Araştırma Makalesi

Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması

Sayı: 66 5 Şubat 2026
PDF İndir
EN TR

Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması

Öz

Beden eğitimi bağlamında temel psikolojik ihtiyaçların karşılanması ya da engellenmesi, öğrencilerin derse katılımını, derse yönelik ilgisini, motivasyonunu ve okul dışındaki fiziksel aktiviteye katılımını etkileyen önemli bir faktördür. Temel psikolojik ihtiyaçlar ile ilgili geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının varlığı, ihtiyaçlar tatmin edildiğinde ve engellendiğinde ortaya çıkan olumlu ve olumsuz sonuçları belirlemek açısından oldukça önemlidir. Dolayısıyla, çalışmanın amacı, Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmini ve Engellenmesi Ölçeği’ni (Basic Psychological Needs Satisfaction and Frustration Scale: BPNSFS) Türkiye’de beden eğitimi bağlamına uyarlamak ve ortaokul ile lise öğrencilerinden oluşan bir örneklemde psikometrik özelliklerini, yapısını ve faktöriyel değişmezliğini (cinsiyet ve öğrenim kademesi) test etmektir. Araştırmanın çalışma grubu kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenen ortaokul (n=400) ve lise (n=358) öğrencilerinden oluşmaktadır. Çalışmada çeşitli rakip modeller karşılaştırılmış ve altı faktörlü modelin verilere en iyi uyum sağlayan model olduğu tespit edilmiştir. Ölçme aracının yakınsak ve ayırt edici geçerliliği için t-değerleri, faktör yükü ve Açıklanan Ortak Varyans değerleri; güvenirliğinin değerlendirilmesinde ise iç tutarlılık katsayısı, CR değeri, Spearman Brown, test-tekrar test ve McDonald Omega puanları hesaplanmıştır. Bulgular ölçme aracının Türkçe formunun güvenirliğinin, geçerliğinin ve cinsiyet ile öğrenim kademesi açısından ölçme değişmezliğinin sağlandığını göstermektedir. Sonuç olarak BPNSFS’nin Türkçe versiyonunu, beden eğitimi derslerinde öğrencilerin temel psikolojik ihtiyaçlarının tatminini ve/veya engellenmesini ölçmek ve farklı gruplar arasında (kız-erkek, ortaokul-lise) karşılaştırma yapmak için kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

Öz belirleme teorisi, ihtiyaçların tatmini, ihtiyaçların engellenmesi

Etik Beyan

Bu araştırma, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik kurulunun 22/05/2023 tarihli 174975 sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür.

Kaynakça

  1. Adie, J. W., Duda, J. L., & Ntoumanis, N. (2008). Autonomy support, basic need satisfaction and the optimal functioning of adult male and female sport participants: A test of basic needs theory. Motivation and Emotion, 32(3), 189–199. https://doi.org/10.1007/s11031-008-9095-z
  2. Anderson, J. C., & Gerbing, D. W. (1988). Structural equation modeling in practice: A review and recommended two step approach. Psychological Bulletin, 103(3), 411 423. https://doi.org/10.1037/0033-2909.103.3.411
  3. Bagozzi, R. P., & Yi, Y. (1988). On the evaluation of structural equation models. Journal of the Academy of Marketing Science, 16(1), 74–94. https://doi.org/10.1007/BF02723327
  4. Bailey, K. D. (1987). Methods of Social Research. Free Press.
  5. Bartholomew, K. J., Ntoumanis, N., Ryan, R. M., & Thøgersen-Ntoumani, C. (2011). Psychological need thwarting in the sport context: assessing the darker side of athletic experience. Journal of Sport and Exercise Psychology, 33(1), 75–102. https://doi.org/10.1123/jsep.33.1.75
  6. Burgueño, R., Sánchez-Gallardo, I., Macarro-Moreno, J., Lirola, M.-J., & Medina-Casaubón, J. (2019). Examining maladaptive functioning in physical education: A psychometric analysis of the psychological need thwarting scale among spanish secondary students. Perceptual and Motor Skills, 126(6), 1158–1177. https://doi.org/10.1177/0031512519868368
  7. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
  8. Byrne, B. M. (2010). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming. Routledge.
  9. Byrne, B. M. (2013). Structural equation modeling with mplus. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203807644
  10. Çapık, C., Gözüm, S. ve Aksayan, S. (2018). Kültürlerarası ölçek uyarlama aşamaları, dil ve kültür uyarlaması: Güncellenmiş rehber. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 26(3), 199–210. https://doi.org/10.26650/FNJN397481

Kaynak Göster

APA
Akay, B., & Orhan, R. (2026). Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 66, 59-76. https://doi.org/10.9779/pauefd.1495827
AMA
1.Akay B, Orhan R. Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması. PAÜEFD. 2026;(66):59-76. doi:10.9779/pauefd.1495827
Chicago
Akay, Buğra, ve Rüstem Orhan. 2026. “Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 66: 59-76. https://doi.org/10.9779/pauefd.1495827.
EndNote
Akay B, Orhan R (01 Şubat 2026) Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 66 59–76.
IEEE
[1]B. Akay ve R. Orhan, “Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması”, PAÜEFD, sy 66, ss. 59–76, Şub. 2026, doi: 10.9779/pauefd.1495827.
ISNAD
Akay, Buğra - Orhan, Rüstem. “Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 66 (01 Şubat 2026): 59-76. https://doi.org/10.9779/pauefd.1495827.
JAMA
1.Akay B, Orhan R. Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması. PAÜEFD. 2026;:59–76.
MLA
Akay, Buğra, ve Rüstem Orhan. “Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 66, Şubat 2026, ss. 59-76, doi:10.9779/pauefd.1495827.
Vancouver
1.Buğra Akay, Rüstem Orhan. Öğrencilerin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Tatmini ve Engellenmesinin Ölçülmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması. PAÜEFD. 01 Şubat 2026;(66):59-76. doi:10.9779/pauefd.1495827