YAYIN ETİĞİ VE YAYINDA SUİSTİMAL BEYANI
Black Sea Journal of Engineering and Science’nin yayın süreçleri, bilginin bilimsel yöntemler çerçevesinde tarafsız, güvenilir ve şeffaf biçimde üretilmesi, geliştirilmesi ve paylaşılması esasına dayanmaktadır. Hakemli makaleler, bilimsel yöntemin titizlikle uygulanmasını ve akademik yansızlığın sağlanmasını amaçlayan çalışmalardır.
Bilimsel üretimin sağlıklı biçimde gerçekleştirilebilmesi için yayın sürecinin tüm paydaşlarının — yayıncı, editörler, yazarlar, hakemler ve okuyucular — etik ilkelere uygun hareket etmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda Black Sea Journal of Engineering and Science, yayın etiği ve açık erişim politikalarını, Yayın Etiği Komitesi (Committee on Publication Ethics, COPE) ile Editörleri Konseyi (Council of Science Editors, CSE) tarafından yayımlanan ilke, kılavuz ve politikalar temelinde yürütmektedir. Bu kapsamda özellikle COPE’un “Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors” ve “COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors” başlıklı dokümanları esas alınmakta ve yayın sürecinin tüm aşamalarında etik ilkelere uyum zorunlu tutulmaktadır.
Makalelerde kullanılan verilerin kasıtlı olarak manipüle edilmesi, çarpıtılması veya uydurma verilerin kullanıldığının tespit edilmesi hâlinde, ilgili durum yazar(lar)ın bağlı bulunduğu kuruma resmi yollarla bildirilecek ve söz konusu makale reddedilecektir. Ayrıca dergimiz, editöryal değerlendirme ve/veya hakem raporları doğrultusunda, yazarlardan analiz sonuçlarına ait ham veri ve çıktı dosyalarını talep etme hakkını saklı tutar.
YAYINCININ ETİK SORUMLULUKLARI
Black Sea Journal of Engineering and Science’nin yayıncısı; iddia edilen veya kanıtlanmış bilimsel suistimal, sahtekârlık, intihal ya da editoryal süreçlerle uygunsuz iş birliğinden kaynaklanan çıkar çatışmaları durumlarında gerekli tüm önlemleri almakla sorumludur. Bu önlemler; ilgili durumun açıklığa kavuşturulmasını, gerekli düzeltmelerin yapılmasını, etkilenen makalelerin geri çekilmesini (retraction) veya konuya ilişkin bir endişe bildirimi ya da açıklama yayımlanmasını kapsayabilir.
Yayıncı, editörlerle iş birliği içinde, araştırma ve yayın etiği ihlallerini içeren çalışmaların yayımlanmasını tespit etmek ve önlemek amacıyla makul ve etkili adımlar atar. Hiçbir koşulda etik dışı yayıncılık uygulamalarını teşvik etmez, desteklemez veya bilerek gerçekleşmesine izin vermez.
Black Sea Journal of Engineering and Science; okuyucular, hakemler veya editörler tarafından iletilen tüm etik dışı davranış iddialarını ve şüphelerini değerlendirmekle yükümlüdür. Olası intihal, mükerrer veya gereksiz yayınlara ilişkin durumlar dergi tarafından incelenir. Gerekli görüldüğünde ilgili kurumlar veya yetkili kuruluşlardan resmi soruşturma talep edilebilir. Etik dışı yayıncılık uygulamalarına ilişkin bildirilen her türlü durum, söz konusu çalışma yayımlandıktan uzun yıllar sonra ortaya çıksa dahi titizlikle incelenir.
EDİTÖR KURULU’NUN ETİK SORUMLULUKLARI
Editörler, dergiye gönderilen tüm makalelerin hızlı, adil ve tarafsız bir hakemlik ve editoryal değerlendirme sürecinden geçirilmesini sağlamakla yükümlüdür. Black Sea Journal of Engineering and Science’de yayımlanan tüm içerikten editörler sorumludur; bu nedenle gönderilen bir çalışmanın kabulü veya reddine ilişkin nihai karar yalnızca editörlere aittir.
