchetti, D., & Toth, S. L. (2005). Child maltreatment. Annual review of clinical psychology, 1, 409–438. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.1.102.803.144029
Davies, P. T., & Cummings, E. M. (1994). Marital conflict and child adjustment: An emotional security hypothesis. Psychological Bulletin, 116(3), 387–411. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.3.387
Deneault, A. A., Bakermans-Kranenburg, M. J., Groh, A. M., Fearon, P. R. M., & Madigan, S. (2021). Childfather attachment in early childhood and behavior problems: A meta-analysis. New Directions for Child and Adolescent Development, 2021(180), 43-66. https://doi.org/10.1002/cad.20434
Derman, M. T., & Başal, H. A. (2013). Okulöncesi çocuklarında gözlenen davranış problemleri ile ailelerinin anne-baba tutumları arasındaki ilişki. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 115–144
Egger, H. L., & Angold, A. (2006). Common emotional and behavioral disorders in preschool children: presentation, nosology, and epidemiology. Journal of child psychology and psychiatry, and allied disciplines, 47(3-4), 313–337. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2006.01618.x
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th ed.). SAGE.
Gershoff, E. T., & Grogan-Kaylor, A. (2016). Spanking and child outcomes: Old controversies and new meta-analyses. Journalof family psychology : JFP : journal of the Division of Family Psychology of the American Psychological Association (Division 43), 30(4), 453–469. https://doi.org/10.1037/fam0000191
Goswami, U. (2019). The learning brain: Cognitive development and cognitive neuroscience (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/978.131.5684734
Güler Kılıç, P. ve Çekiç, A. (2022). Anne Baba Davranışları ile Çocuklarda Gözlenen Problem Davranışlar Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(50), 141-166.
Kanak, M., & Pekdoğan, S. (2020). 3-6 yaş çocuğa sahip ebeveynlerin duygusal istismar potansiyellerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 9(4), 1029–1046. https://doi.org/10.30703/cije.594156
Kanlıkılıçer, P. (2005). Okul öncesi davranış sorunları tarama ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
Kapçı, E. G., Uslu, R., Akgün, E., & Acer, D. (2010). The Turkish adaptation and standardization of the Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). Türk Psikiyatri Dergisi, 21(4), 313–321.
Kaya, A. G., & Buğa, A. (2021). Anne babaların ebeveyn davranışlarının ve evlilik doyumlarının incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 21(51), 371–410. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.645465
Keenan, K., Shaw, D., Delliquadri, E., Giovannelli, J., & Walsh, B. (1998). Evidence for the continuity of early problem behaviors: application of a developmental model. Journal of abnormal child psychology, 26(6), 441–452. https://doi.org/10.1023/a:102.264.7717926
Lansford, J. E., Sharma, C., Malone, P. S., Woodlief, D., Dodge, K. A., Oburu, P., Pastorelli, C., Skinner, A. T., Sorbring, E., Tapanya, S., Tirado, L. M., Zelli, A., Al-Hassan, S. M., Alampay, L. P., Bacchini, D., Bombi, A. S., Bornstein, M. H., Chang, L., Deater-Deckard, K., & Di Giunta, L. (2014). Corporal punishment, maternal warmth, and child adjustment: a longitudinal study in eight countries. Journal of clinical child and adolescent psychology 53, 43(4), 670–685. https://doi.org/10.1080/15374.416.2014.893518
Lamb, M. E. (Ed.). (2010). The role of the father in child development (5th ed.). Wiley.
Milner J. S. (2000). Social information processing and child physical abuse: theory and research. Nebraska Symposium on Motivation. Nebraska Symposium on Motivation, 46, 39–84.
Minuchin, S. (1974). Families & family therapy. Harvard U. Press.
Mustard J. (2006). Experience-based brain development: Scientific underpinnings of the importance of early child development in a global world. Paediatrics & child health, 11(9), 571–572. https://doi.org/10.1093/pch/11.9.57
Moffitt T. E. (2018). Male antisocial behaviour in adolescence and beyond. Nature human behaviour, 2, 177–186.
National Research Council (US) & Institute of Medicine (US) Committee on Integrating the Science of Early Childhood Development, Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. National Academies Press (US). https://doi.org/10.17226/9824
Özyürek, A., & Dakak, S. (2022). Annelerin çocuklarına karşı ilgi ve istismar düzeyini etkileyen faktörlerin incelenmesi. Turkish Academic Research Review, 7(2), 355–374.
Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7th ed.). Allen & Unwin.
Parsak, B., & Kuzucu, Y. (2020). Ebeveyn tutumları ile okul öncesi dönem çocuklarında saldırganlık arasındaki ilişkide çocukların empati ve sosyal becerilerinin rolü. Humanistic Perspective, 2(3), 347–374. https://doi.org/10.47793/hp.778702
Patterson, G. R. (1982). Coercive family process. Castalia.
Pekdoğan, S. (2017). İstismar farkındalık ölçeği ebeveyn formu: Ölçek geliştirme çalışması. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (62), 173–185.
Pianta, R. C. (1992). Child–Parent Relationship Scale. University of Virginia.
Ringoot, A. P., Tiemeier, H., Jaddoe, V. W., So, P., Hofman, A., Verhulst, F. C., & Jansen, P. W. (2015). Parental depression and child well-being: young children’s self-reports helped addressing biases in parent reports. Journal of clinical epidemiology, 68(8), 928–938. https://doi.org/10.1016/j.jclinepi.2015.03.009
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Thompson R. A. (2014). Stress and child development. The Future of children, 24(1), 41–59. https://doi.org/10.1353/foc.2014.0004
Tremblay, R. E., Nagin, D. S., Séguin, J. R., Zoccolillo, M., Zelazo, P. D., Boivin, M., Pérusse, D., & Japel, C. (2004). Physical aggression during early childhood: trajectories and predictors. Pediatrics, 114(1), e43–e50. https://doi.org/10.1542/peds.114.1.e43
TÜİK. (2021). Güvenlik birimine gelen veya getirilen çocuk istatistikleri, 2021. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2021-45586
Uzun, H., & Baran, G. (2015). Çocuk ebeveyn ilişki ölçeği’nin okul öncesi dönemde çocuğu olan babalar için geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(3), 30–40.
Yavuzer, H. (2008). Çocuk psikolojisi. Remzi Kitabevi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Okul Öncesi Eğitim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatma Feriha Bakır
0009-0003-7051-9561
Türkiye

