The Transformation of Urban Space at the Intersection of Power, Production, and Experience

Öz

This study examines the transformation of spatiality in modern and postmodern thought through the theoretical frameworks of Michel Foucault, Henri Lefebvre, and Edward Soja. The conceptual rupture that emerged in the second half of the twentieth century within critical social theory which is referred to as the spatial turn revealed that space is not a physical or neutral ground, but a dynamic structure constituted at the intersection of power relations, processes of social production, and subjective experience. The article explores this rupture by positioning it along three key axes: Foucault’s conceptualization of space within power relations through discipline, surveillance, and heterotopia; Lefebvre’s critical geography, specifically his theory of the social production of space and the spatial triad (perceived, conceived, and lived space); and Soja’s conceptualizations of Thirdspace and the postmetropolis, as elaborated through a postmodern rereading of Lefebvre. Taken together, these approaches offer a complementary framework for understanding the multilayered nature of space, while proposing an interdisciplinary reconceptualization of spatial studies along the axes of power, production, and experience.

Anahtar Kelimeler

• Spatiality
• Urban space
• Production of space
• Power relations

Destekleyen Kurum

Destek alınan herhangi kurum, kuruluş yoktur.

Etik Beyan

Bu makale, derleme türünde olduğu için etik kurul kararı gerektirmemektedir.

İktidar, Üretim ve Deneyimin Kesişiminde Kentsel Mekânın Dönüşümü

Öz

Bu çalışma, modern ve postmodern düşüncede mekân kavramının geçirdiği dönüşümü, Michel Foucault, Henri Lefebvre ve Edward Soja’nın kuramsal yaklaşımları üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında özellikle eleştirel sosyal kuram içinde yaşanan ve mekânsal dönüş (spatial turn) olarak adlandırılan kavramsal kırılma, mekânın fiziksel ya da nötr bir zemin olmanın ötesinde, iktidar ilişkilerinin, toplumsal üretim süreçlerinin ve öznel deneyimin kesişiminde kurulan dinamik bir yapı olduğunu ortaya koymuştur. Makale, söz konusu kırılmayı üç temel eksende incelemektedir: Foucault’nun mekânı disiplin, gözetim ve heterotopya kavramlarıyla iktidar ilişkileri içinde konumlandırması; Lefebvre’in mekânın toplumsal üretimi kuramı ve mekânsal üçlü (algılanan, tasarlanan ve yaşanan mekân) üzerinden geliştirdiği eleştirel coğrafya; ve Soja’nın, Lefebvre'i postmodern bir yaklaşımla yeniden okuyarak geliştirdiği ‘üçüncü mekân’ (thirdspace) ve postmetropolis kavramsallaştırmaları. Bu yaklaşımların bir arada ele alınması, mekânın çok katmanlı doğasını çözümlemek adına tamamlayıcı bir çerçeve sunmakta; mekân çalışmalarının iktidar, üretim ve deneyim eksenlerinde disiplinlerarası bir bakış açısıyla yeniden değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mekânsallık
• Kentsel mekân
• Mekânın üretimi
• İktidar ilişkileri

Destekleyen Kurum

Destek alınan herhangi kurum, kuruluş yoktur.

Etik Beyan

Bu makale, derleme türünde olduğu için etik kurul kararı gerektirmemektedir.

Kaynakça

1. Agnew, J. (1987). Place and politics: The geographical mediation of state and society. Boston and London: Allen & Unwin.
2. Bachelard, G. (2014). The poetics of space. Boston: Beacon.
3. Bengü, D. (2025). Kamusal alan ve mekânsallık: mimari normlar, fenomenoloji ve katılım, Kent Akademisi Dergisi, 18(4):1889-1917. https://doi.org/10.35674/kent.1523685
4. Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. London: Routledge.
5. Casey, E. S. (1997). The fate of place: A philosophical history. Berkeley: University of California.
6. Crampton, J. W. ve Elden, S. (Ed.). (2007). Space, knowledge and power: Foucault and geography. Cornwall:Ashgate.
7. Cresswell, T. (2004). Place: A short introduction. Oxford: Blackwell.
8. Cresswell, T. (2009). Place. R. Kitchin ve N. Thrift (Ed.), International encyclopedia of human geography (Cilt 8, s. 169–177) içinde. London: Elsevier.

