TÜBİTAK Bilim Dergilerinde Deprem

Öz

Bu araştırmanın amacı, TÜBİTAK Bilim ve Teknik ve Bilim Çocuk dergilerindeki deprem temalı içerikleri inceleyerek karşılaştırmak; yayın sıklığı, tematik dağılımı ve deprem eğitimine ayrılan oranınbelirlenmesidir. Türkiye’de bilimsel çalışmaların büyük kitlelere ulaştırılmasına öncülük ettiği için TÜBİTAK bilim dergileri incelenmiştir. Çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmış, belirlenen makaleler içerik ve tematik analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, deprem içeriklerinin büyük çoğunluğunun Bilim ve Teknik dergisinde yer aldığını, Bilim Çocuk dergisinde ise sınırlı kaldığını göstermiştir. Her iki dergide de içerik yoğunluğunun büyük depremler sonrasında belirgin biçimde arttığı, ancak yayın sürekliliğinin sağlanamadığı görülmüştür. Bilim ve Teknik, deprem olgusunu jeolojik mekanizmalardan mühendislik çözümlerine ve toplumsal etkilere kadar geniş bir yelpazede işlemiştir. Bilim Çocuk'ta ise tematik çeşitlilik sınırlı olup içerikler daha çok farkındalık ve duygusal destek boyutunda şekillenmiştir. Araştırma, popüler bilim yayınlarının toplum genelinde afet farkındalığı oluşturmada önemli bir araç olduğunu ve afet eğitiminin erken yaşlardan itibaren süreklilik arz eden bir yayın anlayışıyla desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bilim ve Teknik
• Bilim Çocuk
• Deprem eğitimi
• Popüler Bilim Yayınları
• Afet Farkındalığı

Earthquake in TUBITAK Science Journals

Öz

The purpose of this research is to examine and compare the earthquake-themed content in TÜBİTAK publications, Science and Technology and Science for Kids, determining the frequency of publication, thematic distribution, and the proportion dedicated to earthquake education. The study employed a document review method, and the identified articles were evaluated using content and thematic analysis techniques. The findings show that the vast majority of earthquake content is in the publication Science and Technology, while such content is quite limited in Science for Kids. In both publications, the content density significantly increased following major earthquakes, but continuity was not maintained through a sustainable publishing policy. Science and Technology covered the earthquake phenomenon across a wide spectrum, from geological mechanisms and engineering solutions to societal impacts. In Science for Kids, thematic diversity was limited, with content primarily focused on awareness and emotional support. The research reveals that popular science publications are an important tool for creating disaster awareness across the community, and that disaster education should be supported by a continuous publishing approach starting from an early age.

Anahtar Kelimeler

• Science and Technology
• Science Child
• Earthquake education
• Popular Science Publications
• Disaster awareness

Kaynakça

1. Akkaş, H. H. (2023). Deprem farkındalığı. M. Öztürk ve M. Kırca (Ed.), Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası için akademik öneriler içinde (ss. 23-35). Gaziantep: Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub99.
2. Akman, D., & Şahin, Ş. (2023). Isparta’da deprem afet bilinci toplumsal düzeyinin belirlenmesi. Teknik Bilimler Dergisi, 13(2), 1-6. https://doi.org/10.35354/tbed.1300148
3. Altun, F. (2018). Afetlerin ekonomik ve sosyal etkileri: Türkiye örneği üzerinden bir değerlendirme. Sosyal Çalışma Dergisi, 2(1), 1-15. https://izlik.org/JA76ZJ83HE
4. Aral, N. (2023). Depremin çocuklara etkileri. Journal of Child and Development, 6(11), 93-105. https://doi.org/10.36731/cg.1299175
5. Aslandereen, M. & Berkant, H. G. (2023). Okul öncesi eğitimde depremin öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri. Journal of Educational Reflections, 7(2), 22-34.
6. Bayar, A., Çalışkan, G., ve Bayar, A. (2024). Deprem afeti sonrasında okullarda karşılaşılan sorunlar ve çözüm yolları. Sinop Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1 (1), 84- 100.
7. Bilen, E., & Polat, M. (2022). Öğretmen adaylarının deprem farkındalığına ilişkin görüşleri. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 4(1), 155-173. https://doi.org/10.46464/tdad.1098199
8. Budak, D., & Kandil, N. (2023). Üniversite öğrencilerinin deprem bilgi düzeyleri ve sürdürülebilir deprem farkındalık düzeylerinin araştırılması: Spor bilimleri örneği. Sportive, 6(2), 29-40. https://doi.org/10.53025/sportive.1322709