Editörler, makaleleri özgünlük, bilimsel kalite, açıklık ve entelektüel katkı ölçütlerine göre değerlendirir. Editoryal kararlar; yazarların ırkı, cinsiyeti, cinsel yönelimi, dini inancı, etnik kökeni, vatandaşlığı, siyasi görüşü veya diğer herhangi bir kişisel özelliğinden bağımsız olarak, nesnel ve tarafsız biçimde verilir. Araştırma veya yayın etiğine ilişkin şüpheli ya da kesin olmayan kanıtlarla karşılaşıldığında, editörler durumu gecikmeksizin ele almak ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
Editör ve editoryal ekip üyeleri, gönderilen makaleleri gizli belgeler olarak değerlendirmekle sorumludur. Bir makaleye ilişkin bilgiler; yalnızca sorumlu yazar, hakemler, potansiyel hakemler, editoryal danışmanlar ve yayıncı ile, değerlendirme sürecinin gerektirdiği ölçüde paylaşılabilir.
Editörler ve editoryal kurul üyeleri, gönderilen ancak yayımlanmamış makalelerde yer alan bilgi, veri veya fikirleri, yazar(lar)ın açık yazılı izni olmaksızın kendi araştırma amaçları doğrultusunda kullanamaz. Hakemlik süreci sırasında elde edilen bilgi ve fikirler gizli tutulmalı ve kişisel ya da mesleki çıkar sağlamak amacıyla kullanılmamalıdır.
Editörler, tüm yazar ve katkı sağlayıcılardan olası çıkar çatışmalarını beyan etmelerini talep etmekle yükümlüdür. Yayınlandıktan sonra çıkar çatışması veya etik bir sorun tespit edilmesi hâlinde, editörler gerekli düzeltmelerin yapılmasını sağlar; uygun durumlarda düzeltme yayımlanması, makalenin geri çekilmesi (retraction) veya endişe bildirimi (expression of concern) gibi işlemler uygulanır.
EDİTÖR VE ALAN EDİTÖRLERİNİN ETİK SORUMLULUKLARI
Baş Editör(ler) ve Bölüm Editörleri; hakemlerin, yazarların, araştırmacıların, uygulayıcıların ve okuyucuların bilgi gereksinimlerini karşılamayı, gerekli durumlarda yapıcı geri bildirim sağlamayı ve yayın sürecinde düzeltme veya açıklama gerektiren konularda şeffaflık ve açıklık ilkeleri doğrultusunda hareket etmeyi amaçlar. Bir makalenin yayımlanmasına karar verilirken, çalışmaların özgünlüğü ile bilimsel literatüre, ilgili alana ve dergi okuyucularına sağladığı katkı temel ölçütler olarak dikkate alınır.
Baş Editör(ler) ve Bölüm Editörleri, makaleler hakkında olumlu ya da olumsuz karar verirken; çalışmanın özgün bilimsel değeri, ilgili bölümle ve derginin amaç ve kapsamıyla uyumu, kullanılan araştırma yönteminin geçerliliği ve güvenilirliği, anlatımın açıklığı ve bilimsel niteliği gibi ölçütleri esas alır. Önemli bir eksiklik içermeyen çalışmalar ön değerlendirme aşamasına alınır ve hakemlerden gelen yapıcı öneriler dikkate alınır. Önceki baş editörler veya bölüm editörleri tarafından verilmiş kararlar, yalnızca ciddi etik, bilimsel veya editoryal sorunların tespit edilmesi hâlinde değiştirilir.
Baş Editör(ler) ve Bölüm Editörleri, derginin çift kör hakemlik ve değerlendirme politikalarını uygular, hakem kimliklerinin gizliliğini korur ve tüm makalelerin tarafsız, bağımsız ve makul süreler içinde değerlendirilmesini sağlar. Baş Editör(ler) makaleleri uygun Bölüm Editörlerine yönlendirir; Bölüm Editörleri ise hakemleri uzmanlık alanlarını dikkate alarak seçer ve nesnel değerlendirme sürecini destekler.
