Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zeka Okuryazarlık Düzeyleri, Yapay Zekaya Yönelik Kaygıları ve Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırma, sınıf öğretmenlerinin yapay zeka (YZ) okuryazarlık düzeyleri, YZ’ye yönelik kaygıları ve tutumları arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüş olup, Türkiye’nin farklı illerinde görev yapan 314 sınıf öğretmeni (163 kadın, 151 erkek) çalışmaya dâhil edilmiştir. Veriler, 2024 yılı (Ekim-Aralık) içerisinde kişisel bilgi formu, YZ tutum ölçeği, YZ kaygı ölçeği ve YZ okuryazarlığı ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma bulguları, sınıf öğretmenlerinin YZ okuryazarlık düzeylerinin genel olarak orta seviyede olduğunu ve YZ’ye yönelik kaygılarının da orta düzeyde seyrettiğini göstermektedir. Cinsiyet, teknoloji kullanım yeterliliği ile YZ ve internet kullanım süresinin, öğretmenlerin YZ okuryazarlıkları, kaygıları ve tutumları üzerinde anlamlı farklılıklar oluşturduğu belirlenmiştir. Ayrıca, YZ okuryazarlığı ve kaygı düzeylerinin, sınıf öğretmenlerinin YZ’ye yönelik tutumlarını anlamlı biçimde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma eğitimde YZ kullanımına ilişkin sınıf öğretmenlerinin genel bilgi, kaygı ve tutum düzeylerini ortaya koyması açısından önemli bulgular sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• yapay zeka
• sınıf öğretmenleri
• kaygı
• tutum
• okuryazarlık

Examination of the Relationship between Primary School Teachers’ Artificial Intelligence Literacy Levels, Anxiety, and Attitudes toward Artificial Intelligence

Öz

This study examines the relationships between primary school teachers’ artificial intelligence (AI) literacy, their anxiety toward AI, and their attitudes toward AI. The study was conducted using a correlational survey research design and included 314 primary school teachers (163 female, 151 male) working in different provinces of Türkiye. Data were collected between October and December 2024 through a personal information form, an AI attitude scale, an AI anxiety scale, and an AI literacy scale. The findings show that primary school teachers have a moderate level of AI literacy and experience a moderate level of anxiety toward AI. Significant differences in teachers’ AI literacy, anxiety, and attitudes were found based on gender, technology use proficiency, and the amount of time spent using AI and the internet. In addition. AI literacy and anxiety were identified as significant predictors of primary school teachers’ attitudes toward AI. Overall, the study provides valuable insights into primary school teachers’ knowledge, concerns, and attitudes regarding the use of AI in educational contexts.

Anahtar Kelimeler

• artificial intellingece
• primary school teachers
• anxiety
• attitude
• literacy

Kaynakça

1. Aghaziarati, A., Nejatifar, S., & Abedi, A. (2023). AI in education: Investigating teacher attitudes. AI and Tech in Behavioral and Social Sciences, 1(1), 35–42. https://doi.org/10.61838/kman.aitech.1.1.6
2. Akkaya, B., Özkan, A., & Özkan, H. (2021). YZ kaygı (YZK) ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 1125–1146. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.833668
3. Aksakal Taşkıran, Ş., Emre, İ., & Özbek, M. (2024). Sınıf öğretmenlerinin YZ’ya ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 7(1), 1–13.
4. Ayanwale, M. A., Sanusi, I. T., Adelana, O. P., Aruleba, K. D., & Oyelere, S. S. (2022). Teachers’ readiness and intention to teach AI in schools. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, Article 100099. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100099
5. Banaz, E. (2024). Türkçe öğretmenlerinin YZ kaygılarının incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 35–58. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1542238
6. Banaz, E., & Demirel, O. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının YZ okuryazarlıklarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 60, 1516–1529. https://doi.org/10.53444/deubefd.1461048
7. Banaz, E., & Maden, S. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının YZ tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 1173–1180. https://doi.org/10.24315/tred.1430419
8. Bohara, D. K., & Rana, K. (2024). Unmasking teachers’ proficiency in harnessing AI (AI) for transformative education. SN Social Sciences, 4(11), Article 203. https://doi.org/10.1007/s43545-024-01003-7