9. Buldu, B. (2024). Afetlerle mücadele stratejisinde toplumun rolü ve afet eğitimlerinin önemi. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 5(1), 189-200. https://doi.org/10.62001/gsijses.1456270
10. Çavuş, R., & Balçın, M. D. (2020). Deprem eğitim merkezi gezisinin ortaokul öğrencilerinin depreme yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(2), 55-72. https://izlik.org/JA68GT32JP
11. Demircioğlu, H., & Canbazoğlu Bilici, S. (2024). Popüler bilim dergilerinde mühendislik disiplininin ve mühendislik tasarım sürecinin incelenmesi: bilim çocuk dergisi örneği. Anadolu Öğretmen Dergisi, 8(2), 163-188. https://doi.org/10.35346/aod.1562542
12. Edemen, M., Okkay, M., Tugrul, R., Kurt, M. Şirin, Bircan, O., Yoldaş, H., … Aslan, A. (2023). Deprem nedir? Nasıl oluşur? Türkiye’de oluşmuş depremler ve etkileri nelerdir? Depremlere karşı alınabilecek tedbirler hususunda öneriler. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(93), 719–734. https://doi.org/10.26450/jshsr.3584
13. Ergünay, O. (2007). Türkiye'nin afet profili [Turkey's disaster profile]. TMMOB Afet Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde (ss. 1-14). Ankara: TMMOB.
14. Ezen, Ü. (2005). Depremin fiziksel mekanizması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 4(7), 85-91. https://izlik.org/JA23CD49SF
15. Gezer, M., & Şahin, İ. F. (2022). Deprem eğitimi: Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının depreme ilişkin bilgi düzeyleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 97-106. https://doi.org/10.17556/erziefd.941878
16. Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar-ilkeler-teknikler (39. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
17. Koçak, K., & Keskin, H. Ş. (2024). Use of mobile applications in earthquakeeducation. Emergency Aid and Disaster Science, 4(1), 23–29.
18. Krippendorff, K. (2019). Content analysis: An introductiontoitsmethodology (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications: SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781071878781
19. Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
20. Okutkan, C., & Gün, R. Ş. (2023). Türkiye’de depremle ilgili eğitim alanında yapılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analiz yöntemiyle incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 13, 1699-1715. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1394975
21. Özel, S. (2025). Depremlerden sonra ikincil afet ve yönetimi: bir yönetim planı önerisi. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 52-69. https://doi.org/10.35341/afet.1258389
22. Özkorkmaz, H., Türk, M. M., Taşyürek, K., Taşyürek, M., Baran, S., & Güler, T. (2023). 7. sınıf öğrencilerinin deprem hakkındaki farkındalıklarının incelenmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(96), 1346–1362. https://doi.org/10.5281/zenodo.8112114
23. Özmen, B., & Özden, T. (2014). Türkiye’nin afet yönetim sistemine ilişkin eleştirel bir değerlendirme. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 49. https://izlik.org/JA56MH88FP
24. Telli, S. G., & Altun, D. (2023). Türkiye’de deprem sonrası çevrimiçi öğrenmenin vazgeçilmezliği. Journal of University Research, 6(2), 125-136. https://doi.org/10.32329/uad.1268747
25. Toker, H. (2016). Doğal afetler, iletişim ve medya. Z. Karaman ve A. Altay (Ed.), Bütünleşik Afet Yönetimi içinde (ss. 249–278). Ankara: İlkem Yayınları.
26. Tuncer, N., Sözen, Ş., & Sakar, Ş. (2021). Okul öncesi eğitimde deprem farkındalığı: Deprem benden küçüksün” projesi, Tokat ili örneği. International Journal of Educational Spectrum, 3(1), 1-27. https://doi.org/10.47806/ijesacademic.756668
27. Yaşaroğlu, C., Sürmeli, S., & Atlı, T. (2025). Deprem bölgesi sınıf öğretmenlerinin deprem sonrası eğitim öğretimle ilgili görüşleri. Turkish Journal of Educational Studies, 12(1), 77-101. https://doi.org/10.33907/turkjes.1602950
28. Yetişensoy, O. (2022). Ortaokul öğrencilerine yönelik afet bilinci ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(36), 1473-1496. https://doi.org/10.35675/befdergi.1146938
29. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
30. Yıldırım, G., & İsen, Z. (2024). WEB 2.0 eğitim araçlarının deprem bilinçlendirme eğitiminde kullanımı. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 404-413. https://doi.org/10.48066/kusob.1578096
31. Demir Yıldız, C. ve Demir Öztürk, E. (2023). Eğitim ve çocuk özelinde kahramanmaraş depremleri. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(12), 1649-1. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1337