Tarafsız bir değerlendirme sürecinin yürütülmesi amacıyla, Baş Editör(ler) ve Bölüm Editörleri; editörler, hakemler ve yazarlar arasında olası çıkar çatışmalarını değerlendirir. Hakem havuzunun sürekli güncellenmesine ve çeşitlendirilmesine özen gösterir; akademik nezaket kurallarına uymayan veya bilimsel nitelik taşımayan hakem raporlarını değerlendirme sürecine dâhil etmez. Editörler, yayın süreçlerinin dergi politika ve yönergelerine uygun biçimde yürütülmesini sağlar, yayın politikalarındaki gelişmeler hakkında ilgili tarafları bilgilendirir ve gerekli görüldüğünde eğitim faaliyetleri düzenler.
Baş Editör(ler) ve Bölüm Editörleri, yayın sürecine dâhil olan tüm paydaşlarla etkin iletişim kurar ve ihtiyaç duyulduğunda düzenli toplantılar gerçekleştirir. İncelenen makalelerde yer alan kişisel verilerin gizliliğini gözetir; yazarların, hakemlerin ve okuyucuların kişisel bilgilerinin korunmasını sağlar.
Editörler, makalelerde insan ve hayvan haklarının korunmasına özel önem verir. İnsan katılımcılar içeren çalışmalarda açık rıza belgelerinin ve ilgili etik kurul onaylarının sunulmasını zorunlu kılar; etik kurul izni veya deneysel araştırma onayı bulunmayan çalışmalar reddedilir. Baş Editör(ler) ve Bölüm Editörleri, etik dışı davranışlara karşı gerekli işlemleri başlatır; suistimal iddialarını tarafsız biçimde inceler ve elde edilen bulguları etik ilkeler doğrultusunda paylaşır. Ayrıca yayımlanmış makalelerdeki hata, tutarsızlık veya yanıltıcı ifadelerin düzeltilmesini sağlar.
Editörler, yayımlanan makalelerin fikrî mülkiyet haklarını korur; ihlal durumlarında derginin ve yazar(lar)ın haklarını savunur. Aynı zamanda, yayımlanan içeriklerin diğer yayınların fikrî mülkiyet haklarını ihlal etmemesi için gerekli önlemleri alır ve benzerlik/özgünlük kontrollerini gerçekleştirir. Dergide yayımlanan makalelere yönelik tutarlı ve bilimsel eleştiriler dikkate alınır; eleştirilen makalelerin yazarlarına yanıt hakkı tanınır. Olumsuz veya beklenen sonucu doğrulamayan bulgular içeren çalışmalar da, bilimsel ve etik ölçütleri karşılaması koşuluyla değerlendirmeye alınır. Dergiye iletilen tüm şikâyetler incelenir ve gerekli açıklamalar yapılır.
Baş Editör(ler) ve Bölüm Editörleri; kendilerinin, aile üyelerinin veya aynı bölümde görev yapan meslektaşlarının yazarı olduğu makalelerde editör olarak görev alamaz ve bu çalışmalara ilişkin herhangi bir editoryal karar veremez. Bu tür durumlarda, çıkar çatışması bulunmayan bağımsız bir editör görevlendirilir ve değerlendirme süreci ilgili editör sürece dâhil edilmeden yürütülür.