9. Chounta, I. A., Bardone, E., Raudsep, A., & Pedaste, M. (2022). Exploring teachers’ perceptions of AI as a tool to support their practice in Estonian K-12 education. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 32(3), 725–755. https://doi.org/10.1007/s40593-021-00243-5
10. Çam, M. B., Çelik, N. C., Turan Güntepe, E., & Durukan, Ü. G. (2021). Öğretmen adaylarının YZ araçları ile ilgili farkındalıklarının belirlenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(48), 263–285.
11. Çelebi, C., Demir, U., & Karakuş, F. (2023). YZ okuryazarlığı konulu çalışmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 535–560.
12. Çolak Yazıcı, S., & Erkoç, M. (2024). Kimya, fizik, biyoloji ve fen bilimleri öğretmenlerinin YZ kullanımına yönelik görüş ve tutumlarının teknoloji kabul modeline göre analizi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1606–1641. https://doi.org/10.51460/baebd.1496347
13. Çubukçu, Z., Tosuntaş, Ş. B., & Kircaburun, K. (2017). Investigation of pre-service teachers' opinions toward mobile technologies within the frame of technology acceptance model. Asian Journal of Instruction, 5(2), 1–18.
14. Dişlioğlu, T. A. (2025). YZ teknolojilerinin eğitimde kullanılması: Öğretmen değerlendirmeleri. Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 7(2), 167–191.
15. Eker, C., & Halıcı Gürbüz, S. (2024). Matematik öğretmenlerinin matematik dersinde YZ kullanımına yönelik yeterlilik algıları. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 7(7), 513–528. https://doi.org/10.26677/TR1010.2024.1425
16. Erdoğdu, F., & Çakır, O. (2024). Öğretmen adaylarının YZ okuryazarlıklarının ve YZ’ye ilişkin algılarının belirlenmesi. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 63–95. https://doi.org/10.55107/turksosbilder.1594635
17. Eyüp, B., & Kayhan, S. (2023). Pre-service Turkish language teachers' anxiety and attitudes toward artificial intelligence. International Journal of Education and Literacy Studies, 11(4), 43–56. https://doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.11n.4p.43
18. Karaoğlan Yılmaz, F. G., & Yılmaz, R. (2023). YZ okuryazarlığı ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Bilgi ve İletişim Araçları Dergisi, 5(2), 172–190. https://doi.org/10.53694/bited.1376831
19. Kasinidou, M., Kleanthous, S., & Otterbacher, J. (2024). “AI is a very broad term”: How educators perceive artificial intelligence? International Conference on Information Technology for Social Good (GoodIT ’24) (ss. 1–9). ACM. https://doi.org/10.1145/3677525.3678677
20. Kasinidou, M., Kleanthous, S., & Otterbacher, J. (2025). Cypriot teachers' digital skills and attitudes towards AI. Discover Education, 4(1), 1–23. https://doi.org/10.1007/s44217-024-00390-6
21. Kaya, F., Aydin, F., Schepman, A., Rodway, P., Yetişensoy, O., & Demir-Kaya, M. (2022). The roles of personality traits, AI anxiety, and demographic factors in attitudes toward artificial intelligence. International Journal of Human–Computer Interaction, 1–18. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2151730
22. Kaya, M., & Köseoğlu, Z. (2024). Geleceğin eğitimini şekillendirmek: Öğretmen yardımcısı YZ. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 8(29), 1555–1578. https://doi.org/10.5281/zenodo.13384238
23. Kim, K., & Kwon, K. (2023). Exploring the AI competencies of elementary school teachers in South Korea. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4, Article 100137. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100137
24. Köse, B., Radıf, H., Uyar, B., Baysal, İ., & Demirci, N. (2023). Öğretmen görüşlerine göre eğitimde YZ’nın önemi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(71), 4203–4209. http://dx.doi.org/10.29228/JOSHAS.74125
25. Kurtdede Fidan, N., & Kayar, İ. (2025). Sınıf öğretmenlerinin YZ’ya bakışı: Uygulamaları, gelecek planları ve endişeleri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 1745–1773. http://dx.doi.org/10.51460/baebd.1583635
26. Küçükkara, M. F., Ünal, M., & Sezer, T. (2024). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin YZ’ya ilişkin görüşleri. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 17–28. https://doi.org/10.55008/te-ad.1431142
27. Lindner, A., & Romeike, R. (2019, Kasım). Teachers’ perspectives on artificial intelligence. 12th International Conference on Informatics in Schools: Situation, Evaluation and Perspectives (ISSEP), Larnaca, Cyprus.
28. Moura, A., & Carvalho, A. A. A. (2024). Teachers’ perceptions of the use of AI in the classroom. International Conference on Lifelong Education and Leadership for All (ICLEL 2023) (ss. 140–150). Atlantis Press.
29. Özer, S., Sancar Yazıcı, A., Akgül, S., & Yıldırım, A. (2023). Okullarda YZ kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(10), 1776–1794. https://doi.org/10.5281/zenodo.10085759
30. Özkan, E. K., Erdemir, N., & Coşkun, D. (2024). A systematic review of EFL teachers’ perspectives on artificial intelligence technologies. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(2), 150–168. https://doi.org/10.47479/ihead.1535035
31. Ryu, M., & Han, S. (2018). The educational perception on AI by elementary school teachers. Journal of The Korean Association of Information Education, 22(3), 317–324. http://dx.doi.org/10.14520/jkaie.2018.22.3.317
32. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024, 24 Ekim). Çocuklarda bilişim araçları kullanım araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Araclari-Kullanim-Arastirmasi-2024-53638
33. Velander, J., Taiye, M. A., Otero. N., & Milrad, M. (2024). AI in K-12 education: Eliciting and reflecting on Swedish teachers' understanding of AI and its implications for teaching & learning. Education and Information Technologies, 29(4), 4085–4105. https://doi.org/10.1007/s10639-023-11990-4
34. Yılmaz, N., & Korkmaz, Ö. (2025). Eğitimde YZ kullanımına ilişkin geliştirilen ve uyarlanan ölçeklerin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1567–1585. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1563316
35. Yılmaz, V., & Ungan, S. (2024). İlkokulda YZ kullanımının önemi üzerine sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12(2), 57–68. http://dx.doi.org/10.29228/ijla.75317
36. Yue, M., Jong, M. S. Y., & Ng. D. T. K. (2024). Understanding K–12 teachers’ technological pedagogical content knowledge readiness and attitudes toward AI education. Education and Information Technologies, 1–32. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12621-2