9. Cresswell, T. (2012). Geographic thought: A critical introduction. Oxford: Wiley-Blackwell.
10. Çavdar, R. Ç. (2018). Farklılığın mekanı: Foucault ve Lefebvre’deki heterotopya ve heterotopi ayrımı. İDEALKENT, 9(25), 941-959. https://doi.org/10.31198/idealkent.458739
11. de Certeau, M. (1984). The practice of everyday life (S. Rendall, Çev.). Berkeley: University of California.
12. Elden, S. (2001). Mapping the present: Heidegger, Foucault and the project of a spatial history. London and New York: Continuum.
13. Foucault, M. (1986). Of other spaces. Diacritics, 16(1), 22–27. doi:https://doi.org/10.2307/464648
14. Foucault, M. (1992). Hapishanenin doğuşu (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ankara: İmge.
15. Foucault, M. (1994). The order of things: An archaeology of the human sciences. New York: Vintage.
16. Foucault, M. (2007). Cinselliğin tarihi (H. U. Tanrıöver, Çev.). İstanbul: Ayrıntı.
17. Harvey, D. (1989). The condition of postmodernity. Cambridge and Oxford: Blackwell.
18. Harvey, D. (2001). Spaces of capital: Towards a critical geography. London: Routledge.
19. Hooks, B. (1990). Choosing the margin as a space of radical openness. Yearning: Race, gender, and cultural politics içinde (s. 145–153). Boston: South End.
20. İncedere, L. (2023). Modernizmden postmodernizme kentsel mekân. International Social Sciences Studies Journal, (e-ISSN:2587-1587) 9 (111); 6840-6847. DOI: http://dx.doi.org/10.29228/sssj.69448
21. Jameson, F. (1991). Postmodernism, or, the cultural logic of late capitalism. Durham: Duke University.
22. Johnson, P. (2013). The geography of Foucault's heterotopias. Geography Compass, 7(11), 761–773.
23. Karaçizmeli, M. (2021). Lefebvre ve Foucault’da mekân: Kuramsal bir tartışma. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(52), 166-178. doi: https://doi.org/10.17498/kdeniz.996269
24. Lefebvre, H. (2016). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.) (4. baskı). İstanbul: Sel.
25. Malpas, J. E. (1999). Place and experience: A philosophical topography. Cambridge: Cambridge University.
26. Malpas, J. E. (2012). Heidegger and the thinking of place. Cambridge, MA: MIT Press.
27. Massey, D. (1994). Space, place, and gender. Minneapolis: University of Minnesota Press.
28. Massey, D. (2005). For space. London: Sage Publications.
29. Merleau-Ponty, M. (1962). Phenomenology of perception (C. Smith, Çev.). London: Routledge & Kegan Paul.
30. Merrifield, A. (2000). Henri Lefebvre: A socialist in space. M. Crang ve N. Thrift (Ed.), Thinking space (s. 167–182) içinde. London: Routledge.
31. Merrifield, A. (2006). Henri Lefebvre: A critical introduction. New York: Routledge.
32. Moretti, F. (2005). Atlas of the European novel, 1800–1900. London: Verso.
33. Moretti, F. (2013). Distant reading. London: Verso.
34. Relph, E. (1976). Place and placelessness. London: Pion.
35. Rose, G. (1993). Feminism and geography: The limits of geographical knowledge. Minneapolis: University of Minnesota Press.
36. Said, E. W. (1978). Orientalism. New York: Pantheon.
37. Said, E. W. (1993). Culture and imperialism. New York: Knopf.
38. Sassen, S. (2001). The global city: New York, London, Tokyo (2. baskı). New York: Princeton University Press.
39. Shymchyshyn, M. (2021). Geocriticism at the crossroads: An overview. R. Tally (Ed.), Spatial literary studies: Interdisciplinary approaches to space, geography, and the imagination içinde (s. 13–30). New York: Routledge.
40. Soja, E. W. (1989). Postmodern geographies: The reassertion of space in critical social theory. London: Verso.
41. Soja, E. W. (1996). Thirdspace: Journeys to Los Angeles and other real-and-imagined places. Cambridge: Blackwell.
42. Soja, E. W. (2000). Postmetropolis: Critical studies of cities and regions. Oxford: Blackwell.
43. Stanek, Ł. (2011). Henri Lefebvre on space: Architecture, urban research, and the production of theory. Minneapolis: University of Minnesota.
44. Şengül, H. T. (2009). Kentsel çelişki ve siyaset: Kapitalist kentleşme süreçleri üzerine yazılar. Ankara: İmge.
45. Tally, R. T. (2013). Spatiality. New York: Routledge.
46. Topinka, R. (2010). Foucault, Borges, heterotopia: Producing knowledge in other spaces. Foucault Studies, (9), 54–70. Doi:https://doi.org/10.22439/fs.v0i9.3059
47. Tuan, Y.-F. (1977). Space and place: The perspective of experience. Minneapolis: University of Minnesota.
48. Tümtaş, M. S. (2012). Kent, mekân ve ayrışma. Ankara: Delta.
49. Westphal, B. (2011). Geocriticism: Real and fictional spaces (R. T. Tally, Çev.). New York: Palgrave Macmillan.