Dergi editörleri, olası yayın suistimallerini araştırmakla yükümlüdür. Bu kapsamda, mükerrer yayın ve intihalin önlenmesi amacıyla, makale yükleme sürecinin üçüncü aşamasında DergiPark sistemi üzerinden otomatik olarak bir benzerlik raporu oluşturulur. Dergi, tam cümle ve paragraf düzeyindeki benzerlikleri esas alır; terim, ifade veya kelime benzerliklerini tek başına değerlendirme ölçütü olarak kabul etmez. Giriş, Materyal ve Yöntem ile Kaynaklar bölümleri hariç tutulmak üzere, makalenin benzerlik oranının %30’un altında olması gerekmektedir. Bu oranın aşılması durumunda, COPE Geri Çekme (Retraction) yönergeleri doğrultusunda makale reddedilir. Yayınlandıktan sonra ek bir intihal veya ciddi etik ihlalin tespit edilmesi hâlinde, ilgili makale derhal geri çekilir ve dergi internet sitesinden kaldırılır. Bu durumda, ilgili yazar(lar)ın çalışmaları beş yıl süreyle Black Sea Journal of Engineering and Science’de değerlendirmeye alınmaz.
HAKEMLERİN ETİK SORUMLULUKLARI
Hakemlik süreci, editörlerin editoryal kararlar almasına yardımcı olurken, editoryal iletişim yoluyla yazar(lar)ın çalışmalarını geliştirmelerine de katkı sağlar. Black Sea Journal of Engineering and Science , bilimsel yayın sürecinden yararlanan tüm araştırmacıların, bu sürece hakemlik yoluyla adil biçimde katkı sağlaması gerektiğini kabul eder.
Seçilen bir hakem, bir makalede sunulan araştırmayı değerlendirmek için yeterli uzmanlığa sahip olmadığını düşünüyorsa veya makaleyi zamanında değerlendiremeyeceğini biliyorsa, durumu gecikmeksizin editöre bildirerek hakemlik davetini reddetmelidir.
Değerlendirme için gönderilen tüm makaleler gizli belge niteliğindedir. Hakemler, Editör-in-Chief tarafından açıkça yetkilendirilmedikçe ve yalnızca istisnai durumlarda olmak kaydıyla, makaleler hakkında üçüncü kişilerle bilgi paylaşamaz veya tartışma yapamaz. Bu gizlilik yükümlülüğü, hakemlik davetini kabul etmeyen kişiler için de geçerlidir.
Hakem değerlendirmeleri nesnel, tarafsız ve bilimsel ölçütlere dayalı olarak yapılmalıdır. Yazar(lar)a yönelik kişisel eleştiriler uygun değildir. Hakemler, görüşlerini açık ve anlaşılır biçimde ifade etmeli, değerlendirmelerini gerekçelerle desteklemeli ve makalenin geliştirilmesine yönelik yapıcı öneriler sunmalıdır.
Hakemler, yazarlar tarafından atıf yapılmamış ancak çalışmayla ilgili olan önemli yayımlanmış eserleri belirlemeli ve editörü bu konuda bilgilendirmelidir. İncelenen makale ile hakemin bilgisi dâhilindeki başka yayımlanmış çalışmalar arasında önemli benzerlik veya örtüşme bulunması hâlinde, bu durum editörün dikkatine sunulmalıdır.
Hakemlik süreci kapsamında elde edilen ayrıcalıklı bilgi ve fikirler gizli tutulmalı ve kişisel ya da mesleki çıkar sağlamak amacıyla kullanılmamalıdır. Bu ilke, hakemlik davetini kabul etmeyen kişiler için de geçerlidir. Hakemler; yazarlar, kurumlar veya makaleyle ilişkili kuruluşlarla rekabet, iş birliği, mali veya diğer ilişkilerden kaynaklanan çıkar çatışması bulunan çalışmaları değerlendirmemelidir. Olası çıkar çatışmaları derhal ilgili editöre bildirilmelidir.
YAZARLARIN ETİK SORUMLULUKLARI
Yazarların, dergiye yayımlanmak üzere sundukları tüm sonuçları doğrulamak ve geçerliliğini kontrol etmek için makul çabayı göstermeleri ve sunulan verilerin doğru, özgün ve güvenilir olduğunu Editöre beyan etmeleri beklenir. Araştırma makaleleri, yürütülen çalışmanın doğru ve şeffaf bir sunumunu ve bilimsel öneminin nesnel bir değerlendirmesini içermelidir. Dayanak veriler makalede doğru biçimde temsil edilmeli; diğer araştırmacıların çalışmayı tekrarlayabilmesine olanak tanıyacak yeterli yöntemsel ayrıntı ve uygun kaynakça sağlanmalıdır. Özellikle insan veya hayvan deneklerin kullanıldığı ya da biyolojik materyal içeren araştırmalarda, çalışmanın etik yönlerine ilişkin bilgiler açıkça sunulmalıdır. Veri uydurma, çarpıtma veya bilerek yanlış beyanlarda bulunma etik dışı davranış olup kabul edilemez.
Yazarlardan, editoryal değerlendirme amacıyla çalışmaya ait ham verileri sunmaları istenebilir ve mümkün olduğu durumlarda bu verileri kamuya açık hale getirmeye hazır olmaları beklenir. Her koşulda, katılımcı gizliliğinin korunması ve mülkiyet haklarına ilişkin yasal engellerin bulunmaması şartıyla, araştırma verilerinin yayımdan sonra en az on yıl süreyle yetkin araştırmacıların erişimine açık tutulması (tercihen kurumsal veya konuya özel veri depoları aracılığıyla) sağlanmalıdır.
Yazarlar yalnızca tamamen özgün çalışmalarını sunmalıdır. Başkalarına ait fikirler, veriler veya ifadeler kullanılmışsa, bunlar uygun şekilde atıf yapılmak veya alıntılanmak suretiyle belirtilmelidir. Sunulan çalışmanın niteliğini belirlemede etkili olmuş tüm yayınlara atıf verilmelidir. Başka bir yazarın çalışmasını kendi eseri gibi sunmak, uygun atıf yapmaksızın kapsamlı biçimde yeniden ifade etmek veya başkalarına ait araştırma sonuçlarını sahiplenmek gibi her türlü intihal etik dışı yayıncılık davranışı olup kabul edilemez.
Yazarlar, başkalarının çalışmalarına ve katkılarına uygun biçimde teşekkür etmekle yükümlüdür. Özel görüşmeler, yazışmalar veya üçüncü kişilerle yapılan tartışmalar yoluyla elde edilen bilgiler, kaynağın açık ve yazılı izni olmaksızın kullanılamaz veya yayımlanamaz. Benzer şekilde, hakemlik veya proje değerlendirmesi gibi gizli görevler sırasında elde edilen bilgiler, ilgili yazarların yazılı izni olmadan kullanılamaz.
Yazarlık, çalışmanın tasarımı veya kurgusu, veri toplama, analiz veya yorumlama süreçlerine önemli katkı sağlayan ve makalenin yazımında ya da bilimsel içeriğinin eleştirel gözden geçirilmesinde yer alan kişilerle sınırlandırılmalıdır. Tüm yazarlar, makalenin son hâlini görmüş, onaylamış ve yayımlanmak üzere gönderilmesini kabul etmiş olmalı; ayrıca çalışmanın içeriği konusunda kamuoyu önünde sorumluluk alabilmelidir. Yazarlık kriterlerini karşılamayan ancak çalışmaya teknik destek, yazım-düzenleme yardımı veya genel katkı sunan kişiler, yazılı izinleri alınmak koşuluyla “Teşekkür” bölümünde belirtilmelidir. Sorumlu yazar, uygun tüm ortak yazarların listeye dâhil edildiğini ve uygunsuz yazar eklenmediğini; ayrıca tüm ortak yazarların son metni onayladığını teyit etmekle yükümlüdür.
Esasen aynı araştırmayı tanımlayan bir çalışmanın birden fazla dergide yayımlanması uygun değildir. Aynı makalenin eş zamanlı olarak birden fazla dergiye gönderilmesi etik dışı yayıncılık davranışıdır ve kabul edilemez. Daha önce başka bir yerde telif hakkı kapsamında yayımlanmış çalışmalar dergiye sunulamaz. Makalenin gönderilmesiyle birlikte yazarlar telif haklarını korur; yayımlanması hâlinde ise çalışmalarının Creative Commons Atıf (CC BY) lisansı kapsamında kullanılmasına izin verirler. Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmanın kopyalanmasına, dağıtılmasına, uyarlanmasına ve ticari kullanımına olanak tanır.
Yazarlar, sonuçları veya yorumları etkileyebilecek her türlü çıkar çatışmasını mümkün olan en erken aşamada (genellikle gönderim sırasında) açıklamakla yükümlüdür. Bu beyan hem çıkar çatışması formunda hem de gerektiğinde makale içinde yer almalıdır. Çıkar çatışmaları; mali (örneğin fonlar, hibeler, istihdam, danışmanlıklar, hisse sahipliği, telif veya patent düzenlemeleri) ya da mali olmayan (kişisel veya mesleki ilişkiler, kurumsal bağlantılar, görüş ve inançlar) nitelikte olabilir. Araştırmaya sağlanan tüm mali destekler, varsa proje veya hibe numaralarıyla birlikte açıkça belirtilmelidir.
Çalışmada olağan dışı riskler içeren kimyasallar, yöntemler veya ekipmanlar kullanılmışsa, bunlar makalede açıkça tanımlanmalıdır. İnsan veya hayvan deneklerin kullanıldığı araştırmalarda, tüm uygulamaların ilgili mevzuat ve kurumsal yönergelerle uyumlu olarak yürütüldüğü ve gerekli etik kurul onaylarının alındığı belirtilmelidir. İnsan deneklerle yapılan çalışmalarda aydınlatılmış onam alındığına dair bir beyan yer almalı; katılımcıların gizlilik ve mahremiyet hakları her zaman korunmalıdır.
Yazarlar, hakemlik sürecine aktif biçimde katılmak ve editörlerin ham veri, açıklama, etik kurul onayı, aydınlatılmış onam veya telif izinlerine ilişkin taleplerine zamanında yanıt vermekle yükümlüdür. “Düzeltme gerekli” kararı verilmesi durumunda, hakem yorumlarına sistematik ve madde madde yanıt verilerek, makale belirtilen süre içinde düzeltilmeli ve yeniden sunulmalıdır.
Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında önemli hata veya yanlışlıklar tespit ettiklerinde derhal dergi editörlerini bilgilendirmeli ve düzeltme (erratum) veya geri çekme (retraction) sürecinde iş birliği yapmalıdır. Bu tür sorunların editörler veya üçüncü kişiler tarafından tespit edilmesi hâlinde, yazarlar çalışmanın doğruluğunu kanıtlayan belgeleri sunmalı ya da gerekli düzeltme veya geri çekme işlemlerini gerçekleştirmelidir.
Yazarlar, yalnızca etik ve sorumlu bir biçimde yürütülmüş, ilgili tüm yasa ve düzenlemelere uygun çalışmaları dergiye sunmalıdır.
ETİK İLKELERE UYMAYAN DURUMUN EDİTÖRE BİLDİRİLMESİ
Black Sea Journal of Engineering and Science’de; yayımlama sürecine dâhil olan yayıncı, editörler, bölüm editörleri, hakemler veya yazarlar ile ilgili olarak etik ilkelere aykırı herhangi bir davranışın tespit edilmesi ya da değerlendirme süreci devam eden, erken görünüm aşamasında bulunan veya yayımlanmış bir makale hakkında etik dışı bir durumla karşılaşılması hâlinde, söz konusu durumun dergiye bildirilmesi gerekmektedir.
Etik ilkelere uymayan durumlara ilişkin bildirimler, bsjsci@blackseapublishers.com e-posta adresi aracılığıyla yapılmalıdır. Bildirimler gizlilik ilkesi çerçevesinde ele alınacak ve ilgili yayın etik kuralları doğrultusunda değerlendirilecektir.
15 Eylül 2026
Sayfa
2147-2155