Kazım Biber
0000-0001-6827-8307
Türkiye

Caner Börekci ^*
0000-0001-5749-2294
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

16 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

3 Ocak 2026

Kabul Tarihi

3 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.55008/te-ad.1855211

IZ

https://izlik.org/JA75XP84NN

APA

Bakır, F. F., Biber, K., & Börekci, C. (2026). Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 20-32. https://doi.org/10.55008/te-ad.1855211

AMA

1.Bakır FF, Biber K, Börekci C. Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler. TEAD. 2026;6(1):20-32. doi:10.55008/te-ad.1855211

Chicago

Bakır, Fatma Feriha, Kazım Biber, ve Caner Börekci. 2026. “Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler”. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi 6 (1): 20-32. https://doi.org/10.55008/te-ad.1855211.

EndNote

Bakır FF, Biber K, Börekci C (01 Nisan 2026) Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi 6 1 20–32.

IEEE

[1]F. F. Bakır, K. Biber, ve C. Börekci, “Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler”, TEAD, c. 6, sy 1, ss. 20–32, Nis. 2026, doi: 10.55008/te-ad.1855211.

ISNAD

Bakır, Fatma Feriha - Biber, Kazım - Börekci, Caner. “Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler”. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi 6/1 (01 Nisan 2026): 20-32. https://doi.org/10.55008/te-ad.1855211.

JAMA

1.Bakır FF, Biber K, Börekci C. Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler. TEAD. 2026;6:20–32.

MLA

Bakır, Fatma Feriha, vd. “Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler”. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, c. 6, sy 1, Nisan 2026, ss. 20-32, doi:10.55008/te-ad.1855211.

Vancouver

1.Fatma Feriha Bakır, Kazım Biber, Caner Börekci. Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler. TEAD. 01 Nisan 2026;6(1):20-32. doi:10.55008/te-ad.1855211

Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi açık erişimli bir dergidir.

The content of the Journal of Research in Elementary Education is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial- 4.0 International License.

Relationships Between Mothers’ Abuse Potential, Fathers’ Child–Parent Relationships, and Preschool Children’s Problem Behaviors

Öz

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi Dönemde Annelerin İstismar Potansiyeli, Babaların Çocukla İlişkisi ve Çocukların Problemli Davranışları Arasındaki İlişkiler

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster